Insemwomwo Meyen Joeva El Akkalemye Nu Sesr Inkanek Lal
“A fono ke God, inkanek lal sumwosmwosna; kas lun Jeova srikeyuk tari.”—2 SAMUEL 22:31.
MET nu kemwa enenu kasru. Paye, kut nu kemwa enenu kasru in kol kut ke moul lasr. Aok, Jeova el ase nu sesr lalmetmet a ella in kasru kut in akilen ma koluk a ma mwo. Aok, ella lasr enenu in eis akpa tu lan kol kut ke inkanek mwo. (Hibru 5:14) A nunuk lasr enenu me lutlut sumwos—a akpa in tuni me lutlut inge—kut fwin lungse in oru sulela mwo. (Soakas 2:1-5) Tusruktu, ke sripen luma a ma sikyuk ke moul, paenang sulela su kut oru ku in tia fwal nu ke ma kut lungse. (Ekklisiastis 9:11) Nu sesr sifwanu, wangin inkanek su kut ku in lalalfongi na paye tu kut in ku in etu mea sikyuk ke pal fwasru.
2 Ke sripe se inge, a ke kutupa sripe, met palu Jeremaia el simusla: “O Jeova, Nga etu tu inkanek lun met tia on in el sifwanu, tia ma lun met su fwasr in aksumwosye fwalkel.” (Jeremaia 10:23) Jisus Kraist, mokul pengpeng a yok emeet su moul fwin fwalu, el eis me kol. El fwak: “Mwen el koflanu sifwanu oru kutena ma, a ma el liye Papa oru. Tu ma nu kemwa El oru, ma inge Mwen el ouyepa oru oanu.” (Jon 5:19) Sie inkanek lalmetmet na paye in etawi Jisus a ngetuk nu sin Jeova ke kasru in kol ke inkanek lasr! Togusra Devid el on: “A fono ke God, inkanek lal sumwosmwos; kas lun Jeova srikeyuk tari. El sie me loeyuk nu selos nu kemwa su kaeng nu yurol.” (2 Samuel 22:31) Kut fwin sulela in fwasr ke inkanek lun Jeova a tia fwasr tokin lalmetmet lasr sifwanu, na oasr me kol sumwosmwos lasr. In fwasr liki inkanek lun God kol nu ke ongoiye.
Jeova El Akkalemye Inkanek
3 Tuni akmwoye ma sikyuk nu sel Edam a If. Fwinne wangin ma koluk lalos meet, tusruktu elos enenu me kol. Jeova el tia lela Edam in sifwanu orala plan lal ke ma nu kemwa ke imae kato lun Eden. A God el sang nu sel orekma elan oru. Ma se meet, Edam el enenu in sang en kosro nu kemwa. Tokin ma inge, Jeova el sang nu sel Edam a If orekma su elos enenu in oru ke lusen pal loes. Elos enenu in kutangla fwalu, nekla fwalu ke fwako lalos, a liuang ma mwurakrak nu kemwa. (Genesis 1:28) Sie orekma yok pa inge, tusruktu fwokin ma inge pa sie paredais fwin fwalu nu fon nenela ke met sumwosmwos su muta inse siefwunnu a oasr misla lalos yurin kosro. Sie fwinsrak mwolanu pa inge! Sayen ma inge, ke pal se Edam a If elos oaru in fwasr ke inkanek lun Jeova, elos ku in sramsram nu sel. (Srike liye Genesis 3:8.) Sie me sang mwolanu na paye pa inge—in futoto pal nu kemwa nu sin Met su Orala ma nu kemwa!
