Me Kise Su Akinsemwomwoye God
“Tu met tol fulat nu kemwa elos filiyuki in kisekin me sang a me kise.”—HIBRU 8:3.
1. Efu metu elos pulakin ma enenu in forla nu sin God?
“IN OREK kise metu elos ‘pula’ tari in oru oanu pre; el su orek kise el akkalemye ma el pula ke moul lal sifwanu, el su pre akkalemye ma el pula ke God,” pa inge fwak lal Alfred Edersheim sie met sim ke me sramsram lun Baibel el fwak. Ke mutamweyen pal in ilyuk lun ma koluk nu fwalu, ma inge wise ngal a asor, wanginla futoto nu sin God, a wangin kasru yurol. Me kasru ke kain in pulakin inge eneneyuk. Arulanu fwusesr nu sesr in kalem ka la efu ku met puspis fwin sun kain in luma upa inge, elos suk in forla nu sin God ke kasru.—Rom 5:12.
2. Kain in record fuka ke me kise puspis in pal meeta ku in liyeyuk in Baibel?
2 Record se meet lun Baibel ke me kise nu sin God sramsram kel Kein a Ebel. Kut ku in rid: “A ma te oru in pal se, Kein el wise fwokin foko me kise nu sin Jeova. A Ebel el ouyepa wise mwounsien sip nutul a ma fat ka.” (Genesis 4:3, 4) Tokin ma inge, kut ku in liye la Noa, su God el molela liki Sronot Lulap ke kunausla met koluk nu kemwa in len lal, mokleyuk in “kise me kise furur fwin loangu” nu sin Jeova. (Genesis 8:20) Pal puspis, met kulansap oaru lun God a kamwuk lal inge Ebream, el mokleyuk ke mwolela lun God ke me insemwomwo puspis, ‘el etoak sie loang nu sin Jeova a pang nu ke en Jeova.’ (Genesis 12:8; 13:3, 4, 18) Tok, Ebream el sun me srifwe yok emeet ke lalalfongi lal in kisekin mwen nutul nu sin Jeova oanu me kise furur. (Genesis 22:1-14) Me sramsram inge fwinne futoto, el aketeye yok ke me sramsram ke kise, oanu ma kut ku in liye.
3. Mea orekma lun me kise ke alu?
3 Mutamwauk ke ma se inge a kutupa me sramsram in Baibel, akkalemye la in orek kise el sie ipen alu meet liki Jeova el sang ma sap ke ma se inge. Ke sripe se inge, sie me lutlut el akkalemye kalmen “me kise” oanu “sie orekma lun alu su oru sie met in orek kise nu sin ma mutal tu lan ku in oakiye, srukye, ku sifwil folokonang futoto lun met nu sin ma mutal.” Tusruktu ma inge orala sie kusensiyuk saok su fwal nu ke me lutlut lasr, oanu: Efu orek kise eneneyuk nu ke alu? Kain in me kise fuka akinsemwomwoye God? A mea kalmen me kise puspis in pal meeta nu sesr misinge?
Efu Me Kise Eneneyuk?
4. Mea sikyuk tokin Edam a If elos oru ma koluk?
4 Ke pal se Edam el oru ma koluk, el oru ou inge ke lunse lal sifwanu. Ke pal se el eis a mongo fwokinsak in etu ma mwo a ma koluk el akkalemye seakos na paye nu ke lungse lal. Molin seakos inge pa mise, oanu God el akkalemye: “In len se kom mongo ka paye kom fwa mise.” (Genesis 2:17) Ke saflaiye Edam a If elos kosrani molin ma koluk lalos—elos mise.—Genesis 3:19; 5:3-5.
5. Efu Jeova el oru inganek in kasru tulik nutul Edam, a mea El oru nu selos?
5 A fuka mwen nutul Edam? Meyen elos usrui ma koluk a moul sesumwos su tuku sel Edam, paenang elos akpusisilyeyuk ke kain in moul su tia futoto nu sin God, wangin fwinsrak, a mise su seanyen se meet elos sun. (Rom 5:14) Tusruktu, Jeova el tia God mukena lun nununku sumwos a ku, a ouyepa—yoklanu—lungse. (1 Jon 4:8, 16) Ke ma inge el suk inkanek in sifwil aksumwosyeyuk akmwuk futoto se inge su tula meet. Tokin el akkalemye la “molin ma koluk mise,” Baibel el sifwil tafwela in fwak “a me kulang lun God, moul ma patpat in Kraist Jisus Leum lasr.”—Rom 6:23.
