Ebream—el Me Srikasrak Lun Lalalfongi
“[Ebream] papa tuman met nu kemwa su lalalfongi.”—ROM 4:11.
1, 2. (a) Fuka Ebram el ku in esamyuk in masrlon met Kristian misenge? (b) Efu ku Ebram el pangpang “papa tuman met nu kemwa su lalalfongi”?
EL pa papa matu tuman sie mutun fwal ku, sie met palu, sie met business, a sie met kol. Tusruktu, inmasrlon met Kristian misinge, el esamyuk arulanu mwo ke fwokin orekma mwo lal nu sin Jeova God su paenang el an oral sie met kamwuk lal—wikin lalalfongi fokoko lal. (Isaia 41:8; Jemes 2:23) Inel pa Ebream, a Baibel pangnol “papa tumalos nu kemwa su lalalfongi.”—Rom 4:11.
2 Ya tia oasr met meet lukel Ebream, su oanu Ebel, Inuk, a Noa, su akkalemye lalalfongi? Aok, tusruktu el pa mwuleung orekla nu se mu me insemwomwo lun mutunfwal nu kemwa fwin fwalu fwa tuku kel me. (Genesis 22:18) Ou inge el ekla oanu sie papa nu selos nu kemwa su filiye lalalfongi la nu ke fute su oasr mwuleung ka. (Galetia 3:8, 9) In lumala, Ebream el ku in lumeyuk oanu papa tumasr, meyen ke lalalfongi lal su oakiye sie me srikasrak mwo in orekmakinyuk. Moul lal nu kemwa mwo in akkalemyeyuk nu ke lalalfongi, meyen oasr kain me srifwe a me keok puspis su el pulakin ke moul lal. Aok, meet liki Ebream el sun sie me keok upa su sapkinyuk nu sel in srikal ke lalalfongi lal—in kisekin mwen natul Isaak—Ebream el akpayeye na paye lalalfongi lal fwinne ke me srifwe pa srisrik. (Genesis 22:1, 2) Lela kut in srike liye kutu me srifwe su orek nu ke lalalfongi lal meeta in tuni la mea ma inge ku in me srikasrak nu sesr misenge.
Sapkinyuk in Som Liki An Ur
3. Mea Baibel el akkalemye nu sesr ke moul lal Ebram?
3 Baibel el akkalemye nu sesr kel Ebram (su tok pangpang Ebream) in Genesis 11:26, su fwakak: “Tira el moul yiu itnguol, a oswela Ebram, Nehor, a Heran.” Ebram el ma natul Shem sie su sangeng-sin God. (Genesis 11:10-24) In fwal nu ke Genesis 11:31, Ebram el muta yurin sou lal su arulanu kasrup fwin an “Ur in an Kaldia,” in sie siti su meet oan ke kutulap lun infwal Euphrates.a Ke ma inge, el tia matula oana sie met su muta ke loom nuknuk lun met sikarup tusruktu el kain in met se su ma matula in an kasrup mwolanu wikin me kasrup puspis. Kain in me kuka su ku in supeyukla nu saye moliyuk pa fwin an Ur. Kain in loom in muta kato su oasr room-senguol akosr ka wikin imwen fwasr a yuyu kato, a inkanek kato su naweyukla arulanu kato.
4. (a) Mea me srifwe in an Ur nu selos su alu nu sin God paye? (b) Fuka Ebram el akkalemye ke oiyen lalalfongi nu sin Jeova?
4 Sayen me kasrup nu kemwa lal, Ur el sang me srifwe nu sin met nu kemwa su lungse in kulansap nu sin God paye. El sie siti kato su naweyukla ke ma srulela a me alialu. Aok, an se inge musaela ke kain in loom fulat su oasr tauer ka pangpang ziggurat in akfulatye god-lun-malem Nanna. Wangin alollo la Ebram el pulakin kain me keok puspis su srufwel in alu nu ka, wekunang pa me keok su tuku sin kutu sou lal. In fwal nu ke kutu fasin lun met Ju, Tira, papa tumal Ebram, el wi pa orek ma srulela. (Josua 24:2, 14, 15) Ne ou inge, Ebram el tia oru orekma in kulansap lal nu ke alu kikiap su arulanu srungeyuk. Shem papa matu tumal el srakna moul a wangin alollo la el welul in oru kulansap lal nu sin God paye. Su ke saflaiye, Ebram el filiye lalalfongi lal nu sin Jeova, tia Nanna!—Galetia 3:6.