4 Jeova el tia lela seanyen se meet in mongo fwokin sak in etu ma mwo a ma koluk su oasr ke Eden, a ma inge sang pal mwo nu selos in akkalemye akos lalos nu sel—kena lalos in fwasr ke inkanek lun Jeova. (Genesis 2:17) Tusruktu, tia pat toko, akos lalos inge sun me srifwe. Ke pal se ma Setan el tuku nu yurolos in fwak kas kikiap, Edam a If elos enenu in akkalemye oaru lalos nu sin Jeova a lalalfongi ke mwolela Lal elos fwin lungse in aksol pal nu kemwa. Sie me asor meyen elos tia oaru a wangin lalalfongi lalos. Ke pal se Setan el mwolela nu sel If ke sukosok a fwakak la Jeova el sie met kikiap, el putatla a seakos God. Edam el welul nu ke ma koluk. (Genesis 3:1-6; 1 Timote 2:14) Ma tula selos arulanu yok. Fwafwasyesr yurin Jeova ku in sang nu selos me insemwomwo su yokyokelik ke pal se elos oru ma lungse lal. Tusruktu ma inge tia sikyuk, a moul lalos ekla nu ke me asor yok a ngal nu ke pal elos mise.—Genesis 3:16-19; 5:1-5.
5 Fwinne ou inge, Jeova el tia ekulla akmwuk lal su akkalemye la ke pal fwasru fwalu fwa ekla nu ke sie paredais, nien muta lun met sumwosmwos, su wangin ma koluk. (Sam 37:11, 29) A el tia tui ke kutena pal in sang me kol sumwosmwos nu selos nu kemwa su fwafwasyesr ke inkanek lal a fwinsrak in liye akpayeyen mwolela lal inge. Nu sesr kemwa su oasr sre su kut orekmakin in long, kas lun Jeova tuku tokusr fwakang: “Pa inge inkaneku komwos fwasr we.”—Isaia 30:21.
Kutu Met Elos Fwasr ke Inkanek lun Jeova
6 Fwal nu ke record lun Baibel, arulanu supus tulik nutul Edam a If fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova. Ebel pa met se meet inmaslolos. El fwinne anwuki ke pal se el srakna fwusr, tusruktu el mise oanu sie met sumwosmwos ye mutun Jeova, ke ma inge oasr fwinsrak lal in wi ke “sifwil moulyuk . . . lun met sumwosmwos” ke pal pakiyuki lun God. (Orekma 24:15) El fwa liye akpaye na paye lun akmwuk lulap lun God ke fwalu a metu. (Hibru 11:4) Siepa met su fwafwasyesr yurin God pa Inuk, su kas palu lal ke saflaiyen akmwuk inge simusyukla ke buk lun Jud. (Jud 14, 15) Inuk el tia pa moul fwal nu ke lusen moul lal nu fon. (Genesis 5:21-24) Tusruktu, “oasr ma lo kel tu el akinsemwomwoye God tari.” (Hibru 11:5) Ke pal se el mise, el, oanu Ebel, oasr fwinsrak na paye ke sifwil moulyuk, a el sie selos su fwa liye akpayeyen akmwuk lun Jeova.
7 Ke pal se ma koluk fwin fwalu yokyokelik meet liki Sronot, akos nu sin Jeova sie me srifwe na paye nu sin met oaru. Ke saflaiyen fwal meeta, oasr u na srisrik su konoiyukyuk fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova. Noa a sou lal elos porongo God a lalalfongi ke ma el fwak. Elos oaru in oru kunokon lalos su etukyung nu selos a elos srunga in sremla ke orekma koluk lun fwalu in len ingo (Genesis 6:5-7, 13-16; Hibru 11:7; 2 Piter 2:5) Kut ku in sang kulo ke oaru a lalalfongi lalos. Ke sripe inge, elos moul la ke Sronot a ekla papa a nine matu kiesr.—Genesis 6:22; 1 Piter 3:20.