6. Mea ma lungse lun Jeova ke ma musalla su ma koluk lal Edam el oru
6 Ma Jeova God el oru ke saflaiye in akmwoyela me kulang saok inge pa el ase sie ma su ku in akfwalyela ma su tula ke sripen ma koluk lal Edam. Ke kas Hibru, kas se inge ka·pharʹ ku in kalmekin “afwunye” ku “in ela,” a ouyepa langasyukla ke kas inge “me kise ke ma koluk.”a In kas saye, Jeova el wise inkanek fwal in afwunye ma koluk su usruiyuk sel Edam a in ela ma musalla su ma koluk inge el orala, in aksukosokye met nu kemwa su fwal nu ke me kulang inge in sukosokla liki ma koluk a mise.—Rom 8:21.
7. (a) Kain in fwinsrak fuka akkalemyeyuk ke inkanek lun nununku lun God nu sel Setan? (b) Kain in me mol fuka eneneyuk in aksukosokye met liki ma koluk a mise?
7 Fwinsrak lun sukosokla liki sruo lun ma koluk a mise sramsramkinyuk tari meet tokin seanyen se meet elos oru ma koluk. Ke pal se el akkalemye nununku lal nu sel Setan, su serpent soko el aol, Jeova el fwak: “A Nga fwa filiye srunga in maslom a mutan se inge, a in maslon fute lom a fute lal. El fwa kunausla sifwom, a kom fwa kunausla kapiniel.” (Genesis 3:15) Ke kas in palu se inge, oasr sie fwinsrak mwolanu nu sin met nu kemwa su filiye lalalfongi lalos nu ke mwolela inge. Tusruktu, oasr me moul su eneneyuk nu ke molela inge. Enenu sie Fute su oasr mwolela ka in tuku in tia kunausla Setan mukena; a Setan el enenu pa in kunausla kapinien Fute se inge, el enenu in mise, tusruktu mise la inge tia oan nu tok ma patpat.
8. (a) Ke inkanek fuka Kein el sie me asor? (b) Efu me kise lal Ebel sie me insemwomwo na paye ye mutun God?
8 Wangin alollo Edam a If elos nunku yok la fuka in akilen Fute se inge su oasr mwolela ka. Ke pal se If el oswela mwen se meet nutul inge Kein, El fwak: “Nga eis met se inge sin Jeova.” (Genesis 4:1) Ya el nunku meet la tulik se nutul inge pa Fute sa? El fwinne nunku ku tia, Kein, a me kise lal, oakiye srupon me asor na paye. Tusruktu, tulik se wiel inge Ebel el akkalemye lalalfongi ke mwolela lun God a paenang elan kisekin mwounsien sip nutul a ma fat ka oanu me kise nu sin Jeova. Kut ku in rid: “Ke lalalfongi Ebel el kise nu sin God ke me kise mwo liki kise lal Kein, a ke ma se inge oasr ma lo kel tu el sumwosmwos.”—Hibru 11:4.
9. (a) Oiye Ebel el filiye lalalfongi lal, a fuka el akkalemye ma inge? (b) Mea me kise lal Ebel el akpayeye?
9 Lalalfongi lal Ebel tia in lalalfongi mukena la oasr sie God, meyen oasr pa lalalfongi lal Kein ke God. Ebel el lalalfongi ke mwolela lun God ke sie Fute in molela met oaru nu kemwa. Tia akkalemyeyuk nu sel la fuka ma inge fwa akpayeye, tusruktu mwolela lun God kasrel Ebel in etu la enenu in kunausyukla kapinien sie met. Aok, el lalalfongi la oasr enenu in aksurorye sra—sie inkanek su eneneyuk pa inge in orek kise. Ebel el kisekin sie me kise moul a sra nu sin El su Sropon Moul, aok oanu sie akul ke lungse yok lal a ke tupan lal nu ke akpayeyen mwolela lun Jeova. Lalalfongi inge su el akkalemye orala me kise lal Ebel in akinsemwomwoye Jeova, a ke sie inkanek srisrik, ma inge akkalemye kalmen me kise—sie inkanek su sang kasru nu sin met in futoto nu sin God a in eis insemwomwo lal.—Genesis 4:4; Hibru 11:1, 6.
