Kulansap Wi Met San
“O Jeova, Nga tu pal e nu kemwa fwin tauer in san ke len, a filiyuki Nga in nien san luk fong fon.”—ISAIA 21:8.
1. Jeova el met lo ke kain in mwolela lulap fuka?
JEOVA el sie God lun Akmwuk Fulatlanu. Lipufon su lainul el ekla Setan su Devil su tia ku in oru kutena ma in kosroila akmwuk fulatlanu Lal in akmutalye in el sifwanu a in oakiye sie akmwuk mwolanu lun Togusrai lal ke sie paredais fwin fwalu. (Mattu 6:9, 10) Ye koko se inge, met nu kemwa akinsemwomwoyeyuk na paye. God “el nuna okomla mise nu tok, a Leum Jeova El fwa ela sroninmet liki muta nu kemwa.” Met nu kemwa insemwomwo, a inse siefwunnu, elos fwa engunkin misla a mwolanu lun ma nu kemwa fwa oan ma patpat. (Isaia 25:8; 65:17-25) Jeovah el sifwanu met lo ke mwolela sakuruk lal inge!
2. Kain in met lo fuka Jeova el orala?
2 Tusruktu, oasr pa kutu met lo lun Met Orekutla su Fulatlanu. Meet liki pal lun met Kristian “sie pukunyeng lulap lun met lo,” mutamwauk kel Ebel, su moniyuk in kasrusr ke akutun, su pal nu kemwa sun ma upa yok. Me srikasrak mwo lalos akkeye met Kristian oaru ke len inge. Jisus Kraist pa me srikasrak mwo emeet oanu sie met lo pulaik. (Hibru 11:1–12:2) Ke sie me pupulyuk, esam, kas safla lal ye mutul Pontius Pailat. Jisus el fwak: “Ke ma inge Nga nu isusla, a ke ma inge Nga tuku nu fwalu, tu Nga fwa orek ma lo nu ke ma paye.” (Jon 18:37) Mutamwauk ke yiu 33 C.E. nu ke yiu inge 2000 C.E., met Kristian elos moniyuk in fwasr tokin me srikasrak lun Jisus a elos tafwela in sang ma lo, wi pulaik in kaskaskin “orekma sakuruk lun God.”—Orekma 2:11.
Alu Srisrik Puspis lun Babulon
3. Fuka Setan el lain ma lo kel Jeova a ke lungse lal?
3 Ke lusen millennium puspis Met Lokwalok Lulap, Setan su Devil, el oru ma akkoluk wikin in suk inkanek in sang alollo nu ke kas paye lun met lo lun God. Oanu “papa tuman ma kikiap,” “dragon lulap” inge . . . , su serpent matu,” el “keapela fwalu nu fon.” El tia tui ke meun lal in lain met nu kemwa su “liaung ma sap lun God,” yokna ke len safla inge—Jon 8:44; Fwakyuk 12:9, 17.
4. Babulon Lulap el tuku ya me?
4 Yiu 4,000 kutu somla, tokin Sronot Lulap in len lal Noa, Setan el orekmakin Nimrod, “sie met srukosro ku lain Jeova.” (Genesis 10:9, 10) Siti lulap lal Nimrod pa Babulon, (Babel), ekla sie center lun alu puspis su tuku sin dimon. Ke pal se Jeova el ekulla kas lun met musa ke tauer, na met nu kemwa elos fwasrelik fwin fwalu nu fon, a elos wisla alu kikiap lalos. Ke ma inge Babulon pa sropon alu kikiap nu kemwa fwin fwalu nu fon, buk in fwakyuk pangnol Babulon Lulap. Buk inge palye ke saflaiyen akmwuk lun alu nu kemwa in pal meeta.—Fwakyuk 17:5; 18:21.
Sie Mutanfwal lun Met Lo
5. Mutanfwal fuka Jeova el sulela in ekla met lo lal, tusruktu efu ku el lela elos in som oanu met sruo?
5 Apkurun yiu 500 tokin pal lal Nimrod, Jeova el orani tulik nu kemwa nutul Ebream sie su tingtingi in lalalfongi nu ke sie mutanfwal lun Israel in kulansap oanu Met Lo lal fwin fwalu. (Isaia 43:10, 12) Met puspis ke mutanfwal se inge kulansap nu sin Jeova ke oaru paye. Tusruktu, ke lusen century puspis, alu kikiap lun mutanfwal puspis su atalani nu selos elos akkolukye Israel, a met lun Jeova su muta ke mwoleung lal in som lukel in alu nu sin god kikiap. Ke ma inge, in yiu 607 B.C.E., solse lun Babulon, ye koko lal Togusra Nebuchadnezzar, el kunausla Jerusalem a tempel lal a apkurun met Ju nu kemwa el sroukye in wisla met kos fwin an Babulon.
