Moula Like ‘Len Lun Jeova’
“Tu len lun Jeova pengpeng a arulanu me aksangeng?”—JOEL 2:11.
“ME AKSANGENG”! Pa inge met palu lun God inge pangpang Joel el akkalemye “len lulap lun Jeova.” Tusruktu, kut nu kemwa su lungse Jeova a mwolela moul lasr nu sel ke inkanek lun lango lal Jisus, kut tia enenu in sangeng fwinne len lulap lun Jeova futotoeni. Paye sie len sakuruk pa inge, tusruktu in pal se na sie len in molela lulap pa inge, len in sukosokla liki akmwuk koluk se inge su akkolukye metu ke tausen yiu puspis. In sano nu ke len inge, Joel el siyuk nu sin met lun God in “insemwomwo a engun; tu Jeova el oru ma lulap,” a el toeni kas in akkeye: “A a fwa te oru, kutena met su fwa pangon En Jeova fwa moliyukla.” Na, ke akmwuk ke Togusrai lun God, “tu e fwa oasr elos su kaengla, oanu Jeova el fwak, a inmaslon met lula elos su Jeova el fwa pangon.”—Joel 2:11, 21, 22, 32.
2 Len in aksangeng lun Jeova tia enenu in akfosrye sie met a nunku la pa inge “len lun Leum” in Fwakyuk 1:10. Wikin len lun Leum inge pa akpayeyen ma sikyuk nu kemwa su Jisus el palye ke pal se ma el sang topuk ke kusensiyuk lun met tumal lutlut lal: “Ma inge fwa sikyuk nge a mea akulin oasr tari lom a saflaiyen akmwuk se inge?” Oasr tari lal Kraist in kosrao ku in akilenyuk ke me aksangeng puspis fwin fwalu ‘oanu meun, sral, srunga, me lokwalok, a orekma koluk.’ Ke pal se ma me asor puspis inge yokyokelik, Jisus el sang me pwarak nu sin met puspis su sangeng sin God ke inkanek lun met tumal lutlut lal ke len inge ke el supwelosla in luti “peng mwo lun Togusrai . . . fwin fwalu nu fon tu in ma lo nu sin mutanfwal nu kemwa.” Na, oanu saflaiyen len Lun Leum, “safla” lun akmwuk inge ke len lasr, len lulap lun Jeova, el tuku. (Mattu 24:3-14; Luk 21:11) Pa inge len lun Jeova in oru nununku lain fwal koluk lal Setan. “Kosrao a fwalu fwa kusrusr; a Jeova el fwa sie nien molela nu sin met sral.”—Joel 3:16.
Orekma lun Jeova in Len Lal Noa
3 Luma a ma sikyuk fwin fwalu misinge oanu sie ke ma sikyuk in “len lal Noa” 4,000 yiu somla. (Luk 17:26, 27) In Genesis 6:5, kut ku in rid: “A Jeova el liye tu yok ma koluk lun met fwin fwalu, a tu nunuk lun insielos sitoena pal nu kemwa.” Oanu sie ke len lasr misinge! Orekma koluk, rapku, a wangin lungse arulanu pengpeng. Kutupal kut ku in nunku la ma koluk lun fwalu se inge sun tari upa yok emeet lal. Tusruktu kas palu lal met sap Poul ke “len safla” el tafwela na in akpayeyuk: “A met koluk a met mwosounkas elos fwa yokyokelik in ma koluk, a elos fwa keapela met a fwa sifwanu keapeyukla.”—2 Timote 3:1, 13.
4 Ya alu el sang kasru in len lal Noa? Mo, alu kikiap su oasr ke pal lal arulanu purakak luma koluk. Papa a nine se meet lasr elos sremla nu ke luti kikiap lun “serpent matu, el su pangpang Devil a Setan.” Fwil akluo mutamwauk sel Edam, “na met elos mutamwauk in pang nu ke en Jeova,” ke kaskou. (Fwakyuk 12:9; Genesis 3:3-6; 4:26) Tia pat toko, lipufon koluk, su som liki orekma mutal lalos nu sin God, elos ekla in luman met tu elos in ku in on yurin an nutin met su oasku. Mutan inge nu kemwa elos oswela met loeska, su pangonyuk Nephilim, su akkeokye a akkolukye metu. Ye me purakak su tuku sin demon inge, ‘ikwe nu kemwa akkulamye oiyel fwin fwalu.’—Genesis 6:1-12.
