Efu Ku Orekma in Eyeinse Koluk Arulanu Yokelik?
A NIK KOM EIS KUTENA ME EYEINSE, TU ME EYEINSE AKKUNYELOS SU LIYATEN, A AKKUYE KAS LUN MET SUMWOSMWOS.”—Exodus 23:8.
KE yiu tolu tausen lumfoko somla, Ma Sap lal Moses selngawi orekma in eyeinse koluk nu kemwa. Ke century puspis tok, ma sap in lain orekma in eyeinse fwasrelik. Tusruktu, ma sap inge kofla kutongye na paye orekma in eyeinse inge. Million puspis ke me eyeinse koluk orekla ke len nu kemwa, a billion puspis sin met elos sun me keok ke fwokin ma inge.
Orekma in eyeinse koluk arulanu yokyokelik a ku paenang in oasr me sensen nu ke akmwuk lun an’u. In an puspis apkurun ma nu kemwa in kofla orekla fwin wangin me eyeinse. Me eyeinse nu sin sie met ku in oru in pass ke sie exam, in eis sie driver’s license, sie contract ke an, ku in kutangla ke sie court case ke court. “Orekma in eyeinse el oanu sie me akkoluk yok su arulanu aktoasrye met,” sie lawyer fwin an Paris pangpang Arnaud Montebourg, el fwak.
Orekma in eyeinse el arulanu pengpeng yurin met kuka. Kutu company elos orala sie tafwu tulo ke profit lalos in me eyeinse nu sin met kol koluk lun guferment. Fwal nu ke sie magasin lun British The Economist, yok liki percent 10 ke tala 25 billion su orekmakinyuk nu ke kukakinyen kofwen me meun ke yiu nu kemwa som nu yurin kais sie customer. Meyen orekma in eyeinse el arulanu kapkapek, paenang fwako lun ma inge oswela me ongoiye. Ke lusen kutu yiu somla, “crony” capitalism—orekma kutasrik lun business su sang ma lane yok nu sin kutu na met su futoto nu selos—su eteyuk mu kunausla akmwuk lun mani nu sin mutanfwal puspis.
Aok, elos su akkeokyeyuk na paye ke orekma lun eyeinse koluk a kutasrik ke akmwuk lun business pa met sikasrup—elos su tia orek eyeinse nu sin kutena met. Oanu The Economist el fwak, “orekma in eyeinse el sie inkanek in akkeokye met.” Ya kain in me akkeokye met inge ku in wanginla, ku tia ku in wanginla eyeinse? In topuk kusensiyuk inge, lela kut in tuni meet kutu oiyen orekma lun me eyeinse.
Mea Sripe Puspis Paenang Oasr Orekma lun Eyeinse?
Efu ku met puspis sulela in orekmakin me eyeinse liki na in sumwos na paye? Nu sin met puspis, me eyeinse pa sie inkanek fwusesr emeet—ku inkanek mwo siefwunnu—in paenang elos in eis ma elos lungse. Kutupal, orekma in eyeinse ku pa in kasru sie met in fwasr liki kai upa. Met puspis elos tuni a liye la met kol lun politic, policemen, a met nununku elos tia na loang nu ke orekma lun eyeinse ku kutapal elos sifwanu oru ma inge paenang elos etawi orekma lalos.
Ke pal se orekma in eyeinse yokyokelik, metu mutamwauk in pala ka a elos mutamwauk pa in oru fwal nu ke inkanek in moul lalos. Met puspis su srikla molin orekma lalos mutamwauk in pulakin la wangin ma elos ku in oru. Elos enenu in siyuk ke inkanek in eyeinse elos fwin lungse in eis me enenu nu ke moul insemwomwo lalos. A fwin met su eis me eyeinse a elos su sang me eyeinse nu selos tia eis kai, na e ku na in met ekasr na pa lungse in lain orekma koluk inge. “Tu kai lain sie orekma koluk tia sa orek, ke ma inge insien mwen nutin metu arulanu pulaik in elos in oru ma koluk,” pa inge ma Togusra Solomon el tuni a liye.—Ekklisiastis 8:11.
Oasr ku lulap luo su arulanu purakak orekma lun eyeinse: Pa ke nunku ka sifwanu a rapku. Ke sripen nunku ka sifwanu, paenang met su eis me eyeinse elos tia loang nu ke ongoiye lun kutu met su tuku ke orekma koluk lalos a elos nunku mu wangin ma koluk ke orekma lalos meyen elos eis ma lane ka. Ke pal se yokyokelik ma lane su elos eis ka, na yokyokelik pa rapku lun met su oru ma koluk inge. “El su lungse silfer fwa tia muti ke silfer,” Solomon el tuni a liye, “ku el su lungse ma puspis ke ma yokelik.” (Ekklisiastis 5:10) Paye na paye, rapku sie oiye mwo kom fwin lungse mani, tusruktu pal nu kemwa ma inge kol nu ke orekma lun me eyeinse a kunausla ma sap.
Siepa me purakak su tia enenu in pilesreyuk pa orekma lun met kol lun fwal se inge su tia ku in liyeyuk, su Baibel el pangon Setan su Devil. (1 Jon 5:19; Fwakyuk 12:9) Setan el lungse na paye in purakak orekma lun me eyeinse. Oasr sie orekma in eyeinse pengpeng a yok emeet in ma simusla su Setan el oru nu sin Kraist. ‘Nga fwa sot togusrai nu kemwa fwin fwalu nu sum kom fwin putati a alu nu sik.’—Mattu 4:8, 9.
Tusruktu, Jisus el arulanu sumwos, a el luti met tuma lutlut lal in oru pa ou inge. Ya me luti lun Kraist sie kofwen me orekma mwo in lain orekma in eyeinse ke len inge? Me lutlut toko fwa aketeye kusensiyuk inge.