8 Ke kutu pal toko, Jeova el oru sie mwoleaung nu sin fute lal Jekob sie met lalalfongi, a elos inge fwa ekla sie mutanfwal sulosola. (Exodus 19:5, 6) Jeova El sang me kol nu sin met lal su muta in mwoleaung ke inkanek lun Ma Sap su simusyukla, met tol, a ke kas palu. Aok, met Israel elos ku in oru sulela fwin elos lungse me kol inge. Jeova el oru met palu lal in fwakak kas inge nu sin met Israel: “Liye, Nga filiye ye mutomwos misinge sie me insemwomwo a sie me selnga: me insemwomwo, komwos fwin porongo ma sap lun Jeova God lomwos, su Nga sapkin nu sumwos misinge; a me selnga, komwos fwin tia porongo ma sap lun Jeova God lomwos, a kufla liki inkanek su Nga sapkin nu sumwos, in fwasr tokin god ngie, su komwos tia etu.”—Duteronomi 11:26-28.
Efu Kutu Met Elos Som Liki Jeova
9 Oanu Edam a If, met Israel elos enenu in lalalfongi Jeova a in paye nu sel elos fwin lungse in aksol pal nu kemwa. Israel el sie mutanfwal srisrik su raunela ke mutanfwal puspis su srungel. Leyen southwest pa an Ijipt a an Ethiopia. Leyen northeast pa an Syria a an Assyria. Met Filistia, Ammon, Moab a Edom pa muta ke an su futoto nu sel. Oasr pal se a ke kutupa pal, an inge nu kemwa oralos met lokwalok lun Israel. Sayen ma inge, elos nu kemwa wi pa ke alu sito, su arulanu pengpeng ke alu nu ke me srulela, orekma lun inutnut, orekma yok ke kosro a orekma silolel in kisekin tulik nutulos. Mutanfwal atalani lun Israel elos ngetuk nu sin god puspis lalos ke kasru in akyokye sou lalos, in sang nu selos kosrani yok, a in kutangla ke meun.
10 Met Israel elos alu nu sin God siefwunnu, Jeova. El mwolela nu selos me insemwomwo ke sou lulap, kosrani yok, a me loeyuk lain met lokwalok lalos elos fwin akos ma sap lal. (Duteronomi 28:1-14) Sie me asor, pus sin met Israel elos tia oru ou inge. Nu selos nu kemwa su fwasr ke inkanek lun Jeova, pus selos sun keok ke sripen oaru lalos. Kutu selos akkeokyeyuk, srikeyuk ke aksruksruk, sringsring, me kapur, tungalyuk, a anwuki sin met Israel wielos. (Orekma 7:51, 52; Hibru 11:35-38) Sie me srifwe na paye pa inge nu sin met oaru! Tusruktu, efu met puspis inge som liki inkanek lun Jeova! Me srikasrak luo ke me sramsram lun an Israel kasru kut in liye nunuk sesumwos lalos.
Me Srikasrak Koluk lal Ehaz
11 Ehaz el kol ke togusrai lun an Juda su oasr leyen epang ke century akalkosr B.C.E. Wangin misla ke pal in kolyuk lal. Ke sie pal, an Syria a togusrai lun Israel leyen eir elos tukeni ke meun in lainul, a “insiel rarrar, a insien met lal.” (Isaia 7:1, 2) Tusruktu, ke pal se ma Jeova el kaifwe nu sel Ehaz in eis kasru lal a in srikel, na Ehaz el srunga! (Isaia 7:10-12) Fwokin ma inge pa, an Juda kuf ke meun a pus selos anwuki.—2 Kronikel 28:1-8.
12 Fwinne Ehaz el srunga in srikel Jeova ke me kasru, tusruktu el siyuk ke kasru sin togusra lun an Assiria. Fwinne ou inge, an Juda tafwela na in sun keok ke paon met atalani lal. Ke pal se ma an Assyria forla lain Ehaz a “akongoiyel,” togusra Ehaz el “kise nu ke god lun Damaskus, su onel, a el fwak: ‘Meyen god lun togusra Siria kasrelos, Nga fwa kise nu selos, tu elos fwa kasre yu.’ ”—2 Chronicles 28:20, 23.
