Ma Ekla ke Luman “Kristianity” Ya Ma Inge Akinsemwomwoye God?

KE sie me pupulyuk, kom pakiye sie met sroal in orala sie pitse lom. Ke pal se el tari, kom arulanu engun; ke luman pitse sa arulanu mwofwas. Kom nunku ke tulik nutum, a tulik nutin tulik nutum, a tulik nutin tulik nutulos elos ngetuk nu ke pitse lom inge ke insemwomwo lulap.

Tusruktu, tokin yiu puspis somla, sie sin tulik nutum el pula tu aunsifwom ke pitse su luman supuseni luman tianu mwo, ke ma inge el sang kutu aunsif nu ka. Siepa sin tulik nutum el srunga aten aunsifwom ke pitse, paenang el ouyepa ekulla ma inge. Oasr pa kutu “ekla” orekla sin kutu fwil lun tulik nutum, paenang ke saflaiye aten pitse se inge apkurun in tia oanu kom. Kom fwin etu la ma inge e fwa orek, mea kom pula? Wangin alollo kom koskosrok.

Sie me asor, me sramsram ke pitse se inge, oanu, me sramsram ke alu puspis misinge su ekin Kristian. Me sramsram lun fwalu akkalemye la tia pat tokin mise lun met sap nu kemwa lal Kraist, luma a ma paye lun “Kristianity” mutamwauk in ekla, oanu ma Baibel el palye.​—Mattu 13:24-30, 37-43; Orekma 20:30.a

Paye, arulanu fwal in orekmakin ma sap lun Baibel ke kain in akmwuk nu kemwa a pal nu kemwa lun met. Tusruktu, in ekulla me luti lun Baibel in akfwalye nu ke nunuk lun met ma inge siena. Aok, pa inge ma sikyuk na paye. Ke sie me pupulyuk, tuni akmwoye, ekla puspis su orekla nu ke ma saok puspis.

Alu El Sifwanu Fulyung Nu Ke State

Jisus el akkalemye la kolyuk lal, ku Togusrai lal, oasr in kosrao, su ke pal pakiyuki, el e fwa kunausla kolyuk nu kemwa lun met fwin fwalu a ma inge fwa kol fwalu nu fon. (Daniel 2:44; Mattu 6:9, 10) El e fwa tia kol ke inkanek lun akmwuk lun politic lun met. “Togusrai Luk tia ma lun fwal se inge,” Jisus el fwak. (Jon 17:16; 18:36) Ke ma inge, met tumal lutlut lal Jisus, elos fwinne akos ma sap lun guferment, tusruktu elos tia oru orekma lun politics.

Tusruktu, in pal lun Emperor lun an Rom su pangpang Constantine ke century akakosr, met puspis su ekin Kristian elos mutamwauk in wanginla mongfwusesr lalos nu ke foloko lal Kraist a ke sifwil oakiyuki lun Togusrai lun God. Kais kutu srisrik nunuk lalos ke politic mutamwauk in ekla. “Meet liki pal lun Constantine,” buk inge Europe​—A History el fwak, “met Kristian elos tia suk in eis ku ke inkanek lun [politic] in akkeye akmwuk a lalalfongi lalos. Tokin Constantine el tuku, Christianity a politic elos tukeni nu sie fwasr.” Oiye sasu se inge lun Christianity el ekla oanu “universal,” ku “catholic,” sie alu lun guferment lun Rom.

Encyclopedia inge Great Ages of Man akkalemye la ke sripen insese lun Alu a-State inge, “ke A.D. 385, yiu 80 na tokin kolyai lulap nu sin met Kristian, alu el sifwanu mutamwauk in uniye met heretics, a met kol lalos orekmakin ku lulap su apkurun nu ke ku lun emperor.” Pa inge mutamweyen pal se kutlas el ayaola kas in kaifwe oanu me purakak nu sin met in ekulla alu lalos, a met kol lun alu su oasr mwal-lulap elos aolla met luti fwokpap ke century se meet. (Mattu 23:9, 10; 28:19, 20) Met sim ke me sramsram lun fwalu pangpang H. G. Wells el simusla “ma yok su tia oanu sie inmaslon” Christianity ke century akakosr “a ke me luti lal Jisus lun Nazareth.” Ma “yok inge su tia oanu sie” el sun pa me luti ke God a Kraist.

Ekulla God

Kraist a met tumal lutlut lal elos luti la oasr “God siefwunnu, Papa,” eteyuk ke el sifwanu, Jeova, su ku in liyeyuk pal 7,000 kutu ke manuscript lun Baibel in pal meeta. (1 Korint 8:6; Sam 83:18) God el orala Jisus; el pa “mwuonsien ma orekla nu kemwa,” pa inge ma Catholic Douay Version lun Baibel el fwak ke Kolosse 1:15. Ke ma inge, oanu sie ma orekla, Jisus el ku in fwak sumwos: “Papa el yok liki Yu.”​—Jon 14:28.