5 Tusruktu fwinne ou inge, oasr sie sou su muta na oaru sin Jeova. Ke ma inge, God el “molela Noa, a met itkosr oelul, sie met luti lun sumwosmwos, ke el wise sronot nu fwin fwalu lun met koluk.” (2 Piter 2:5) Sronot inge el lumeyuk nu ke len in aksangeng lun Jeova, su aksafyela akmwuk se inge oanu Jisus el palye: “A wanginu met etu ke len sa a aur sa, a tia lipufon in kosrao, ku Mwen, a Papa mukena. A oanu in len lal Noa, a fwa ou inge ke Mwen nutin met el tuku. Tu oanu in len ingo meet liki sronot elos mongo a nim, a mari a sang in mari, nu ke len se ke Noa el sroak nu fwin oaku; a elos tia etu nu ke pal se sronot tuku, a wiselosla nu kemwa, a fwa ou inge ke Mwen nutin met el tuku.” (Mattu 24:36-39) Kut oasr ke oiye se inge ke len lasr, ke ma inge Jisus el kaifwe kut ‘a komwos in sifwanu sismok, a komwos in sano pal e nu kemwa, a pre, tu komwos in ku in kaengla liki ma inge nu kemwa su fwa sikyuk.’—Luk 21:34-36.
Nununku lun Jeova in Sang Kai ke Sodom a Gomorrah
6 Pus liki yiu siefok tukun Sronot, ke pal se ma tulik nutul Noa puseni fwin fwalu, met oaru inge Ebream a tulik nutin ma wiel pangpang Lot elos pa met lo ke len in aksangeng lun Jeova. Lot a sou lal elos muta ke siti lun Sodom, su oupanu neighbor lal inge Gomorrah oru ma koluk yok ke kosro. Lungse ke ma lun fwalu arulanu pengpeng pa fwin an we, su ma inge purakak pa insien mutan kiel Lot. Jeova el fwak nu sel Ebream: “Meyen tung lun Sodom a Gomorrah yok, a meyen koluk lalos arulanu yok.” (Genesis 18:20) Ebream el siyuk nu sin Jeova in tia kunausla siti se inge ke sripen met sumwos su oasr we, tusruktu Jeova el fwak la el tia ku in konaok fwinne met siengoul sumwos we. Lipufon lun God el kasrel Lot a tulik mutan luo nutul in kaengla liki a som nu ke siti lun Zoar.
7 Mea sikyuk tukun ma inge? In srikeye “len lasr” ke len lal Lot, Luk 17:28-30 el reporti: “A ouyepa ke len lal Lot; elos mongo, elos nim, elos moli, elos kuka, elos eoki, elos musa. A ke len si Lot el som liki Sodom e a brimston kakla in kosrao me, a kunauselosla. A fwa ou inge in len se ke Mwen nutin met el sikme.” Safla koluk lun Sodom a Gomorrah ke len in aksangeng ingo lun Jeova el akkalemye nu sesr kas in sensen ke len lasr ke pal in oasr tari inge lal Jisus. Fwil lun met ke len lasr el ouyepa “esalosyung nu ke kosro, a fwasr tukun ikwe sa.” (Jud 7) Sayen ma inge, orekma kosro yok ke len lasr pa oasr kunokon ke ‘Me lokwalok” puspis su Jisus el palye ke len inge.—Luk 21:11.
Israel El Kosrani “Paka”
8 Ke pal pakiyuki lal, Jeova el sulela Israel oanu “ma saok lal sin mutanfwal nu kemwa, . . . sie togusrai lun met tol a sie mutanfwal mutal.” Tusruktu ma inge ku in ma lalos mukena fwin elos ‘akos pusrel, a liaung mwuleuang lal.’ (Exodus 19:5, 6) Ya elos akfulatye me sang mwolanu inge? Elos tia! Paye, kutu met su oaru ke mutanfwal inge elos kulansap nu sel oanu—Moses, Samuel, Devid, Jehoshapat, Hezekaia, Josiah, wekunang met palu puspis mokul a mutan. Tusruktu apkurun met nu kemwa ke mutanfwal inge elos suoaru. Tia pat toko, Togusrai inge kitakatelik nu ke ma luo—Israel a Juda. Ke inkanek yok, mutanfwal luo inge arulanu sremla ke alu lun met Pegan a kutu orekma a fasin su pilesru God su tuku ke mutanfwal saye.—Ezekiel 23:49.