13 Ke sie pal tok, Jeova el fwak nu sin an Israel: “Nga Jeova God lom, su luti nu sum ma kom fwa insemwomwo ka, su kol kom ke inkanek su fwal tu kom in fwasr we. O ke kom in nu porongo ma sap luk! Na misla lom oanu sie infwal, a sumwosmwos lom oanu nua in mwea.” (Isaia 48:17, 18) Ke pal se el forla nu sin god lun Siria, Ehaz el akkalemye la el arulanu loes liki ‘inkanek su fwal tu lan fwasr we.’ El inge aktafongyela na paye ke nunuk lun mutanfwal puspis, su suk kasru su tuku ke ma wangin sripe a tia suk kasru su tuku sin Jeova.
14 God puspis lun mutanfwal puspis, wekunang god lun an Siria, ma inge nu kemwa eteyuk tari mu oanu “god su wangin sripe.” (Isaia 2:8) Meet kutu, ke lusen pal Togusra Devid el kol, ku lun Jeova liki god lun met Siria arulanu kalem ke pal se met Siria elos ekla met kulansap lal Devid. (1 Kronikel 18:5, 6) Jeova mukefwunnu pa, “God lun godu, a Leum lun leumu, sie God lulap, su ku, a su me aksangeng,” el mukena ku in liaung na paye. (Duteronomi 10:17) Fwinne ou inge, Ehaz el srunga Jeova a el ngetuk nu sin god puspis lun mutanfwal ke kasru. Fwokin ma inge pa ongoiye lulap lun met Juda.—2 Kronikel 28:24, 25.
Met Ju Su Welul Jeremaia in an Ijipt
15 Ke sripen seakos yok lun met lal, paenang in yiu 607 B.C.E., Jeova el lela mutanfwal Babulon in kunausla Jerusalem a tempel lal, apkurun met nu kemwa in an inge utukla nu ke an Babulon. Tusruktu oasr kutu met tia utukla, kutu sin met inge pa met palu Jeremaia. Ke pal se Governor Gedaliah el anwuki, un met se inge kaengla nu Ijipt a wusella Jeremaia. (2 Togusra 25:22-26; Jeremaia 43:5-7) In an ingo, elos mutamwauk in orek kise nu sin god kikiap. Jeremaia el kaifwe yok nu sin met Ju su forla liki Jeova elos in tia oru ou inge, tusruktu elos likkeke. Elos srunga in forla nu sin Jeova a elos kaifweung na in fwak la elos enenu in orek kise nu sin “kasra in kosrao.” Efu? Meyen pa inge ma papa matu tumalos a elos sifwanu oru meet in ‘siti lun Juda a in inkanek lun Jerusalem, in pal se oasr me mongo pukanten lalos, a elos ku, a tia liye kutena ma koluk.’ (Jeremaia 44:16, 17) Met Ju elos ouyepa akukuin a fwak: “A liki ke pal se ke kut safla in esukak me keng nu sin kasra in kosrao, a in okoila me kise nim lasr nu sel, kut enenu ma nu kemwa, a kunausyukla ke kutlas a ke sral.”—Jeremaia 44:18.
16 Fuka lupan ku lun nunuk in esam ma el lungse! Mea ma paye su akpayeye ma inge? Paye met Ju elos orek kise nu sin god kikiap ke an se su Jeova el sang nu selos. Sie pal, oanu in pal lal Ehaz, elos sun keok ke sripen elos som liki ma paye. Tusruktu, Jeova el “tia sa in mulat” nu sin met su muta ke mwoleaung lal. (Exodus 34:6; Sam 86:15) El supwela met palu lal in kaifwe nu selos in auliyuk. Oasr pal, ke pal se togusra el oaru, Jeova el akinsemwomwoyel, a met nu kemwa elos eis ma lane su tuku ke me insemwomwo inge, fwinne pus selos oru ma koluk. (2 Kronikel 20:29-33; 27:1-6) Fuka yokiyen tafongla lun met Ju fwin an Ijipt ke pal se ma elos fwak la kutena me insemwomwo su elos engunkin ke an lalos tuku sin god kikiap puspis!