6. Kain in peng mwo fuka met san lun Jeova ke kas palu el sulkakin, a nge akpayeyuk?
6 Kutangla se inge sie ma pengpeng yok nu ke alu kikiap in pal meeta! Tusruktu, kutangla lun Babulon oan ke kitin pal na. Yiu 200 meet liki ma inge sikyuk, Jeova el sapkin: “Fwala filiye sie met san, lela lan fwak ma el liye.” Kain in news fuka met san inge el akola in fwak? “Putatla! putatla Babulon, a me srulela nu kemwa lun inut lal ikori nu in foko!” (Isaia 21:6, 9) Ma inge sikyuk na paye, in yiu 539 B.C.E., kas palu se inge akpayeyuk. Babulon kulanu el ikori, a ke pal na futoto met lun God su muta ke mwoleung lal elos foloko nu ke an selos.
7. ((a) Mea met Ju elos lotela ke kai lun Jeova? (b) Met Ju su sokosokla elos putatla nu ke me sruf fuka, a mea fwokin ma inge?
7 Met Ju su foloko elos lutiyuk in sisla alu lun me srulela a alu lun inutnut. Tusruktu, tokin yiu ekasr somla, elos sremla ke kutupa me sruf. Kutu selos sremla me luti ke lalmetmet lun met Greek. Kutu selos akyokye me sramsram lun met liki na Kas lun God. Kutu selos mokleyuk in lungse yok mutanfwal selos. (Mark 7:13; Orekma 5:37) Ke pal se Jisus el isusla, mutanfwal inge sifwil pa forla liki alu nasnas. Fwinne kutu sin met Ju elos porongo peng mwo su sulkakinyuk sin Jisus, tusruktu, met puspis oanu sie mutanfwal akkalemye srunga lalos nu sin Jisus a ke ma inge God el ngetla pe liki mutanfwal inge. (Jon 1:9-12; Orekma 2:36) Israel el tia sifwil met lo lun God, a ke yiu 70 C.E., Jerusalem a tempel lal sifwil kunausyukla, sin solse lun an Rom.—Mattu 21:43.
8. Su ekla met lo lun Jeova, a efu kas in sensen lal Poul ke met lo inge arulanu fwal nu ke pal?
8 In pal sa na sie Kristian “Israel lun God” el akmwuki, a ma inge akmwuki in oanu Met Lo lun God nu sin mutanfwal nu kemwa (Galetia 6:16) Ke pal na sa toku, Setan el mutamwauk in akkolukye mutanfwal sasu in ngun se inge. Ke saflaiyen century se meet, oasr akmwuk srisrik puspis lun u ku in liyeyuk in congregation. (Fwakyuk 2:6, 14, 20) Kas in sensen lal Poul arulanu fwal nu ke pal: “Komwos in liyekomwosyung: tu wangin met in eis insiomwos ke luti in lalmetmet lal a kutasrik losrongten, oanu sramsram matu lun met, oanu srumtauk lun fwalu, a tia oanu Kraist.”—Kolosse 2:8.
9. Oanu fwakyuk ke kas in sensen lal Poul, mea ma sikyuk su kol nu ke sikyuk lun Kristendom?
9 Ke saflaiye, lalmetmet lun met Greek, me luti ke alu lun Babulon, a tok kain in “lalmetmet” lun met ke evolution a kas in akkoluk fulat akfokfokye alu lun met puspis su ekin Kristian. Oanu ma Poul el palye: “Nga etu tu tokin Nga som liki komwos, kosro wolf silolel fwa utyuk inmaslomwos a tia kurunganang u sa, a liki inmaslomwos sifwanu kutu met fwa tuyuk, a luti ma sesumwos, in amakin met lutlut in fwasr tokolos.” (Orekma 20:29, 30) Oanu fwokin me luti kikiap inge, na Kristendom el sikyuk.