9 Fuka Jeova el oru nununku lal ke ma sikyuk inge? Oanu ma el oru pal nu kemwa, el sang kas in sensen, fwal nu ke akmwuk su Emos el akkalemye: “Paye Leum Jeova fwa tia oru kutena ma, sayen el fwakak ma lukma lal nu sin met kulnsap lal met palu.” Emos sifwanu el akkalemye ongoiye su e fwa tuku ke togusrai lun Israel fwin an Eir: “Efu komwos ku lungse len lun Jeova? Paye losr, a tia kalem.” (Emos 3:7; 5:18) Sayen ma inge, met palu wiel Emos pangpang Hosia el fwak: “Tu elos taknelik engu, a elos fwa kosrani foru.” (Hosia 8:7) In yiu 740 B.C.E., Jeova el orekmakin met solse lun Assyria in kunausla togusrai lun Israel fwin an Eir ma patpat.
Nununku lun Jeova Lain Met Luti Kikiap lun Juda
10 Jeova el ouyepa supwela met palu lal ke Togusrai lun Juda fwin an Epang. Fwinne ou inge, togusra inge lun an Juda pangpang Manasseh a togusra su aolul pangpang Amon, elos tafwela in oru ma koluk ye Mutal, elos aksororye sra su ‘wangin meta ke pise yok a elos kulansap ke me srulela a epasr nu selos.’ Fwinne tulik nutul Amon pangpang Josia el oru ma sumwos ye mutun Jeova, tusruktu togusra puspis aolul, wekunang met nu kemwa su muta ye koko lalos, elos sulpa kapkapek ke ma koluk, ke ma inge “Jeova el tia lungse nunuk munas.”—2 Togusra 21:16-21; 24:3, 4.
11 Jeova el fwak kas inge ke inkanek lun met palu Jeremaia: “Sie ma sakuruk a me aksangeng tuku tari in fwal se inge: Met palu palye kikiap, a met tol leumi ke paulos. A met srak elos lungse tu a fwa ou inge; a mea komwos fwa oru ke saflaiye?” Mutanfwal Juda el arulanu sremla ke aksurorye sra pukanten, a met lal elos akkolukyeyuk ke oiye koluk inge pusrapasr, akmas, kosro, fulak kikiap, alu nu ke me srulela a kutu orekma srungeyuk. Tempel lun God ekla sie “nien pusrapasr.”—Jeremaia 2:34; 5:30, 31; 7:8-12.
12 Jeova el fwak: “Nga fwa wise ma koluk Epang [Chaldea] me, a sie kunausten lulap. (Jeremaia 4:6) Ke ma inge, el wisla mutanfwal Babulon su Ku Emeet fwin fwalu, “hammer lun fwalu nu fon,” in kunausla mutanfwal Jerusalem su koluk a tempel lal. (Jeremaia 50:23) In yiu 607 B.C.E., tukun elos apneni an inge ke inkanek upa, siti se inge el putatla nu ke solse fukoko lal Nebuchadnezzar. “Na togusra Babulon el uniye mwen nutul [togusra] Zedekaia in Riblah ye mutal, a togusra Babulon el uniye pa met fulat lun Juda nu kemwa. Ouyepa el tupalla mutal Zedekaia, a kaprilye in me kapur in wisellu nu Babulon. A met Kaldia elos esukak loom sin Togusra a loom sin met, ke e, a kunausla pot Jerusalem. Na Nebuzaredan kapten lun un met meun el wila met sruo nu Babulon met lula su muta in sitiu, met kaengla pa su putatyung nu yurol, a met lula su mutana.”—Jeremaia 39:6-9.
