Mea Sikyuk ke Oaru?

PUS LIKI yiu siefok somla, Barney Barnato, sie mokul su tuni eot saok inge pangpang diamond, el folokla nu an England, South Afria me. Ke pal se ma el tuku el akkalemye tia insese lal ke sie news su sramsramkin el. Ke ma inge el sang nu sin met editor ke newspaper sie pepu su fwak “in aksumwosye na kutu me sramsram,” wikin ma inge pa sie check ke mani lulap.

Met editor pangpang, J. K. Jerome, el sisla pepu se ma Barnato el sang nu sel ke nien sisi kutkut a el folkonma check ke mani. Barnato el arulanu lut, paenang el silaklak in orala double mani se ma el akola in sang nu sel Jerome oanu me eyense. Jerome el tia pa eis ma inge. “Ekasr mani kom enenu?” El siyuk. El srakna esam ma sikyuk inge, Jerome el fwak: “Nga aketeye nu sel la nga tia ku in eis mani oanu me eyense in ekulla news su Nga orala tari​—⁠ma inge tia ku in sikyuk in an London.” Oaru lal ke me sramsram su el orala ke news tia me kuka.

“Oaru” ku in kalmekin oanu “nasnas in oiye; oaru.” Sie met oaru arulanu fwal ke lalalfongi lun met saye. Tusruktu ke len inge, oiye sesumwos​—⁠sie moul suoaru​—⁠arulanu akkolukye kain in met nu kemwa.

In an Britain me orek news el akpengpengye kas se inge “sleaze” in akkalemye oiye sesumwos. Oanu sie newspaper inge The Independent el fwak, kas se inge sleaze el aoliyen “ma nu kemwa mutamwauk ke orek kosro a kutusrik lun guferment ke pal in vote nu ke pusrapasr mani su tuku ke order lalos ke ma enenu lun guferment.” Kain in oiyen moul nu kemwa wi ka.

Akmwuk lun Oaru Su Ekla Pal Nu Kemwa

Paye, oaru tia pal nu kemwa ku in kalmekin sumwos lun ma nu kemwa, tusruktu ma inge akkalemye oiyen moul lun sie met. Ke fwal lasr misinge su met puspis lungse in sa na kasrup, oiye se inge oaru oanu sie me kutong, tia sie ma saok ke moul. Ke sie me pupulyuk, tulik lutlut su orekmakin kofwen me orekma usnguk su elos orekmakin in orek kutusrik ke exam ke loom lutlut arulanu puseni, a kain in kofwen me orekma usrnguk inge arulanu upa in akilenyuk. Sie professor lun sie British University el fwak la tafwun tulik lutlut nu kemwa fwin an Britain elos oru orekma lun kutusrik, aok tia in an Britain mukena.

Lela kut in tia pilesru ma sikyuk nu sin met su wangin meta fwin met kutusrik el oru orekma lun kutusrik a kikiap. Lela kut in tuni ma sikyuk ke sie mura fwin an Bhopal India, an se ma ke 1994, sun ongoiye ke gas poison su uniye pus liki 2,500 mokul, mutan, a tulik srisrik a sang kinit nu sin foko foko tausen lun met. Me rid inge The Sunday Times el reporti: “Akmwuk in sang kasru nu sin met su sun ongoiye nenela ke orek pusrapasr. . . . Oiyen orekma in tuni ma sikyuk na paye nu sin sie met akkolukyeyuk ke kikiap puspis, me akpayeye kikiap a pepu su ma simusla ka kikiap arulanu pukanten.” Ke sripe se inge, yiu siengoul tari somla oasr ke 3,500,000 na ke 470,000,000 me kasru kitakatla nu selos su oasr enenu na paye.

Fuka ke alu? Fuka oaru lal fwin srikiyuk? Sie me asor, meyen akmwuk lal pal nu kemwa tia fulat liki fwalu se inge. Ke sie me pupulyuk, bishop ke alu lun Roman Catholic pangpang Eamon Casey, el akkalemye la oasr mwen se nutul nu sin sie mutan su el tia payuk nu sa, su ingenu el met fwusr tari. Ma Casey el oru, “tia ma sakuruk” newspaper se inge Guardian lun an Britain el fwak. In oupanu, me rid se inge The Times el reporti: “Me mwekin su sikyuk na paye sel Bishop Casey tia siena liki, a suoaru ke mwolela in muta na lolap tia ma sasu a el sikyuk pal nu kemwa.” In sang kasru ke ma inge, The Glasgow Herald, lun an Scotland, el fwak la percent 2 na ke met kol lun alu lun Roman Catholic fwin an United States fwasr liki kosro a orekma lun mokul nu sin mokul. Fwinne ma inge paye ku tia, ma inge akkalemye ke oiyen met kol lun Catholic fwin ke oiyen moul nasnas.

Ke kut liye me srikasrak inge nu kemwa, ya sie met el ku in srukye oiyen moul nasnas? Ya oasr sripe in oru ou inge? Mea ma inge el siyuk, a me insemwomwo fuka ku in tuku nu ka?