10. Mea sikyuk su akkalemye la tia met nu kemwa elos wela alu koluk su Kristendom el orekmakin?
10 Paye elos su oaru nu ke alu nasnas elos enenu in “srukye ku lalalfongi, su etukyung tari nu sin met mwo pal siefwunnu nu ke pal e nu kemwa.” (Jud 3) Ya met lo ke alu nasnas a lun Jeova wanginla fwin fwalu? Mo. Meyen ke pal se ma apkurun nu ke kunanela lal Setan a orekma lal nu kemwa, arulanu kalem la tia met nu kemwa wela alu kikiap su Kristendom elos orekmakin. Ke saflaiyen century ak19, in an Pittsburgh, Pennsylvania, U.S.A., oasr sie un tulik lutlut ke Baibel oakiyuki a elos ekla in pa mutamweyen u lun met lo lun God in pal inge. Met Kristian inge nu kemwa mokleyuk nunuk lun metu nu ke me akpayeye puspis su Simusyukla akkalemye la saflaiyen akmwuk lun fwal se inge arulanu apkurun. Fwal nu ke kas palu in Baibel, “safla” se inge mutamwauk in yiu 1914, a ma inge ku in akilenyuk ke mtamweyen meun lulap se meet. (Mattu 24:3, 7) Oasr me akpayeye fukoko la Setan a dimon lal elos sisila liki an in kosrao tokin yiu se inge. Century ak20 inge su nenela ke ma koluk orala me akpayeyen orekma lal Setan a nu ke akpayeyen me akul puspis su akkalemye ke oasr tari lal Jisus oanu sie Togusra nu ke Togusrai lal in kosrao.—Mattu, sapter 24 a 25; Mark, sapter 13; Luk, sapter 21; Fwakyuk 12:10, 12.
11. Mea Setan el srike in oru, tusruktu fuka kaifweung lal tianu eis kutangla?
11 In June 1918, Setan el kaifweung na paye in kunausla Tulik Lutlut ke Baibel inge, su in pal inge elos oru orekma in luti lalos ke mutanfwal ekasr tari. El suk pa inkanek in kunausla akmwuk lun ma sap lalos, nu ke Watch Tower Bible and Tract Society. Met su oasr kunokon yok lalos ke Society se inge filiyuki elos nu in nien kapur, kaskas kikiap orek sang lainelos mu elos lain guferment, fwal nu ke ma elos oru nu sin Jisus ke century se meet. (Luk 23:2) Tusruktu in yiu 1919, met inge nu kemwa su oasr kunokon yok la elos aksukosokyeyukla, paenang elos ku in sifwil tafwela ke orekma lun forfor lalos. Tok, met nununku elos akkalemye nu selos la wangin kutena ma koluk elos oru.
Sie “Met San” Su Akola
12. Su ke pal inge aoliyen un met san, ku “met liye,” a kain in oiye fuka oasr yurolos?
12 Ke ma inge, fwin “pal lun len safla” mutamwauk, e sifwilpa oasr met san lun Jeova oru orekma lal, in akkalemyeyuk nu sin met nu kemwa ma puspis su sikyuk su oasr ip yok ka in akpaye akmwuk Lal. (Daniel 12:4; 2 Timote 3:1) In len lasr inge, oasr un met san inge—elos pa met Kristian akmusrala, Israel lun God—elos orekma fwal nu ke kas lal Isaia su akkalemye orekma lun met san: “El fwa arulanu long a liaung. A el wowoyuk oanu soko laion: ‘O Jeova, Nga tu pal e nu kemwa fwin tauer in san ke len, a filiyuki Nga in nien san luk nu fon.’” (Isaia 21:7, 8) Pa inge sie met san oaru su paye in kunokon lal nu kemwa!
13. (a) Kain in peng fuka met san lun Jeova el sulkakin? (b) Fuka kut ku in fwak la Babulon Lulap el ikori tari?
13 Mea met san inge liye? Ou inge, met san lun Jeova, un met lo lal fwakak: “Putatla! Putatla Babulon, a me srulela nu kemwa lun inut lal el [Jeova] ikori nu in foko!” (Isaia 21:9) In pal inge, tokin Meun Lulap I, Babulon Lulap, un alu kikiap nu kemwa, ikori ke ku lal. (Jeremaia 50:1-3; Fwakyuk 14:8) Tia me lut pa inge! Meyen fos lun mutanfwal su sramteak meet Meun Lulap, mutamwauk sin Kristendom, su oru met kol lun kais sie alu in purakak met fwusr lalos in som nu ke meun. Sie me mwekin lulap pa inge! In 1919, Babulon Lulap el tia ku in kutongye Met Lo lun Jeova, su eteyuk meet Bible Students, in kaengla liki sie luma su wangin orekma a in mutamwauk in orek lo fwin fwalu nu fon su srakna orek fwafwasru. (Mattu 24:14) Ma inge sang akul nu ke ikori lun Babulon, oanu ma sikyuk meet ke sukosokla lun Israel in century ak onkosr B.C.E. su sang akul nu ke ikori lun Babulon in pal meeta.