Sie Me Srike nu ke Lalalfongi
5. Ma sap a mwoleung fuka God el sang nu sel Ebram ke el srakna muta in an Ur?
5 Lalalfongi lal Ebram sun me srike. God el sikyang nu sel a fwak: “Fwala liki fwal sum, a liki sou lom, a liki loom sin papa tumom, nu sie fwal Nga a fwa fwakak nu sum: a Nga fwa ore kom sie mutunfwal lulap, a Nga fwa akinsimwomwoye kom, a akpengpengye em; a kom fwa me insemwomwo. A nga fwa akinsimwomwoyelos su akinsimwowoye kom, a el su selngawi kom, Nga fwa selngawel, a in kom sou nu kemwa fwin fwalu fwa insemwomwo.”—Genesis 12:1-3; Orekma 7:2, 3.
6. Efu ku enenu in oasr lalalfongi yok yurul Ebram ke pal se el som liki an Ur?
6 Ebram el matou a wangin tulik nutul. Fuka el fwa ku in orala “sie mutun fwal ku”? A ma ye fwal se su ma sapkinyuk el an som nu we inge? God el tia na akkalemye nu sel in pal sa. Enenu in oasr lalalfongi yok a paye lal Abram tu el fwa som liki an mwolanu se inge Ur a me kasrup puspis we. Buk inge Family, Love and the Bible el akkalemye ke pal meeta: “Ke ma upa emeet ke me kolyai su orek nu sin kutena met in sou ke inkanek lun kalpous fwin konoiyukyak mu el orala kutena ma koluk upa fwa lisyukla el liki sou lal. . . . Pa inge sripa su paenang ma nu kemwa su akkalemyeyuk ke tia alolo in akos a lalalfongi yok lal Ebram nu sin God ke el sapkin nu sel el an som, tia liki fwal sel sifwanu, a liki pa met in sou lal nu kemwa.”
7. Fuka met Kristian misinge elos ku in pulakin me sruf oana Ebram el pulakin?
7 Met Kristian misenge elos e sun pa kain in me keok inge. In oana Ebram, kut ku pa in pulakin keok fwin kut srike in suk me pwar lun fwalu meet liki na in suk ma lungse lun God ke akmwuk lal. (1 Jon 2:16) Kut ku pa in sun me lain su tuku sin sou lasr ke sripen elos tia wi kut in lalalfongi, wekunang sou lasr su sisila liki lalalfongi, elos ku pa in srifwe kut nu ke inkanek koluk ke pal kut asruoki nu selos. (Mattu 10:34-36; 1 Korint 5:11-13; 15:33) Ke ma inge Abram el oakiye sie me srikasrak mwomwo nu sesr. El oru kamwuk lal nu sin Jeova in pa ma se meet liki ma nu kemwa—ou inge el oru pa nu sin sou lal. El tia etu na paye la efu, ngea, ku la piye pal se mwolela lun God fwa akpayeyuk. Ne ou inge, el srakna filiye moul lal in lalalfongi ke mwolela inge. Fuka mwolanu lun me akkeye inge in suk meet Togusrai lal ke moul lasr misinge!—Mattu 6:33.
8. Mea sikyak ke lalalfongi lal Ebram nu sin sou lal, a mea met Kristian elos ku in lotela ka?
8 Fuka oiyen met su futoto nu sel Ebram ke sou lal? Yoklana kalmeya, ke lalalfongi a sulela paye lal Abram yok kalmeya nu selos, paenang Serai, mutan kiel, a tulik mokul se pangpang Lot su ma nutin ma wiel su mise tari, elos nunku yok in wi pa akos pang lun God a som liki pa an Ur. Tamulel se lal Ebram pangpang Nehor a kutu pa sin tulik nutul elos som liki pa an Ur tok a muta in an Heran, su an se inge pa elos ku in oru alu lalos nu sin Jeova. (Genesis 24:1-4, 10, 31; 27:43; 29:4, 5) Efu ku, papa tumal Ebram, Tira, el insese pa in wi tulik nutul som! Baibel el akkalemye pa la el pa sifwen sou se, su ma oru fwafwasryesr se inge nu Kenan. (Genesis 11:31) Ya kut ku pa in eis me insemwomwo ou inge fwin kut kaifweung in oru luti lasr nu sin sou lasr?