Tusruktu ke century aktolu, kutu sin met lulap lun alu, su mokleyuk ke me luti lun trinity su tuku sin met luti Pegan inge pangpang Plato, elos mutamwauk in ekulla God in akfwalye nu ke Trinitarian formula. Tokin kutu century, me luti se inge su lain Baibel el filiye Jisus ke sie mwal fulat in oanu Jeova a elos orala ngun mutal lun God, ku ku lun God, in luman sie met.

Akmwuk lun alu in srukye me luti lun met Pegan ke trinity, buk inge New Catholic Encyclopedia el fwak: “Me luti se inge ‘Met Tolu in God se’ tia oakiyuki ke inkanek fukoko na paye, tia kalem na paye ke moul Kristian a ke lalalfongi lal, meet liki saflaiyen century akakosr. Tusruktu ke me luti se inge tuku na paye ke sifwe se inge the Trinitarian dogma. Inmaslon Apostolic Fathers, tia ku in liyeyuk ku nunkeyuk na paye kain in me luti inge.”

In oupanu, The Encyclopedia Americana el fwak: “Met su lalalfongi Trinity ke century akakosr elos tia akkalemye na paye ke inkanek sumwos me luti lun met Kristian in pal meeta ke luman God; ma elos oru fwa siena, elos som liki me luti lun met Kristian.” The Oxford Companion to the Bible el pangon Trinity oanu sie sin “me luti toko.” Aok, tia me luti lun Trinity mukena pa me luti lun met Pegan su ilyuk nu ke alu.

Elos Ekulla Ngunmoul

Met puspis elos lalalfongi misinge mu oasr ngun lun sie met su moul na tokin el mise som lukel. Tusruktu, ya kom etu la me luti inge tok elos toeni pa ke alu? Jisus el akkeye ma paye lun Baibel su akkalemye la met mise “elos tia etu kutena ma,” elos oanu motul. (Ekklisiastis 9:5; Jon 11:11-13) Moul lun met ku in sifwil foloko ke inkanek lun sifwil moulyuk​—‘sifwil tuyuk’ liki mutol lun mise. (Jon 5:28, 29) Fwin oasr ngun, su tia ku in mise, tia enenu sifwil moulyuk, meyen el tafwela na in moul.

Jisus el sang me pupulyuk ke me luti lun Baibel ke sifwil moulyuk ke pal se el akmoulyeak met mise. Lela kut in orekmakin me pupulyuk kel Lazarus, su mise tari ke lusen len akosr. Ke pal se Jisus el akmoulyelak Lazarus el illa liki kalyuku a moul, sie met su momong. Wangin ngun su tia ku in mise su tuku in kosrao me a arulanu insemwomwo we su foloko nu ke manol ke pal se Lazarus el moulyuk liki mise. Meyen fwin oasr, Jisus el tia oru mwo nu sel ke pal se el akmoulyeyukyuk el!​—Jon 11:39, 43, 44.

Ke ma inge, mea sropon me luti ke ngun-su tia ku in mise? The Westminster Dictionary of Christian Theology el fwak la me luti se inge “el tuku ke me luti lun Greek a tia tuku ke ma Baibel el fwak.” The Jewish Encyclopedia el aketeye: “Lalalfongi ke ngun su tia ku in mise tokin mise lun mano tuku ke lalmetmet a motko na lun met a tia ke lalalfongi na paye, a ma inge tia ku in konoiyukyuk ku lutiyuk ke Ma Simusla.”

Pal nu kemwa, ma kikiap kol nu ke siepa kikiap, a ma inge arulanu paye ke me luti ke ngun su tia ku in mise. Ma inge ikasla inkanek nu ke lalalfongi lun met Pegan ke keok ma patpat ke sie hell su oasr e.b Aok, arulanu kalem ma Baibel el fwak la “molin ma koluk mise”​—tia keok ma patpat. (Rom 6:23) Ke ma inge, ke pal se el akkalemye luman sifwil moulyuk King James Version el fwak: “A mwea sang elos su mise we, a mise a hell sang elos su mise in eltal.” Oupanu, Baibel inge Douay el fwak la “mwea . . . a mise a hell elos sang mise in elos.” Aok, ma inge akkalemye la, elos nu kemwa su muta in hell elos mise, elos ‘motul,’ oanu Jisus el fwak.​—Fwakyuk 20:13.

Ya kom lalalfongi na paye la me luti ke keok ma patpat in hell ku in oru sie met in futoto nu sin God? Mo na mo. Ke nunuk lun met sumwos a lungse kain in me luti inge me srungeyuk nu selos! Tusruktu, ke inkanek saye, Baibel el luti la “God el lung” a orekma silolel fwinne nu ke ma mwurakrak, sie me srungeyuk nu sel.​—1 Jon 4:8; Soakas 12:10; Jeremaia 7:31; Jona 4:11.

