Ya Kom Sang Pal Yurin Sou Lom?
“OASR Lungse yurin papa Japan nu Kemwa—Elos Fwinne Kafofo ke Orekma a Tia Sritel Yurin Tulik Nutulos.” Kas inge sikyuk ke sie newspaper pangpang Mainichi Shimbun yiu puspis somla. Me sramsram inge el reporti la percent 87.8 sin tulik srisrik fwin an Japan elos wi ke survey se inge su guferment el oru akkalemye la elos lungse kurungin papa tumalos fwin elos matuo. Tusruktu, ke English edition lun newspaper inge, ke me sramsram senpanu ye headline saye. Ku in rid ou inge “Papa a Mwen: Sie Akmwuk Su Pilesreyuk.” Tia oanu edition ke newspaper lun an Japan, a me sramsram inge aketeye ke survey se inge ke sie luma: Ke orekma lun kais sie len, papa Japan se el orekmakin na minit 36 yurin tulik nutulos. A kut fwin srikeye nu ke an saye, papa nu kemwa fwin an West Germany elos orekmakin minit 44 yurin tulik nutulos ke Monday nu ke Friday, a fwin an United States, papa elos orekmakin minit 56.
Tia papa mukena pa orekmakin pal srik nu sin tulik nutulos. Puseni pisen nine misinge su oru orekma sayen loomu. Ke sie me pupulyuk, nine puspis misinge su mukena kurungin sou elos enenu in orekma in suk mani tu elos in ku in sang me enenu lun sou. Ke sripe se inge lusen pal su papa a nine—mokul tuma a nine kie ku kemwanu—elos orekmakin yurin tulik nutulos arulanu srikla.
Oasr sie me lutlut ke 1997 ke pisen met fwusr Merike su oasr ke 12,000 akkalemye la met fwusr nu kemwa su futoto nu sin papa a nine kielos tianu fwusesr in sun asor upa, lungse in sifwanu uniye, a in oru orekma silolel, ku orekmakin ono koluk. A oasr pa sie met luti su wi ke lutlut yok ke luma inge el fwak: “Kom tia ku in futoto nu sin tulik srisrik kom fwin tia orekmakin pal yok yurulos a muta seskelos fwin elos enene kom” Orekmakin pal a sramsram nu sin tulik nutum arulanu yok sripe.
Fwin Wangin Sramsram
Wangin sramsram arulanu pengpeng ke sou su papa a nine elos orekma in an saye su loes liki loom selos. Paye, wangin sramsram inmaslon met in sou tia sikyuk mukena ke sou su papa a nine orekma in an saye. Kutu papa a nine elos fwinne muta in loom selos, tusruktu elos som nu yen orekma lalos meet liki tulik nutulos ngetelik a elos foloko tokin pal se ma tulik nutulos mutola tari. In akfwalye pal in osun nu sin tulik nutulos, kutu papa a nine elos orekmakin pal lalos nu sin tulik nutulos ke Saturday a Sunday a ke pal in mongle ke sripen holiday. Elos sramsramkin “pal saok” lalos nu sin tulik nutulos.
Aok, ya pal saok inge ku in ekulla pal lalos sin tulik nutulos? Met luti a met sim su pangpang Laurence Steinberg el topuk: “Apkurun tulik nu kemwa su orekmakin pal yok lalos yurin papa a nine kielos elos oru orekma mwo liki tulik su arulanu srik pal lalos in asrouki nu sin papa a nine. Lumeyuk mu arulanu upa in akfwalye pal. Nunku ke saok lun pal’u arulanu yok sripe alukela ma fwal.” Pa inge ma mutan Burma se el pula. Mokul tumal—sie mokul Japan—el foloko sun loomu tokin orekma ke aur luo ke lututeng nu kemwa. El fwinne oasr pal lal yurin sou lal ke Saturday a Sunday, mutan kiel el fwak: “El fwinne muta in loom ke Saturday a Sunday tusruktu ma inge tia fwal in akfwalye la ma su eneneyuk nu sin sou ke lusen wik se. . . . Ya kom ku in sisla mongo nu kemwa ke Monday nu ke Friday a akfwalye la mongo inge su kom tia kang ke Saturday a Sunday?”
Kaifweung Paye Eneneyuk
Kaifweung in oasr sramsram inmaslon met se met se in sou arulanu fwusesr in fwak liki na in oru. Me enenu lun sou a in kurungin sou paenang papa a nine kafofo a eisla pal lalos nu sin sou lalos. Met puspis su ke luma a ma sikyuk nu selos oru elos som orekma in an saye tusruk elos kaifweung na in sang in oasr pal in sramsram pal nu kemwa ke inkanek lun telefon ku ke inkanek lun sie letter. Tusruktu elos fwinne muta in loom ku tia, yok na paye eneneye in oasr sramsram inmaslon sou.
Papa a nine su pilesru in sramsram nu sin tulik nutulos elos sun ma na upa. Sie papa su tianu orekmakin pal yok lal nu sin sou lal, a tia pa welulos ke pal in mongo, sun ma upa yok. Tulik mokul nutul ekla tulik silolel a tulik mutan nutul el pusrapasr ke sto. Oasr sie lututeng in Sunday, papa se el akola in som liki loom seltal in sritel golf, na tulik mokul se nutul el foloyuk a fwak: “Ya nine mukena pa e kurunganang loom’u?” El fwak ou inge ke pusra lulap. “Nine el oru ma nu kemwa nu ke sou lasr’u. A kom Papa kom tia oru kutena ma,” pa inge kas upa lun tulik mokul se inge.