9. Me ako fuka Ebram el enenu in orala nu ke fwafwasryesr lal, a efu ku in kisekunang yok enene ya?
9 Meet liki fwala lal ke fwafwasryesr se inge, oasr orekma yok su Ebram el enenu in oru. El enenu in kukakunla loom sel a ma nu kemwa lal a moli loom nuknuk, camel puspis, mongo, a kofwen me orekma puspis su eneneyuk. Saap Abram el sun ma upa ke mani meyen som se inge salkeyuk a srikla pal in akola, tusruktu ne ou inge el srakna engunkin in akos Jeova. Fuka mwolanu lun sie len su tia ku in mulkinyukla ke pal se ma nu kemwa akoeyukla safla a me wiwe puspis tu akola sisken kalkal lun an Ur, akola tari nu ke fwafwasryesr lalos! Tokin elos fwafwasryesr sun kof ke infwal Euphrates, me wiwe nukewa elos kufla kasrusr nu northwestward. Tokin fwafwasryesr orek ke kutu wik, su oasr ke mail 600 kutu, elos sun sie siti ke leyen nu eir ke an Mesopotamia su pangpang Heran, su an se inge pa elos eis mongle yok lalos we.
10, 11. (a) Efu ku Ebram el enenu in muta Heran ke kitin pal? (b) Me kasru fwuka met Kristian su karungin papa matu a nine matu ku in eis?
10 Ebram el orala an se inge in an in muta lal, ke sripen papa tumal, Tira, el matou munasla. (Livitikus 19:32) Pukanten pa met Kristian in pal inge elos oru pa ou inge in eis pal mwo lalos in sang kasru papa a nine su matou munasla ku elos su sun mas upa, oasr pa kutu selos sulela in muta oru kain kunokon inge. Ke pal oasr enenu ou inge sikyuk, payela orekma lungkulang lalos inge el “mwo ye mutun God.”—1 Timote 5:4.
11 Pal loeloes somla. “Len lal Tira yiu luofoko limekosr. A Tira el mise in an Heran.” Ebram el asor na paye ke mise lal, tusruktu ke pal se wanginla asor lal, el silaklak na in sifwil sapkin nu sin met nu kemwa in sifwil pa tuyuk oru fwafwasryesr lalos. “Ebram el yiu itnguol limekosr matu ke el som liki an Heran. A Ebram el esal Serai mutan kiyel, a Lot mwen nutin met lel, a ma nu kemwa elos sifwani, a met su elos eis Heran, a elos illa in som nu fwal Kenan.”—Genesis 11:32; 12:4, 5.
12. Mea Ebram el oru ke el muta Heran?
12 Sie me insemwomwo in etu la ke pal se el oasr in Heran, Ebram el ‘esani ma puspis.’ El fwinne sisla me kasrup nu kemwa lal ke el som liki an Ur, tusruktu ke pal se Abram el som liki an Heran el konoiyukyuk tu nu el sie met kasrup. Arulanu kalem, la ma inge tuku ke me kasru mwolanu lun God. (Ekklisiastis 5:19) Fwinne God el tianu orala mwolela lal nu sin met lal misinge mu elos fwa kasrup, a el oakiye mwoleung paye lal in kasru met nu kemwan su oasr enenu lalos fwin elos filiye loom, ku ma lel, ku ma loul ke mwosasu. (Mark 10:29, 30) Ebram el ‘enenu met puspis,’ tu elos fwa met kulansap. Jerusalem Targum a Chaldee Paraphrase akkalemye la Ebram el ‘proselytized’ ku el luti kutu met in wi ke lalalfongi lal. (Genesis 18:19) Ya lalalfongi lom yok in ku in mokle kom in sramsram nu sin met tulan lom, met wi kom orekma, ku tulik wi kom lutlut? In mutana a mulkunla in oremakin ma sap lun God, Ebram el tia ou inge, a el orekmakin pal yok lal fwin an Heran nu ke ma oasr sripa mukena. Tusruktu wanginla enenu nu sel in muta we. “Ou inge Ebram el som, oanu Jeova El fwak nu sel.”—Genesis 12:4.
Sasla Infwal Euphrates
13. Ngea Ebram el fwasr sasla ke Infwal Euphrates, a mea kalmen ma el oru inge?
13 Inge Ebram el enenu in sifwil fwafwasryesr. In fwasr liki an Heran, met nu kemwa su welul in fwafwasryesr se inge enenu in som nu roto, in fwasr ke saap mail 55. Saap in pal se inge Ebram el srike in tui kitin pal ke infwal Euphrates laneng nu ke an se su orek kuka yok we pangpang Carchemish. Pa inge sie an pengpeng su un met fwafwasryesr inge elos fwasr sasla we.b Piye pulanpal su un met fwafwasryesr lal Ebram inge elos fwasr sasla ke infwal Euphrates? Baibel akkalemye la oasr ke yiu 430 meet liki met Ju elos illa liki an Ijipt ke Nisan 14, 1513 B.C.E. Exodus 12:41 akkalemye: “A ma te oru tukin yiu angfoko tolngoul, aok, in len sa na ma te oru, un met sran Jeova nu kemwa elos illa liki fwal Ijipt.” Ou inge mwo in eteyuk, la mwuleung lal Ebram mutamwauk in orekmakinyuk ke Nisan 14, 1943 B.C.E., ke pal se Ebram el akos in fwasr sasla ke infwal Euphrates.