13 Sie len in aksangeng na paye! Paye, kutu met su akos Jeova elos wi selos su moliyula liki nununku upa inge. Wikin ma inge pa met Rechabites su tia met Israel, su kut fwin srikeye oiye lalos nu sin met Juda, elos inge akkalemye ngunin pusisel a akos. Wikin selos su moliyukla pa met eunuch oaru pangpang Ebed-melech, su molela Jeremaia liki mise lal ke lufin kof furarrar, a met sim oaru lal Jeremaia pangpang Baruch. (Jeremaia 35:18, 19; 38:7-13; 39:15-18; 45:1-5) Nu sin met inge nu kemwa Jeova el fwak: “Tu Nga etu nunuk su Nga nunku keyumwos, . . . nunuk lun misla, a tia lun koluk, in sot nu sumwos fwinsrak in saflaiyomwos.” Oasr akpayeye srisrik lun kas palu se inge in yiu 539 B.C.E., ke pal se ma met Ju su sangeng sin God elos aksukosokyeyuk sin met su kutangla Babulon, Togusra Cyrus, a sifwil folokla in musaiyuk tempel a siti lun Jerusalem. Elos nu kemwa misinge su somla tari liki alu nu kemwa lun Babulon a sifwil folokonang nu ke alu nasnas lun Jeova, elos ku in ngetuk nu ke pal mwolanu lun misla ma patpat ke Paredais lun Jeova su sifwil oakiyuki.—Jeremaia 29:11; Sam 37:34; Fwakyuk 18:2, 4.
“Ongoiye Lulap” ke Century Se Meet”
14 Lela kut in som nu ke century se meet C.E. Ke pal inge met Ju su sifwil foloko elos sifwil putatla nu ke me luti kikiap. Jeova el supwela mwen kulo nutul nu fwalu oanu Met Akmusrala lal ku Messaia. Ke lusen yiu 29 nu ke 33 C.E., Jisus el luti in an nu kemwa lun Israel, a fwak: “Komwos auliyuk, tu togusrai in kosrao apkurun me.” (Mattu 4:17) Sayen ma inge, orekeni a sang akpa nu sin met tumal lutlut lal tu in wilul ke orekma in sulkakin peng mwo lun Togusrai. Mea met kol lun met Ju elos oru? Elos akkolukyel Jisus a ke saflaiye elos oru ma koluk upa ke pal se ma elos unilye ke sak soko. Jeova el sisla met Ju oanu met lal. Ke pal inge Jeova el sisila mutanfwal inge ma patpat.
15 Ke len in Pentecost 33 C.E., Jisus su sifwil moulyuk tari el okoela ngun mutal lal a ma inge sang ku nu sin met tumal lutlut lal in sramsram a orekmakin kain in kas puspis nu sin met Ju a met proselytes su tukeni nu sie ke pal inge. Ke sramsram lal nu sin metu, met sap Piter el fwak: “God el akmoulyeyuk Jisus se inge, a kut nu kemwa met lo kel. . . . Ke ma inge lela sou lal Israel in arulanu etu, tu God el oral Jisus inge Leum a Kraist, el su komwos unilye fwin sak soko.” Mea met Ju oaru elos pula? “Fwakisye insielos,” elos auliyuk ke ma koluk lalos, a baptaisla. (Orekma 2:32-41) Orekma in luti ke Togusrai kapkapek na paye, a ke lusen yiu 30 orekma inge sun “met e nu kemwa ye kosrao.”—Kolosse 1:23.
16 Pal lun Jeova in oru nununku lain met Israel su el sisila, tuku tari. Tausen puspis, su tuku ke mutanfwal nu kemwa in pal meeta, elos utyuk nu ke congregation lun met Kristian a elos inge ekla met akmusrala oanu “Israel lun God” in ngun. (Galetia 6:16) Tusruktu, Israel in ikwe ke pal inge elos putatla nu ke u puspis silolel su kitakatelik a srunga sie sin sie. Elos tia fwal nu ke ma Poul el simusla ‘in akos nu ke ku su fulat lukelos,’ a elos lain ku lun Rom su muta kololos. (Rom 13:1) Arulanu kalem la Jeova el oru ma sikyuk toko in fwal nu ke lungse lal. In yiu 66 C.E., met solse lun Rom ye koko lal General Gallus el tuku in apneni Jerusalem. Met solse lun Rom el utyuk tari ke siti sa a mutamwauk in kunausla pot lun tempel. Oanu record lal Josephus ke me sramsram inge el fwak, ongoiye sikyuk na paye ke siti a metu.a Tusruktu met solse lun Rom elos tui ke ma elos oru a som liki an se inge. Ma inge sang pal mwo nu sin met tumal lutlut lal Jisus in ‘kaeng nu fwin eol,’ oanu kas palu lal el kaifwe nu selos in oru in Mattu 24:15, 16.
