Moul Lom​—Mea Sripen Ma Inge

“Insiuk srakna kol yu ke lalmetmet . . . nu ke pal Nga ku in liye mea ma mwo nu sin mwen nutin met . . . in len nu kemwa lun moul lalos.”​—EKKLISIASTIS 2:3.

KOM arulanu pwar ke moul lom, paye? Fwal pa inge. Paenang kut mongo ke len nu kemwa, kut mutol kut fwin ulle, a kut lungse in asrouki nu sin kamwuk a met su kut lungse. Oasr pal kut sritel, kofkof, a oru kutu orekma su kut lungse, ma inge nu kemwa akkalemye la kut nunku moul lasr sifwanu ke inkanek fwal.

² Kain in insemwomwo lasr inge ke moul lasr sifwanu fwal nu ke ma God el sapkin nu sel Solomon in simusla: “Wangin kutena ma mwo nu sin sie met liki lan mongo a nim, a oru tu ngunal in engun ke ma mwo in orekma lal.” Fwal nu ke ma el pulakin na paye, Solomon el tafwela: “Ma se inge pa Nga liye, tu ma sin poun God. Tu su ku in mongo, ku su ku in insemwomwo, yok liki yu?”​—Ekklisiastis 2:​24, 25.

³ Aok kom etu la moul lun met tia oakiyuki mukena ke mongo, nim, mutol, a oru kutu ma mwo. A kut pulakin ngal, asor, a fosrnga. A kut luman arulanu kafofo tu kut in nunku kalmen moul lasr. Ya tia pa inge ma sikyuk nu sum? Vermont Royster, sie editor meet lun The Wall Street Journal, tukun el akilen lalmetmet a etu lasr su yokyokelik, el simusla: “Pa inge sie me fos. Kut fwin tuni metu, wikin ma upa lal, ke an in muta lal ye kosrao, kut ku in liye la kut kapek na kutusrisrik liki pal in mutamwauk lasr. Srakna oasr kusensiyuk puspis su kut tia etu topuk nu ka oanu su kut, a efu kut muta inge a kut som nu ye.”

⁴ Fuka kom ku in topuk nu ke kusensiyuk inge: “Su kut? Efu kut muta inge? A kut som nu ye? Ke July somla, Mr. Roster el mise. Kom nunku mu el konaok topuk mwo ke kusensiyuk lal meet liki el mise? In kas yok, ya oasr inkanek tu kom in ku in oru ou inge? A fuka ma inge ku in kasru kom in engunkin sie moul su oasr insemwomwo a sripe? Lela kut in liye.

Sie Srupon Yok ke Etauk

⁵ Kut fwin sifwanu suk sripen moul lasr, saap arulanu srik kapkapek lasr ku saap wangin, oanu ma sikyuk nu sin mokul a mutan puspis, a fwinne nu selos su yok etauk lalos a experience. Tusruktu kut tia sifwanu a oanu wanginla me kasru saye. Met Orekutla el ase nu sesr kasru. Kom fwin nunku ke ma se inge, ya tia el pa Srupon etauk a lalmetmet yok na paye, meyen el God “omeet me nu tok ma patpat.” (Sam 90:​1, 2) El orala metu a el liye mokuikui nu kemwa lun metu, ke etauk srisrik lalos a nunuk.​—Sam 14:​1-3; Rom 3:​10-​12.

⁶ Fwinne kut etu la Met Orekutla el e tia kaskas nu ke insresr in akkalemye kalmen moul, tusruktu el ase nu sesr srupon lalmetmet​—⁠Kas Lal. (Sam 32:8; 111:10) Buk lun Ekklisiastis arulanu yok sripe kut fwin sramsram ke ma se inge. God el kasru met sim ka, oru “lalmetmet lal Solomon in yok liki lalmetmet lun tulik nutin an Kutulap nu kemwa.” (1 Togusra 3:​6-​12; 4:​30-​34) “Lalmetmet lal Solomon” arulanu akengunye sie kasra su muteta nu yurol paenang el mokleyuk in fwak la tafwu na ma srumonyuk nu sel ke mwolanu lal Solomon a elos nu kemwa su long lalmetmet lal akinsemwomwoyeyuk na paye.a (1 Togusra 10:​4-8) Kut ku in ouyepa eis lalmetmet a insemwomwo su Met Orekutla el ase nu sesr ke inkanek lal Solomon.