14. (a) Mea Ebram el ku in liye ke mutun lalalfongi lal? (b) Ke inkanek fuka met lun God misenge elos eis insemwomwo yok liki Ebram?
14 Ebram el som liki sie siti su arulanu kasrup. Tusruktu, in nunak lal el suk “sie siti su oasr foundeson,” a wi sie guferment sumwosmwos nu sin metu. (Hibru 11:10) Aok, ke me lutlut na srisrik, Ebram el mutawauk in eis etauk ke akmwuk lun God in molela metu liki ongoiye lalos. Misenge, kut ku in insemwomwokin la kut eis kalem ke akmwuk lun God yok lukel Ebram. (Soakas 4:18) Akkalemye ke “siti,” ku Togusrai guferment, su Ebram el fwinsrak nu ka el inge akpayeyuk—su akwuki in kosrao ke 1914. Ke ma inge, ya tia fwal kut in engunkin in sruokya ku lalalfongi lasr a in fulyang nu sin Jeova?
Utyak nu in Fwal Lun Mwoleung Mutawauk
15, 16. (a) Efu ku pulaik eneneyuk nu sel Ebram in oakiye sie loang nu sin Jeova? (b) Fuka met Kristian misenge elos ku in pulaik oanu Ebram?
15 Genesis 12:5, 6 akkalemye nu sesr: “Elos tuku nu Kenan. A Ebram el fwasr sasla fwal sa nu an Sekem, nu ke sak ok in More.” Sekem el oan mail 30 nu eir ke an Jerusalem a el oan pa ke sie fwalfwal su arulanu mwo fwokin sak we a lumeyuk oanu “paredais lun mutunfwal mutal.” Tusruktu, “in pal se inge met Kenan elos oasr in an se inge.” Meyen met Kenan inge elos orekmakin moul fokfok, paenang Ebram el arulanu keok in karungin sou lal liki orekma fokfok lalos inge.—Exodus 34:11-16.
16 Ke pal se akluo, “Jeova El sikme nu sel Ebram, a fwak: ‘Nga fwa sot fwal se inge nu sin fute lom.’ ” Fuka yokiyen me lut inge! Aok, Ebram el enenu in lalalfongi yok tu el fwa ku in insemwomwokin akmwuk se su ma e fwa me engun nu sin fute lal mukena ke pal fwasru. Ou inge, in akos nu ka Ebram el “etoak sie loang nu sin Jeova, su sikme nu sel.” (Genesis 12:7) Oasr sie met lutlut ke Baibel el fwak: “Ke musaela [lun] sie loang nu in sie an kalmekin la oasr ku nu sin sie met in eis an san lal a oasr sumwos lal in karungin a in orekmakin nu ke lalalfongi lal.” In musaela sie loang ku in kalmekin nu ke nunak in moniyuk tia sangeng. Wangin me alollo ka, la loang se inge pa akkalemyeyuk tok mu in orekmakinyuk ke Ma sap lun mwuleung, su orekla ke eot (wangin kufwinsroasr orekmakinyuk ke eot.) (Exodus 20:24, 25) Akkalemyela me loang inge siena luma u liki kutena me loang su met Kenan elos orekmakin. Ou inge Ebram el arulanu pulaik in akkalemye alu lal lemtalaiuk nu sin God paye, Jeova, el filiye moul lal ke me sensen. Fuka nu sesr misinge? Ya oasr kutu sesr—yokna nu sin tulik fwusr—srunga in akkalemye nu sin met tulan lasr ku tulik wi kut lutlut in etu la kut wi alu nu sin Jeova? Lela orekma in pulaik lal Ebram in me srikasrak nu sesr nu kemwa ke oiyen orekma mwo in kulansap lasr nu sin Jeova.