10. Fuka ma saok su tuku ke me kise akkalemyeyuk ke pal se Jeova el siyuk sel Ebream in kisekin Isaak?
10 Kalmen me kise akkalemyeyuk na paye ke pal se Jeova el sapkin Ebream elan kisekin mwen nutul Isaak oanu sie me kise furur. Fwinne me kise se inge tia orekla, tusruktu el lumeyukla oanu sie pitse nu ke ma Jeova God el akola in oru tok—pa inge in kisekin Mwen kulu nutul oanu me kise yok emeet in akpayeye ma lungse lal nu sin metu. (Jon 3:16) Ke inkanek lun me sang a me kise su oasr ke Ma Sap lal Moses, Jeova el orala me pupulyuk puspis in luti met kulansap lal la mea elos enenu in oru in eis nunuk munas ke ma koluk lalos a in akkeye fwinsrak lalos nu ke molela. Mea kut ku in lotela ke ma se inge?
Me Kise Su Akinsemwomwoye Jeova
11. Kain in oiye luo fuka ke me kise met tol fulat lun Israel elos oru, a ke sripe fuka?
11 “Tu met tol fulat nu kemwa elos filiyuki in kisekin me sang a me kise,” met sap Poul el fwak. (Hibru 8:3) Loang akmwoye meyen Poul el kitalik me kise lun met tol lun an Israel in pal meeta nu ke ip luo, pa inge, “me sang” a “me kise,” ku me kise ke ma koluk.” (Hibru 5:1) Pal nu kemwa metu elos oru me sang in akkalemye futoto a insemwomwo, a in orala met kamwuk, in eis insemwomwo, ku insese lun kutu met. (Genesis 32:20; Soakas 18:16) In oupanu, me kise puspis su oasr ke Ma Sap elos nunkeyuk oanu “me sang” nu sin God in eis insemwomwo a insese lal.b Fwin Ma Sap el kunausyukla enenu met su oru ou inge in moli, a in aksumwosye ma el kunausla, paenang el oru “me kise ke ma koluk.” Buk limekosr lun Baibel pangpang Pentateuch, yokna ke buk lun Exodus, Livitikus, a Oekyuk, el aketeye ke me lutlut puspis ke kain in me kise a me sang puspis. Fwinne tia fwusesr nu sesr in kalem a esam ma inge nu kemwa, tusruktu me lutlut yok ke kain in ma inge purakak pwar lasr a kut enenu in tuni akmwoye.
12. Oiye in Baibel kut ku in konaok aketeye ke me kise puspis ku me sang, ke Ma Sap?
12 Kut ku in liye in Livitikus sapter 1 nu ke 7, kain in me kise yok limekosr—me kise furur, me kise flau, me kise in misla, me kise ke ma koluk, me kise ke ma sito—oasr aketeye ke kais sie selos, fwinne kutu ma inge elos kisekin pal siefwunnu. Kut ku in ouyepa liye la me kise inge sramsramkinyuk pal luo ke sapter inge, a ke sripe su tia oanu sie: pal se in Livitikus 1:2 nu ke 6:7, el aketeye ke me kise su enenu in kisekin ke loang, a pal se akluo, in Livitikus 6:8 nu 7:36, el aketeye ke ip lun me kise su pakiyuki nu sin met tol a ip su pakiyuki nu sin met su orek kise. In Oekyuk sapter 28 a 29, kut ku in konaok ma eteyuk ke pal su pakiyuki, el sramsram ke me kise su enenu in kisekinyuk ke len nu kemwa, wik nu kemwa, malem nu kemwa, a ke kofwo ke yiu nu kemwa.
13. Aketeye me kise puspis oanu me sang su kais sie met elos oru ke lungse lalos sifwanu nu sin God.
13 Inmaslon me kise nu kemwa su metu elos kisekin ke lungse lalos oanu me sang in futoto nu sin God in eis insemwomwo lal pa me kise furur, me kise flau, a me kise ke misla. Kutu scholar elos lalalfongi la kalmen kas Hibru inge “me kise furur” pa “me kise in som nu lung” ku “sie me kise nu lung.” Ma inge fwal meyen ke sie me kise furur, kosro su kisekinyuk elos furiyuk ke loang a ma emem fwolo somwak nu in kosrao yurin God. Me kise furur el siena liki meyen tokin aksroskrokyeyuk loang ke sra, kosro inge kisekinyuk nu fon nu sin God. Met tol elos “esukak ma inge na fon fwin loangu, tu in me kise furur, me kise orek ke e ma emem fwolo nu sin Jeova.”—Livitikus 1:3, 4, 9; Genesis 8:21.