⁷ Ekklisiastis el akfulatye lalmetmet su tuku sin God, su purakak inse a nunuk lal Solomon. Meyen oasr yurol pal, me kasrup, a lalmetmet in oru ou inge, Solomon el tuni “ma nu kemwa [el] orek ye kosrao.” El liye la ma puspis ke ma inge “ma lusrongten a ukweyen engu,” kas se inge etuku ke ngun lun God paenang kut enenu in srukye ke nunuk lasr ke pal se ma kut nunku ke sripen moul lasr. (Ekklisiastis 1:​13, 14, 16) Solomon el sumwos ke el sramsram, fwal nu ke ma sikyuk na paye. Ke sie me pupulyuk, tuni kas lal su kut in konaok in Ekklesiastis 1:​15, 18. Kom etu la ke lusen yiu puspis metu elos srike kain in guferment nu kemwa, kutupal elos oaru in srike na paye fuka in aksumwosye ma upa a in akmwoye moul lun met. Tusruktu, ya oasr kutena guferment su aksumwosye ma “ku” nu kemwa lun akmwuk koluk sesumwos inge? A saap kom ku in liye la fwin yok etauk lun met, yok pa kalem lal la moul arulanu futoto, a upa na paye in aksumwosye ma nu kemwa. Kain in etauk inge arulanu akasorye met puspis, tusruktu tia nu sesr.

⁸ Siepa me lutlut su kut enenu in tuni pa akmwuk ke mokuikui lun ma orekla su kalweni na pal nu kemwa, oanu takak a tilli lun fwat ku mokuikui lun eng a kof. Ma inge oasr tari ke pal lal Moses, Solomon, Napoleon, a papa matu tumasr. A akmwuk inge el tafwela na. In oupanu, “sie fwil somla, a siepa fwil tuku.” (Ekklisiastis 1:​4-7) Ke nunuk lun met, arulanu srik ma ekla. Met in pal meeta a met ke len lasr apkurun in oanu sie orekma lalos, fwinsrak, nien sun, a kapkapek ke ma elos oru. Fwinne kut fwin sramsram ke inkanek lun met, kutu met elos akpengpengye elos ku saap elos kato emeet ku fukoko, tusruktu piye met inge nu kemwa ke len lasr? Wanginla a saap mulkunyukla. Tia me aksangeng pa inge. Tusruktu apkurun met nu kemwa elos nukin en papa matu tumalos meet, an in isusla lalos a an elos mise a pakpuki we. Kom ku in liye ingenu efu Solomon el liye na paye ma losrongten ke kaifweung a orekma nu kemwa lun metu.​—Ekklisiastis 1:​9-​11.

⁹ Lela ma inge in tia akasorye kut, lalmetmet mutal inge ke ma sikyuk nu sin metu arulanu yok sripe, ma inge ku in kasru kut in tia sremla ke nien sun ku orekma su wangin sripe su tia pat toko wanginla a mulkunyukla. Ma inge enenu in kasru kut in tuni ma kut eisla tari ke moul lasr a mea kut akola in kaifweung in oru. Ke sie me pupulyuk, kut ku in konaok insemwomwo ke mongo a nim fwal, liki na in arulanu upa ke moul lasr. (Ekklisiastis 2:​24) A, oanu ma kut ku in liye, Solomon el aksafyela sramsram lal ke inkanek mwo a sumwos. Ke kas futoto, ke kas safla lal el luti nu sesr la kut enenu in engunkin futoto lasr nu sin Met Su Orekutla, su ku in kasru kut in eis insemwomwo ma patpat, a moul su oasr sripe. Solomon el fwak: “Pa inge saflaiyen mao, longyuk tari ma nu kemwa: Sangeng sin God a liaung ma sap lal. Tu pa inge orekma mwo kemwa lun metu.”​—Ekklisiastis 12:13.