17 Tusruktu nununku na paye lun God a saflaiyen ongoiye sonna tuku. In yiu 70 C.E., met solse lun Rom, ke pal inge ye koko lal General Taitus, el foloko in sifwil orek meun. Ke pal inge meun arulanu upa! Met Ju, su lain sie sin sie, elos tia ku in kutangla liki met Rom. Siti a tempel lalos esukak nu fon a wangin ma lula. Pus liki million sie sin met Ju su arulanu sripisr elos keok a mise, 600,000 monin met mise sisila liki srungal puspis lun sitia. Tukun siti se inge el ikori, 97,000 sin met Ju utukla oanu met sruo, pus selos mise ke sripen sritel ke kofwen me meun nu ke mise su orek fwin an we. Paye, ikwe mukena su lula ke lusen yiu puspis lun ongoiye se inge pa met Kristian su kaengla nu fwin eol alukela liki Jordan.—Mattu 24:21, 22; Luk 21:20-22.
18 Ke ma inge, kas palu lulap lal Jisus ke “saflaiyen akmwuk se inge” oasr akpayeye se meet, el safla ke nununku lun Jeova lain mutanfwal koluk lun met Ju ke yiu 66-70 C.E. (Mattu 24:3-22) Aok, ma inge oanu sie pitse ke “len lulap a me aksangeng lun Jeova,” ongoiye safla pa inge su akola in sun fwalu nu fon. (Joel 2:31) Fuka kom ku in “moliyukla”? Me lutlut toko el aketeye ma inge.
[Footnote]
a Josephus el fwak la met solse lun Rom inge su oru meun el raunela sitia, kunausla tari ipen kalkalu, a apkurun in esukak srungal lun tempel lun Jeova. Ma inge purakak me aksangneg lulap nu sin me Ju su muta lu, meyen elos etu la elos e mise na paye.—Wars of the Jews, Book II, sapter 19.
Kusensiyuk ke Kalweni
◻ Fuka “len lu Leum” el kapsreni nu ke “len lun Jeova”?
◻ In kalweni nu ke len lal Noa, kain in kas in sensen fuka kut enenu in loang?
◻ Fuka Sodom a Gomorrah el sang sie me lutlut yok?
◻ Su met inge su moliyukla ke “ongoiye lulap” ke century se meet”?
[Study Questions]
1. Efu ‘len lulap a me aksangeng lun Jeova’ sie pal in engun?
2. Fwin ke akpayeyen akmwuk lun God, mea sikyuk (a) in “len lun Leum” (b) ke “len lun Jeova”?
3. Fuka luma a ma sikyuk ke len inge oanu sie ke len lal Noa?
4. Mea fwokin orekma lun alu kikiap in pal meeta?
5. In sramsramkin ma sikyuk in len lal Noa, mea kas in sensen su Jisus el ase nu sesr?
6, 7. (a) Ma sikyuk ke len lal Lot el pitse nu ke mea? (b) Me lutlut kalem fuka ma inge el ase nu sesr?
8. Mea lupan oaru lun met Israel ke mwoleaung lalos nu sin Jeova?
9. Fuka Jeova el oru nununku lal lain togusrai koluk su orekla ke sruf siengoul?
10, 11. (a) Efu Jeova el tia sang nunuk munas ke an Juda? (b) Kain in me srungeyuk fuka akkolukye mutanfwalu?
12. Fuka Jeova el oru orekma in sang kai ke mutanfwal koluk inge Jerusalem?
13. Su met inge su moliyukla in len lun Jeova in yiu 607 B.C.E., a efu?
14. Efu Jeova el sisila ma patpat mutanfwal Israel?
15. Pal mwo in oru fuka oasr yurin met Ju su auliyuk?
16. Fuka Jeova el oru orekma lal su kol nu ke nununku lal lain Israel in ikwe?
17, 18. (a) Ke inkanek lun ongoiye fuka Jeova el oru nununku lal lain met Ju? (b) Mea ikwe inge su ‘moliyukla,’ a ma inge el pitse ke mea?
[Picture on page 25]
Jeova el sang nien molela ke sou lal Noa a Lot, a ke yiu 607 B.C.E. a 70 C.E.