Kas inge mokleyuk nunuk lun papa sa. Ke saflaiye el sulela in, oanu ke mutamwauk, el wi sou lal mongo in lututeng. Ke mutamwauk el a mutan kiel mukena pa mongo. Tia pat toko, na tulik nutul mutamwauk pa in wi, a sramsram mutamwauk pa in yokelik. Ma inge paenang oasr tukeni mongo lun sou ke eku. Ke ma inge papa el kaifweung kurungin sou lal in tia musalla.
Kasru Tuku Sin God
Baibel el kaifwe nu sin papa a nine in sang pal yok in sramsram nu sin tulik nutulos. Ke inkanek lun met palu Moses, met Israel elos eis lutlut: “Long, O Israel: Jeova God lasr el Jeova siefwunnu. A kom fwa lungsum Jeova God lom ke insiom kemwa, a ke ngunom kemwa, a ke ku lom kemwa. A kas inge, su Nga sapkin nu sum misinge, fwa on insiom; a kom fwa alken in luti ma inge nu sin tulik nutum, a kom fwa kaskas ka ke kom muta in loom sum, a ke kom fwasr inkaneku, a ke kom onu, a ke kom tukakek.” (Duteronomi 6:4-7) Aok, papa a nine kut enenu in sang pal yok nu sin sou lasr kut fwin lungse kas lun God in on ke nunuk a insien tulik nutusr.
Oasr sie ma fwal in nunkeyuk, meyen ke survey se su orek ke 1997 ke 12 tausen met fwusr Merike su akkalemye la apkurun 88% . . . elos reporti la oasr alu lalos, a me loeyuk pa ma saok su tuku ke alu a pre.” Met Kristian paye elos akilen la me luti sumwos ke alu in loom ku in kurunganang met fwusr ke ma puspis oanu orekmakinyen ono koluk a alcohol su oru sie met in sremla ka, a ke me asor lulap, sifwanu uniye, orekma silolel a ma koluk puspis.
Kutu papa a nine elos pulakin la arulanu upa in suk pal nu sin sou lalos. Yokna nu sin sie nine su mukena kurungin sou lal, su arulanu engun in sang pal mwo lal nu sin tulik nutulos tusruktu elos tia ku in oru ou inge ke sripen elos orekma. Fuka elos ku in sang pal saok lalos nu sin tulik nutulos? “Srukye lalmetmet paye a etauk,” Baibel el kaifwe. (Soakas 3:21) Papa a nine elos ku in orekmakin “lalmetmet paye” lalos tu elos in ku in sang pal saok lalos nu sin sou lalos. Fuka oreye?
Kom fwin sie nine su orekma sayen loom sum’a pulakin totola tokin orekma lom ke len se, ya tia mwo kom in siyuk sin tulik nutum in kasru kom orek mongo? Kain in pal ou inge komtel tukeni ku in orala pal mwo lomtel in futoto sie sin sie. Ke mutamwauk, saap enenu pal yok nu sin tulik nutum in wi kom ke orekma. Tusruktu, tok, kom ku in konaok la kain in oiye se inge arulanu akinsemwomwoye kom a yok pal lom nu ke kutu pa me enenu.
Saap kom sie papa su pukanten orekma la ke Saturday a Sunday. Mea tia mwo kom in lela tulik nutum in wi kom ke kutu orekma? Kom ku in sramsram nu selos ke pal komtel tukeni oru orekma a in pal sena kom akpayelos ke kutu orekma su yok sripe. Ma sap lun Baibel pa in luti Kas lun God nu sin tulik a el ouyepa kaifwe kom in sramsram nu selos ‘ke komtel tukeni muta in loom, ke komtel fwasr inkaneku’—aok enenu pal nu kemwa. Pa inge sie inkanek in akkalemye “lalmetmet” ke pal se kom sramsram nu sin tulik nutum ke komtel tukeni orekma.
Orekmakin pal yurin sou lom ku in kol nu ke me insemwomwo ma patpat. “A yurin met lutlut mwo oasr lalmetmet” sie soakas in Baibel el fwak. (Soakas 13:10) Ke kom sang yok pal in sramsram nu sin sou lom, na e fwa oasr pal mwo lom in sang kas in kasru mwomwo ke pal ma upa puspis lun moul sikyuk ke kais sie len. Kain in kas in kasru inge ku in kasru kom in tia sisla pal yok lom a in tia fosrnga yok ke pal fwasru. Aok, ma inge ku in oakiye me insemwomwo lom a sou lom. In sang kain in kas in kasru mwomwo inge, kom enenu in suk srupon me kasrup lun lalmetmet su ku in konoiyukyuk ke Kas lun God, su Baibel. Orekmakin ma inge in luti tulik nutum a in kol sou lom.—Sam 119:105.
[Picture on page 4]
Met fwusr su futoto nu sin papa a nine kielos elos tia arulanu keok ke me asor
[Picture on page 5]
Sramsram mwo inmaslon met se met se in sou oswela ma lane yok ke sou
[Picture on page 6]
Ke kom oru orekma yurin tulik nutum, kom ku in sramsram nu selos a sang akpa mwomwo