Nien Sun Lasr ke Moul Tukun Kut Tuni Mokuikui lun Ma Orekla

¹⁰ Lalmetmet mutal su akkalemyeyuk in Ekklisiastis ku in kasru kut ke kut tuni nien sun lun moul lasr. Fuka? Solomon el sramsram ke kutu ma paye su kut tianu arle loang ka. Sie pa ma oanu sie inmaslon met a kosro. Jisus el pupulyukin met kulansap lal nu ke sip, aok met puspis elos srunga kom fwin srikelos nu ke kosro. (Jon 10:11-​16) Fwinne ou inge Solomon el akkalemye kutu ma sikyuk su arulanu paye: “Tu God el fwa ku in srikelos [mwen nutin metu], a tu elos fwa ku in liye tu elos sifwanu oanu kosro. Tu ma sikyuk nu sin tulik nutin metu sikyuk nu sin kosro, aok ma siefwunnu sikyuk nu selos, oanu sie mise, ou inge mise sie; . . . a metu tia fulat liki kosro, tu ma nu kemwa ma losrongten. . . . Elos nu kemwa ma sin kutkut me, elos nu kemwa sifwil folokla nu ke kutkut.”​—Ekklisiastis 3:​18-​20.

¹¹ Nunku ke kosro su kom insemwomwo in liye, saap kain in kosro se inge pangpang rock badger ku sie rabbit. (Duteronomi 14:7; Sam 104:18; Soakas 30:26) Ku saap kom ku in nunku ke kosro se inge pangpang squirrel; oasr kain in 300 kutu ke ma se inge. Fuka oiyen moul lalos? Tukun elos isusla, na nine kiel el tarunal ke lusen wik ekasr. Tia pat toko une lal mutamwauk in kapek a el mutamwauk pa in forfor. Kom ku in liyel kasrusr suk mongo nel. Tusruktu pal puspis kom ku in liyel sritel a insemwomwo ke molin fwusr lal. Tukun el kapek ke lusen yiu se ku loes liki, el mutamwauk in suk mutan. Na el orala nien muta lalos a kurunganang fwako lal. El fwin konaok me mongo nelos pangpang berries, nuts, a fute, na sou lun squirrel ku in pisrpisr in kapek a ku in akyokye an in muta lalos. Tusruktu tukun yiu na ekasr, kosro se inge mutamwauk in matuo a arulanu fwusesr in sun ongoiye a mas. Apkurun yiu siengoul matwe el mise. Kain in squirrel nu kemwa tia oanu sie lusen moul lalos tusruktu ma tia oanu sie inge arulanu srik, pa inge oiyen moul lalos.

¹² Apkurun met e nu kemwa elos insese ke oiyen moul inge lun kosro, a elos tia lalalfongi la kosro se inge pangpang squirrel oasr nien sun lalos ke moul. Tusruktu, moul lun met puspis apkurun in oanu sie ke oiye se inge, paye? Elos isusla a kurunginyuk oanu awowo se, elos mongo, kapek a sritel oanu tulik srisrik. Tukun yiu ekasr elos kapek a matu, suk mutan ku mokul tumalos, a suk an in muta lalos a inkanek in liaung ke mongo. Elos fwin kapkapek, elos ku in puseni a akyokye loom selos (ang) tu elos ku in kurunganang fwako lalos. Tusruktu yiu puspis arulanu sa in som a elos kapek matou. Fwin tia meet liki, elos ku in mise tukun yiu 70 ku 80 su nenela ke “keok a ngal.” (Sam 90:​9, 10, 12) Saap kom nunku ke ma paye se inge ke pal se ma kom sulpa liye sie squirrel (ku kutu kosro su kom nunku.