17 Meet liki yiu 607 B.C.E., Jeova el kaifwe nu sin met fwin an Juda: “Porongo pusrek, a Nga fwa God lomwos, a komwos fwa met srak; a komwos fwasr inkanek nu kemwa su Nga sap nu sumwos, tu e fwa ku in mwo yuromwos.” (Jeremaia 7:23) Met Ju wanginla tempel a an lalos meyen elos srunga in fwasr ‘ke inkanek nu kemwa su Jeova el sapkin nu selos in fwasr we.’ Lela kut in arulanu esam in fwasr liki kain in tafongla lalos inge.
Jeova El Akinsemwomoyelos Su Fwasr ke Inkanek Lal
18 Ke len inge, in oanu pal meeta, fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova enenu in sumwosmwos—a kaifweung in kulansap nu sel mukefwunnu. El siyuk sesr in lalalfongi—lalalfongi na paye la mwolela lun Jeova arulanu paye a fwa tuku na paye. Fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova enenu in akos na paye—akos ke ma sap lal kemwa a srukye akmwuk fulat lal. “Tu Jeova el sumwosmwos; el lungse sumwosmwos.”—Sam 11:7.
19 Ehaz el ngetuk nu ke god puspis lun an Siria ke me kasru. Met Israel fwin an Ijipt elos fwinsrakin la “kasra in kosrao,” el sie god mutan su met puspis elos alu nu sel fwin an Middle East meet, el ku pa in sang nu selos me insemwomwo puspis ke ma lun ikwe. Ke len inge god puspis tia orek ke me srulela. Jisus el sang kas in sensen lain orekma in kulansap nu ke “me kasrup” liki in kulansap nu sin Jeova. (Mattu 6:24) Met sap Poul el sramsram ke “rapku, su alu nu ke me srulela.” (Kolosse 3:5) El ouyepa sramsram kalos su “god lalos insielos.” (Filippai 3:19) Aok, mani a me kasrup lun fwalu pa kutu sin god puspis su met puspis elos alu nu ka misinge. Ke ma paye, apkurun met nu kemwa—wekunang met puspis su wi ke alu—elos ‘filiye fwinsrak lalos nu fwin me kasrup.’ (1 Timote 6:17) Met puspis elos oru orekma upa in kulansap nu ke god puspis inge, a kutu selos eis me insemwomwo—elos muta ke loom kato, elos insemwomwo ke ma yok molo puspis, a mongo ma eueu. Tusruktu, tia met nu kemwa elos insemwomwo ke kain in moul inge. A fwinne elos su pulakin insemwomwo ke ma inge elos konaok tok la ma inge tia me akinsemwomwoyelos na paye. Kom tia ku in lalalfongi ma inge, el tia oan nu tok ma patpat, a tia sang ma enenu lun sie met nu ke ma lun ngun.—Mattu 5:3.
20 Paye, kut enenu in orekmakin lalmetmet ke kut moul ke len safla lun akmwuk inge. Kut enenu in oru orekma fwal in sang kasru me enenu lun sou lasr ke ma lun ikwe. Tusruktu, kut fwin nunku yok ke kain in moul mwomwo, kafofo in suk mani pal nu kemwa, ku ma saye liki na in kulansap nu sin God, na kut putatyung nu ke kain in alu nu ke me srulela a kut tila in fwasr ke inkanek lun Jeova. (1 Timote 6:9, 10) A fuka fwin kut sun ma upa ke ku lun mano, ma upa ke mani, ku kutupa ma upa? Lela kut in tia oanu met Ju su muta fwin an Ijipt in pal meeta su nunku la ma upa lalos tuku ke kulansap lalos nu sin God. A, lela kut in srike Jeova, Ehaz el tia oru ou inge. Oaru in forla a ngetuk nu sin Jeova nu ke me kolyuk lal. Lalalfongi paye in fwasr tokin kolyuk lal, a pre ke ku a lalmetmet in kasru nawela kutena luma fwin sikyuk. Tokin ma inge, sano Jeova ke me insemwomwo lal.