14. Kain in magasin fuka met san lun Jeova elos pengpeng ka in orekmakin, a fuka Jeova el akinsemwomwoye ma inge?
14 Pal nu kemwa un met san elos oru kunokon lalos ke moniyuk a kena paye in oru ma sumwos. In July 1879, Bible Students elos mutamwauk in orala a kitelik magasin se inge, su meet eteyuk ke e se inge Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence. Kais sie issue mutamwauk in 1879 nu ke December 15, 1938, akkalemyeyuk ke kolon magasin se inge sie kas “‘Met San, Fuka Ofong?’—Isaia 21:11.”a Oaru na paye, ke lusen yiu 120 Tauer In San el kaifweung in tuni ma sikyuk fwin fwalu a ke kas in palu yok lalos. (2 Timote 3:1-5, 13) Un met san lun God a “sip ngie” su welulos orekmakin magasin se inge ke moniyuk lun orekma in sulkakin lalos nu sin met nu kemwa ke akfulatyeyen sumwosmwos lun Jeova in kol ke inkanek lun Togusrai lun Kraist arulanu apakurun me. (Jon 10:16) Ya met lo lal inge akinsemwomwoyeyuk sin Jeova? Mutamwauk ke issue se meet su oasr ke 6,000 copy nu ke 1879, Tauer In San el puseni ke 22,000,000 copy su kitakutla fwin fwalu nu fon ke kas 132—121 sin ma inge orekla a kitakutla ke pal siefwunnu. Arulanu fwal na paye fwin magasin ke alu su kitakutla sun an nu kemwa fwin fwalu in akfulatye en God paye, Jeova!
Sie Aknasnas Yok
15. Kain in aknasnas fuka mutamwauk meet liki yiu 1914?
15 Ke lusen yiu 40 kutu ke mutamwauk kolyuk lun Jisus in kosrao ke 1914, Bible Students elos aksukosokyeyukla liki me luti puspis lun Kristendom su wangin in Baibel, oanu baptais ke awowo, ngun lun met su tia ku in mise, purgatory, keok ke isis, a me luti lun Trinity. Tusruktu enenu pa kutu pal in sisla kain in nunuk sesumwos nu kemwa. Ke sie me pupulyuk, in yiu 1920 kutu Bible Students puspis elos orekmakin pin soko su oasr sakseng a tefuro ka, a elos akfulatye Christmas a kutu me akfulat lun met Pegan. Tusruktu, in orala alu in nasnas, ip nu kemwa lun alu nu ke me srulela enenu in sisyukla. Kas lun God, Baibel mutal mukena pa eneneyuk nu ke sropon lalalfongi lun met Kristian a inkanek nu ke moul. (Isaia 8:19, 20; Rom 15:4) Tia sumwos in sang kutena ma nu ke Kas lun God ku in eisla kutena ma ka.—Duteronomi 4:2; Fwakyuk 22:18, 19.
16, 17. (a) Kain in nunuk sesumwos fuka met san el srukye ke nunuk lal in pal meeta ke lusen yiu puspis? (b) Mea aketeye sumwos ke “loang” a “sru soko” in “Ijipt”?
16 Sie me pupulyuk akkalemyela efu ku ma sap inge arulanu yok sripe. In 1886, ke pal se C. T. Russell el orala a kitelik sie buk su pangonyuk The Divine Plan of the Ages, koanon volume se inge oasr sie chart su orani matwen metu nu ke sie Pyramid Pengpeg lun an Ijipt. Meet tu nunkeyuk mu kalyuk lal Fero Khufu pa soko sru su sramsramkinyuk in Isaia 19:19, 20: “In len sa e fwa oasr sie loang nu sin Jeova in maslon fwal Ijipt, a soko sru sisken fwal sa nu sin Jeova. A a fwa sie akul a sie ma lo nu sin Jeova lun un met meun in fwal Ijipt.” Mea sripe lun pyramid nu ke me sramsram in Baibel? Aok, nu ke sie me pupulyuk, ke lusen kutu inkanek lun Pyramid oasr nunkeya meet mu e oanu me akul nu ke pal in mutamwauk lun “ongoiye lulap” su sramsramkinyuk in Mattu 24:21, in pal meeta. Kutu sin Bible Students elos moniyuk na paye in srikeye luma puspis ke pyramid in akkalemye oiye puspis in sang lumala nu ke len in somwak lalos nu in kosrao!