17. Fuka Ebram el ku in akpayeye la el sie met luti ke en God, a fuka ma inge me akesmakin nu sin met Kristian misenge?
17 Yen nu kemwa Ebram el som nu we, el oru in alu lal nu sin Jeova pa ma se emeet. “A el som liki an se inge nu ke eol kutulap in Betel, a kaskia loom nuknuk sel, a Betel oan nu roto, a Eai nu kutulap. A ingo el etoak sie loang nu sin Jeova, a pang nu ke En Jeova.” (Genesis 12:8) Polu kas Hibru se inge “pang nu ke en” ku in kalmekin pa nu ke “fwakelik in el.” Wangin me alolo, la Ebram el arulanu pulaik in fwakelik en Jeova nu sin met Kenan su met atalani lal. (Genesis 14:22-24) Me akesmakin nu sesr misenge la oasr kunokon lasr in wi ke orekma in luti in sang fwako lun ngoasrosr su “fwakak el” misenge.—Hibru 13:15; Rom 10:10.
18. Fuka in masrlol Ebram nu sin met Kenan?
18 Ebram el tia muta pat ke kain in an ou inge. Tokin Ebram el som liki nien muta lalos, na el som tok nu ke sie nien muta apkuran nu Negeb”—ke sie an fol nu epang fwin eol lun an Juda. (Genesis 12:9) Ke el kaifweung in fwafwasryesr a suk in oakiye alu lal nu sin Jeova nu in kais sie an, Ebram a sou lal nu kemwa “elos fwakak tu elos metsa a met fwasr fwin fwalu.” (Hibru 11:13) Pal nu kemwa elos arulanu karunganang in tia kamwuk nu sin met pegan su atalani nu selos. Met Kristian ke pal inge elos enenu pa in “tia ma lun fwalu” pal e nu kemwa. (Jon 17:16) Kut fwinne kulang a akkalemye lungse nu sin met atalani lasr a met wi kut orekma, lela kut in arulanu liyeang orekma lasr in tia sikyuk tu kut nu welulos in engunkin orekma su akkalemye ngunin fwal se inge su tia ma sin God me.—Efesus 2:2, 3.
19. (a) Efu ku moul lun met fwafwasyesr el me srifwe nu sel Ebram a Serai? (b) Mea pa kutu me lain su sikyak nu sel Ebram?
19 Lela kut in tia mulkunla la tia fwusesr nu sel Ebram a Serai in akfwalye moul lalos nu ke moul lun met fwafwasryesr. Elos tia moli me mongo nelos ke sto lulap puspis in an Ur, a elos kang kosro nutulos sifwanu; elos muta in loom nuknuk a tia ke loom paye. (Hibru 11:9) In len lal Ebram ingo el arulanu kafofo; el karungin kosro puspis nutul a met kulansap nu kemwa lal. Wangin alolo la Serai el kafofo pa in oru kunokon lal fwal nu ke fasin lalos su kutu sin kunokon lun mutan pa in: orek flao, manman bread, limlim nuknuk, tuta nuknuk. (Genesis 18:6, 7; 2 Togusra 23:7; Soakas 31:19; Ezekiel 13:18) Sayen pena, kutu me srifwe sasu apkurun in tuku. Tia pat tok Ebram a sou lal nu kemwa sun me keok upa nu ke moul lalos! Ya lalalfongi lal Ebram fwa ku in lain me keok inge?
[Footnotes]
a In pal inge fwinne infwal Euphrates el suror ke saap mail singuol ke kutulap lun an su pangpang meet Ur, oasr akkalemyeye mu in pal meeta infwal sogo inge suror ke roto lun siti se inge. Ou inge, akkalemyeyuk mu Ebram el tuku liki “lefwalyat infwalu.”—Josua 24:3.
b Ke kutu century tok, Togosra lun an Assyria Ashurnasirpal II el orekmakin kutu raf in som alukela infwal Euphrates su apkuran nu in an se pangpang Carchemish. La Ebream el sifwanu orala ma wunyeltal ku la un met fwufwasryesr lal sasla fuka, wangin fwak ya in Baibel.
Ya Kom Esam?
• Efu ku Ebram el pangpang “papa tuman met lalalfongi”?
• Efu ku enenu in yok lalalfongi lal Ebram tu el fwa ku in som liki met Kaldea in an Ur?
• Fuka Ebram el akkalemye la el arulanu nunku yok ke alu lun Jeova?
[Map on page 18]
(For fully formatted text, see publication)
FWAFWASRYESR LAL EBRAM
Ur
Heran
Carchemish
KENAN
Great Sea
[Credit Line]
Tuku ke sie map su copyrighted sin Pictorial Archive (Near Eastern History) Est. and Survey of Israel
[Picture on page 17]
Lalalfongi fokoko enenu in oasr yurul Ebram meet tu el fwa ku in som liki me insemwomwo puspis lun moul su oan fwin an Ur
[Picture on page 20]
In muta ke loom nuknuk, Ebram a sou lal elos “fwakak tu elos met sa a met fwafwasryesr fwin fwalu”