14. Fuka me kise flau elos kisekinyuk?
14 Me kise flau akkalemyeyuk in Livitikus sapter 2. Sie me kise inge ma lun met su orek flau mwo, elos okoila oil ka a oasr franku fwe. “A el fwa eis lafwusak in paul liki flau srik kosra a oil inge, wi franku nu fon; a met tol el fwa esukak ma inge fwin loangu, tu in me esmakin, me kise orek ke e, ma emem, fwolo nu sin Jeova.” (Livitikus 2:2) Franku pa sie sin me keng su elos toeni nu ke me keng mutal su elos esukak ke loang lun loom sin God a tempel. (Exodus 30:34-36) Kalem la Togusra Devid el esam ke pal se el fwak: “Lela pre luk in filiyuki ye mutom oanu me kise keng; a kolak pouk oanu me kise in eku.”—Sam 141:2.
15. Mea sripen me kise misla?
15 Siepa me kise ke lungse na lun met pa me kise misla, su akkalemyeyuk in Livitikus sapter 3. Enen ma inge ku in lengla oupanu “sie me kise ke misla.” In Hibru, kas se inge “misla” el tia sramsram mukena ke sie pal su wangin meun ku me lokwalok. “Pa inge ma Baibel el akkalemye, wekunang misla a futoto nu sin God, kapkapek, insemwomwo, a engun,” pa inge ma Studies in the Mosaic Institutions el fwak. Ke ma inge, me kise misla su orekla, tia orek in oakiye misla yurin God, oanu in akfwusesryel, a in akkalemye kulo ku in akfulatye moul mwo su oasr misla yurin God, su met nu kemwa su oasr insemwomwo la elos engunkin. Met tol a met su orek kise elos wi epeis ke me kise tokin elos kisekin sra a fat nu sin Jeova. (Livitikus 3:17; 7:16-21; 19:5-8) Ke sie inkanek kato a me pupulyuk, met su orek kise, met tol, a Jeova God elos epeis ke sie mongo, a ma inge akkalemye misla futoto inmaslolos.
16. (a) Mea sripen me kise ke ma koluk a me kise ke ma sito? (b) Efu ma inge siena liki me kise furur?
16 Me kise su kisekinyuk in eis nunuk munas ke ma koluk ku in orek iumwe ke ma sito lain Ma Sap pa, me kise ke ma koluk a me kise ke ma sito. Fwinne me kise se inge enenu pa in isis ke loang, tusruktu el siena liki me kise furur meyen ke me kise se inge kosro nu fon tia kisekinyuk nu sin God, fat na ka a kutu ipen kosro. Ma lula ke kosro elos sisla nu likin mwalilu ku kutapa met tol elos kangla. Ma tia oanu sie inge oasr kalme yok ka. Me kise furur kisekinyuk oanu sie me sang nu sin God in ikasla inkanek in futoto nu sel, ma inge kisekinyuk nu sin God mukena a wikin ma nu kemwa ka. Sie me purakak yok nu ke nunuk, meyen pal nu kemwa me kise ke ma koluk ku me kise ke ma sito elos kisekinyuk tokin elos kisekin me kise furur, ma inge akkalemye la, in akinsemwomwoye God ke me sang lun met koluk, nunuk munas ke ma koluk eneneyuk.—Livitikus 8:14, 18; 9:2, 3; 16:3, 5.
17, 18. Me kise ke ma koluk kisekinyuk in mea, a mea sripen me kise ke ma sito?
17 Me kise ke ma koluk orekla na nu sin met su oru ma koluk lain Ma Sap ke sripen nukin, ma koluk su orekla ke sripen munas lun ikwe. “Kutena met fwin orek ma koluk in tia etu, in kutena ma Jeova el sap tu elos in tia oru,” ke ma inge met koluk el ku in kisekin me kise ke ma koluk fwal nu ke ku lal, ku mwal su oasr yurol. (Livitikus 4:2, 3, 22, 27) Ke inkanek saye, met koluk nu kemwa su srunga in auliyuk elos fwa anwuki; wangin kutena me kise fwal nu selos.—Exodus 21:12-15; Livitikus 17:10; 20:2, 6, 10; Oekyuk 15:30; Hibru 2:2.