21 Ke lusen me sramsram nu kemwa lun Israel, Jeova el akinsemwomwoyelos su fwafwasyesr ke inkanek lal. Togusra Devid el on: “Kol yu, O Jeova in sumwosmwos lom, tu oasr met lokwalok luk.” (Sam 5:8) Jeova el sang nu sel kutangla ke meun lain mutanfwal nu kemwa su raunella su tok mutanfwal inge nu kemwa orek lokwalok nu sel Ehaz. Ye koko lal Solomon, met Israel elos akinsemwomwoyeyuk ke misla a me kasrup su met Ju fwin an Ijipt elos lungse in eis in pal tok. Nu sin tulik nutul Ehaz, pangpang Hezekaia, Jeova el sang kutangla nu sel ke el lain mutanfwal ku Assiria. (Isaia 59:1) Aok, paon Jeova akola in kasru met kulansap oaru lal, su tia tu “in papu lun met koluk” a engunak in ma sap lun Jeova. (Sam 1:1, 2) Ma inge arulanu paye pa misinge. Ke ma inge, fuka kut ku in etu na paye la ke len inge kut fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova? Ma inge fwa sramsramkinyuk ke me lutlut toko.
Ya Kom Esam?
◻ Kain in oiye puspis fuka arulanu yok sripe kut fwin fwasr ke inkanek lun Jeova?
◻ Efu nunuk lal Ehaz tafongla?
◻ Ma ma tafongla ke nunuk a kas lun met Ju su muta fwin an Ijipt?
◻ Fuka kut ku in akkeye kaifweung lasr in fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova?
[Study Questions]
1, 2. (a) Met nu kemwa oasr enenu lalos ke mea? (b) Me srikasrak lun su kut enenu in etawi?
3. Fuka Jeova el kol Edam a If a el sang nu selos kain in fwinsrak fuka?
4. Fuka Edam a If elos akkalemye la wangin lalalfongi a oaru lalos, a mea ma upa yok su sikyuk?
5. Mea akmwuk lun Jeova su enenu in orek ke lusen pal loes, a fuka el kasru met oaru in liye akpayeyen ma inge?
6. Su mokul luo in pal meeta su fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova, a mea fwokin ma inge?
7. Fuka Noa a sou lal elos akkalemye oaru nu sin Jeova a lalalfongi lalos nu sel
8. Fwin ke mutanfwal Israel, mea ma ku in toeni nu ke fwafwasyesr ke inkanek lun God?
9, 10. Ke sripen ma sikyuk fuka paenang met Israel enenu in akkalemye lalalfongi nu sin Jeova a akkapye oaru lalos nu sel?
11, 12. (a) Ke pal se an Siria el lainul, mea Ehaz el srunga in oru? (b) Ehaz el ngetuk nu ke ma luo fuka fwin ke srupon me kasru?
13. Mea Ehaz el akkalemye ke pal se ma el forla nu ke god puspis lun an Siria?
14. Efu wangin kutena sumwos lal Ehaz ke pal se ma el forla nu ke god kikiap puspis?
15. Ke inkanek fuka met Ju su muta fwin an Ijipt in len lal Jeremaia elos oru ma koluk?
16. Efu met Ju fwin an Ijipt elos tafongla na paye ke ma elos fwak?
17. Efu Juda el tula an a tempel lal?
18. Mea met nu kemwa su fwasr ke inkanek lun Jeova enenu in oru?
19. Kain in god puspis fuka ke len inge met puspis elos alu nu ka, a mea fwokin ma inge?
20. Kain in nunuk lalmetmet fuka kut enenu in srukye pal nu kemwa?
21. Me insemwomwo fuka ku in tuku nu selos nu kemwa su fwafwasyesr ke inkanek lun Jeova?
[Picture on page 21]
Ehaz el ngetuk nu ke god puspis lun an Siria ke kasru a tia nu sin Jeova