17 Ma inge pangonyuk meet Eot lun Baibel, su arulanu akfulatyeyuk sin metu ke lusen yiu puspis, ne ke na pal se ma me lutlut lun Tauer In San ke November 15 a December 1, 1928, akkalemye la Jeova el tia enenu kutena eot fulat su orekla sin Fero puspis lun met Pegan in me akul nu ke orekma puspis lun inutnut in orani me akpayeye ke ma lo su oasr in Baibel. Tusruktu, kas palu lal Isaia akkalemye la oasr akpayeye in ngun. Oanu ma oasr in Fwakyuk 11:8, “Ijipt” el lumeyuk nu ke fwal lal Setan. “Loang nu sin Jeova” akismakinye kut nu ke me kise fwal su orekla sin met Kristian akmusrala ke pal elos srakna muta fwin fwal se inge. (Rom 12:1; Hibru 13:15, 16) Sru “sisken fwal [Ijipt] sa” el sramsramkinyuk nu ke congregation lun met Kristian akmusrala, su “sru a pelung nu ke ma paye” a tu oanu met lo in “Ijipt,” fwal se su elos akola in som liki.—1 Timote 3:15.
18. (a) Fuka Jeova el tafwela in akkalemye ma puspis nu sin tulik lutlut ke Baibel? (b) Fwin sie met Kristian el konaok la sie aketeye ke Ma Simusla luman upa nu sel in kalem ka, kain in oiye mwo fuka enenu elan oru
18 Ke yiu puspis somla, Jeova el tafwela in akyokye nu sesr kutupa etauk lun ma paye, wekunang etauk yok nu ke kas palu lal. (Soakas 4:18) Ke yiu ekasr su tufwanu tari, kut nu kemwa sifwilpa aksumwosyeyuk in sifwil eis etauk yok—ke ma inge pa—fwil se su tia alfukfukla meet liki safla el tuku, me pupulyuk ke sip a goat, me srungeyuk a ke pal nge el tu yen mutal, mwoleaung sasu, ekla lun Kraist ye mutun met kulansap lal, a arurumu ke tempel in buk lal Ezekiel. Kutupal, upa nu sesr in etu ke aketeye sasu inge nu kemwa, tusruktu sripe lun ma inge nu kemwa e fwa ku in kalem ke sie pal fwal. Fwin sie met Kristian el tia ku in eis kalem na paye ke sie aketeye sasu lun Ma Simusla, mwo el fwin nunku a orekmakin ke moul lal kas in palu lun met palu Maika: “Nga fwa sano ke God lun lango luk.”—Maika 7:7.
19. Fuka met akmusrala lula a sip ngie su welulos elos akkalemye inse su oanu laion ke pulaik in len safla se inge?
19 Esam la met san el “wowoyuk oanu soko laion: ‘O Jeova, Nga tu pal e nu kemwa fwin tauer in san ke len, a filiye Nga in nien san luk fong fon.’” (Isaia 21:8) Met akmusrala elos akkalemye pulaik lalos oanu laion ke pal elos akkalemye alu kikiap a fwakak nu sin metu inkanek nu ke moul sukosok. (Fwakyuk 18:2-5) Oanu “met kulansap oaru a lalmetmet,” elos kitakut Baibel, magasin, a kutupa me rid ke kain in kas puspis—“me mongo in ngun ke pal fwal.” (Mattu 24:45) Elos kol orekma in orani “u lulap . . . sin mutanfwal nu kemwa, a sin sruf nu kemwa, a fwil nu kemwa, a loa nu kemwa.” Elos inge ouyepa aknasnasyeyukla ke sran lango lun Jisus a elos akkalemyela insielos oanu laion ke pal se elos “kulansapu len a fong” nu sin God.” (Fwakyuk 7:9, 14, 15) Mea fwokin orekma lun u srisrik met lo lun Jeova su srakna moul a u lulap su welulos, ke yiu ekasr somla? Me lutlut lasr toko fwa aketeye.
[Footnote]
a Mutamwauk ke January 1, 1939, ma inge ekulyukla nu ke “‘Elos fwa etu tu Nga Jeova.’—Ezekiel 35:15.”
Ya Kom Esam?
• Kain in met lo fuka Jeova el orala ke lusen yiu puspis?
• Babulon Lulap el tuku ya me?
• Efu Jeova el lela Jerusalem, capital city lun mutanfwal lun met lo lal, in musalla in yiu 607 B.C.E.? in yiu 70 C.E.?
• Kain in ngun fuka oasr yurin met san lun Jeova a met su welulos akkalemye?
[Picture on page 7]
“O Jeova, Nga tu pal e nu kemwa, fwin tauer in san”
[Pictures on page 10]
Un met san lun Jeova elos oru kunokon lalos ke moniyuk