18 Kalme a akmwuk lun me kise ke ma sito akkalemyeyuk in Livitikus sapter 5 a 6. Sie met el ku in oru ma koluk ke sripen nukin. Tusruktu, ma koluk lal saap oru ma sito lain sumwos lun kutu met ku Jeova God, a ma koluk inge enenu in akfwalyeyuk a aksumwosyeyuk. Kutu ma koluk inge akkalemyeyuk. Oanu ma koluk su met se met se oru (5:2-6), kutu ma koluk lain “ma mutal lun Jeova” (5:14-16), a kutu, ma koluk su oasr etu srisrik lal ka , a pa inge ma koluk su tuku ke kena koluk a munas lun ikwe (6:1-3). In toeni nu ke kunokon in fwakak ma koluk inge, met su oru ma inge enenu in akfwalye ku molela ma su eneneyuk, na el ku in kisekin me kise ke ma sito nu sin Jeova.—Livitikus 6:4-7.
Kutu Ma Mwo Su E Fwa Tuku
19. Fwinne oasr yurolos Ma Sap a me kise puspis, efu met Israel el tia eis insemwomwo lun God?
19 Ma Sap lal Moses, wikin me sang a me kise puspis, etukyung nu sin met Israel in kasrelos in futoto nu sin God a in eis a srukye insemwomwo a insese nu ke pal se Fute su mwoleyukla el tuku. Met sap Poul, sie sin met Ju, el fwak ou inge: “Ou inge Ma Sap sie met liaung lasr in kol kut nu sin Kraist, tu kut fwa aksumwosyeyuk in lalalfongi.” (Galetia 3:24) Sie me asor meyen, oanu sie mutanfwal elos tia loang nu ke met liaung inge a elos pilesru me sang nu selos inge. Ke saflaiye, me kise puspis lalos ekla me srungeyuk nu sin Jeova, su fwak: “Nga kup ke me kise furur lun sip mokul, a fat lun kosro akfatyeyuk; a Nga tia engun ke sran kao mokul, ku lam, ku goat mokul.”—Isaia 1:11.
20. Mea sikyuk in yiu 70 C.E. ke Ma Sap a me kise nu kemwa?
20 In yiu 70 C.E., akmwuk lun met Ju nu kemwa, wekunang tempel a met tol lalos, aksafyeyukla. Tokin pal inge, me kise nu kemwa su Ma Sap sapkinyuk tia ku in sifwil orekmakinyuk. Ya kalmen ma inge pa me kise puspis nu kemwa, su ipen Ma Sap, wanginla kalme nu sin met nu kemwa su alu nu sin God ke len inge? Kut akola in lutlut ke ma inge ke me lutlut toko.
[Footnotes]
a Insight on the Scriptures, orekla sin Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., el aketeye: “Fwal nu ke inkanek lun Baibel in orekmakin ma inge, ‘me kise ke ma koluk’ ku in kalmekin la el ku ‘afwunye’ ku sie ‘me ayaol’ ke ma se, ku oanu orekmakinyuk in ‘afwunye’ ma se su oanu el. . . . In oru me kise ke ma koluk fwal nu ke ma Edam el tula, me kise ke ma koluk su lupan me mol inge pa moul lun sie met sumwosmwos, pa inge eneneyuk.”
b Sie kas Hibru su pal nu kemwa langasyukla “me kise” pa qor·banʹ. Ke pal se ma el simusla selngawi lal Jisus ke orekma koluk lun met sim a met Farisi, Mark el aketeye la kas se inge “corban” ku in kalmekin “sie me sang nu sin God mukena.”—Mark 7:11.
Ya Kom Ku In Aketeye?
• Mea mokle met oaru in pal meeta in orek kise nu sin Jeova?
• Efu me kise eneneyuk?
• Kain in me kise puspis fuka kisekinyuk ye Ma Sap, a mea sripen ma inge?
• Fwal nu ke kas lal Poul, mea sripe yok lun Ma Sap a me kise su orekla?
[Picture on page 8]
Me kise lal Ebel sie me insemwomwo meyen ma inge akkalemye lalalfongi lal ke mwolela lun Jeova
[Picture on page 9]
Ya kom engunkin ma saok su tuku ke luma se inge?