Orekma in Ekulla “Pitse” in Len Lasr

Orekma ke len inge in ekulla luman God a Christianity tafwela na. Sie professor lun alu el tufwanu akkalemye kaifweung upa lun alu lal inge Protestant in srukye inse siefwunnu ke sripen amei inmaslon “ku lun Ma Simusla a creed lain ku lun me luti saye su tuku sin met, inmaslon oaru lun church ke leumi lal Kraist lain insese ke ekla lun Christianity in fwal nu ke ngun lun pal. Me sramsram yok pa: Su ku in sulela inkanek su alu el enenu in fwasr ka . . . Ma Simusla Mutal ku me luti yok lun met ke len lasr?”

Sie me asor, “me luti yok ke len lasr” luman akola in kutangla. Tia ma lukma pa inge, ke sie me pupulyuk, alu puspis elos ekulla akmwuk lalos ke kain in me sramsram yok pukanten tu elos in luman kapkapek a sukosok in nunuk. Yok na ke ma puspis ke moul lun met, alu puspis elos mutamwauk in insese ke ma puspis, oanu ma akkalemyeyuk ke mutamweyen me lutlut inge. Aok, Baibel el akkalemye na paye la orekma lun kosro inmaslon met su tia payuk, orekma lun kosro inmaslon met payuk, a mokul nu sin mokul, ma inge nu kemwa ma koluk upa ye mutun God a elos nu kemwa su oru ou inge “fwa tia eis usru lalos in togusrai lun God.”​—1 Korint 6:9, 10; Mattu 5:27-32; Rom 1:26, 27.

Ke pal se met sap Poul el simusla kas​—lung’u, fwal lun Greco-Roman su raunella meet arulanu nenela tari ke kain in orekma koluk nu kemwa. Ke ma inge saap Poul el ku in fwak: ‘Aok, God el furreak Sodom a Gomorra ke sripen kosro, tusruktu ma inge el oru yiu 2,000 somla! A ma inge tia fwal nu ke pal inge su metu arulanu lalmetmet.’ Tusruktu, el tia oru ou inge; a el srunga in ekulla ma paye lun Baibel.​—Galetia 5:19-23.

Loang nu ke “Pitse” Na Paye

Ke pal se el sramsram nu sin met kol lun alu in pal lal, Jisus el fwak la alu lalos ‘wangin sripe meyen elos luti ma sap lun met, oanu me luti lalos.’ (Mattu 15:9) Met kol lun alu ingo elos oru ke Ma Sap lun Jeova ke inkanek lal Moses ma elos lungse in oru oanu ma met kol lun Kristendom elos oru pa misinge, a srakna oru ke me luti lal Kraist​—elos oanu fwela “sroal” lun me luti lun met nu ke ma paye mutal. Tusruktu, Jisus el eisla liki me luti kikiap nu kemwa ke insemwomwo lun met fwokpap. (Mark 7:7-13) Jisus el sramsram ke ma paye fwinne met elos lungse ku tia. Pal nu kemwa oasr ku lun Kas lun God.​—Jon 17:17.

Siena ma Jisus el oru liki met puspis su ekin Kristian! Aok, Baibel el palye: “Metu elos fwa lungse ma sasu a akpusye . . . nu selos met luti su oanu lung koluk lalos sifwanu; a forokla srelos liki ma paye, a kufla nu ke sramsram losrongten.” (2 Timote 4:3, 4, The Jerusalem Bible) “Sramsram losrongten” inge, su kut sramsramkinyuk tari kutu ka, me akkolukye ku in ngun, tusruktu ma paye ke Kas lun God musaiyuk met, a ma inge ku in kol nu ke moul ma patpat. Pa inge ma paye su Met Lo lun Jeova elos kaifwe kom in tuni.​—Jon 4:24; 8:32; 17:3.

[Footnotes]

[Box/​Picture on page 7]

Mutamweyen E Se Inge Kristian

Yiu siengoul tokin mise lal Jisus, met tuma lutlut lal nu kemwa eteyuk oanu elos wi ke “Inkanek Sa.” (Orekma 9:2; 19:9, 23; 22:4) Efu? Meyen inkanek in moul lalos oakiyuki nu ke lalalfongi lalos nu sin Jisus Kraist, su “inkanek, a paye, a moul.” (Jon 14:6) Na, tokin 44 C.E., in an Syrian Antioch, met tuma lutlut lal Jisus “ke kasru lun ngun pangpang met Kristian.” (Orekma 11:26) Ke pal na sa e se inge eteyuk a orekmakinyuk, fwinne inmaslon met kol lun guferment. (Orekma 26:28) E sasu se inge tia ekulla inkanek lun moul in Kristian, su tafwela in orekmakin me srikasrak su tuku sel Kraist.​—1 Piter 2:21.

[Pictures on page 7]

Ke inkanek lun orekma lun forfor lalos, Met Lo lun Jeova elos purakak met in loang nu ke Kas lun God, Baibel

[Picture Credit Line on page 4]

Ma se aktolu mutamwauk ke lese: United Nations/​Photo by Saw Lwin