¹³ Kom ku in liye efu Solomon el pupulyukin moul lun met nu ke kosro. El simusla: “Oasr pal ke ma nu kemwa, . . . sie pal in isusla, a sie pal in mise.” Ma se tok, mise, oanu sie ke kosro a met, “oanu sie mise, ou inge mise sie.” El tafwela: “Elos nu kemwa ma sin kutkut me, a elos nu kemwa sifwil folokla nu ke kutkut.”​—Ekklisiastis 3:​1, 2, 19, 20.

¹⁴ Lela kut in tia nunku ma sikyuk na paye inge oanu me asor nu sesr. Paye, kutu sin met elos srike in ekulla oiyen moul lalos, kutupal elos oru orekma yok in akkapye a akpusye ma lalos tu in yok liki ma lun papa a nine kielos. Saap elos orekmakin pal loes ke lutlut tu elos in ku in eis sie moul su fulat liki kutu met, a in pal se na elos akyokye etauk lalos ke moul. Ku saap elos loang yok ke asrosr ku elos taran ke ma elos kang paenang ma inge kasrelos in oasr mano fukoko a akloesye kutusrisrik moul lalos. Kaifweung inge nu kemwa ku in wise kutu me insemwomwo. Tusruktu su ku in fwak fwin kaifweung inge nu kemwa ku in kol nu ke ma mwo na paye? Fwinne el ku, tusruktu luseka?

¹⁵ Solomon el siyuk: “Tu oasr ma puspis ma akyokye ma losrongten, mea metu mwo liki ka? Tu su etu mea ma mwo nu sin met in moul lal, len nu kemwa lun moul losrongten lal, su som lukel oanu sie lul. Tu su ku in fwakak nu sin sie met ma e fwa tukol ye fwatu.” (Ekklisiastis 6:​11, 12) Ke sripen mise el sa na in aksafyela kaifweung lun sie met, paenang ya oasr ma mwo liki kut fwin kaifweung in eis ma puspis lun fwalu se inge ku kut fwin orekmakin yiu puspis ke lutlut tu in eis mwal a kasrup? A ke sripen moul lun met arulanu futoto, su som lukel oanu sie lul, paenang met puspis elos akilen la wanginla pal in ekulla nien sun lalos fwin elos akilen la elos tia kutangla ke ma se; ku elos tia ku in etu ma sikyuk nu sin tulik nutulos ‘tukun el mise.”

Pa Inge Pal in Orala E Mwomwo

¹⁶ Tia oanu kosro, oasr ku lasr in nunuk, ‘Mea kalmen moul luk? Ya ma inge oanu ma su forfor raun su kom tia ku in ekulla, oanu oasr pal in isusla a pal in mise? Fwin ke ma inge esam ma Solomon el fwak ke met a kosro: “Elos nu kemwa sifwil folokla nu ke kutkut.” Ya kalmen ma inge pa mise pa saflaiyen sie met? Aok, Baibel el akkalemye la wangin ngun su som liki met mise tukun el mise. Meyen met el sifwanu ngunmoul, a ngun su orek ma koluk el fwa mise. (Ezekiel 18:​4, 20) Solomon el aketeye mwo: “Tu met moul etu tu elos fwa mise, a met mise tia etu kutena ma, a wangin pa me mol yurolos, tu esam lalos mulkinyukla. Kutena ma poum konoiyuk in oru, oru ke ku lom, tu wangin orekma, ku ma kineuk, ku etauk, in Sheol, yen kom som nu we.”​—Ekklisiastis 9:​5, 10.

¹⁷ Ke sripen ma sikyuk inge su arulanu paye, nunku ke kas se inge: “Sie e mwo liki oil saok, a len in mise, mwo liki len in isusla. Som nu ke loom sin met su memelil mwo liki som nu ke loom sin met su orek kofwo, tu mao saflaiyen met e nu kemwa, a met moul fwa filiye insiel.” (Ekklisiastis 7:​1, 2) Kut enenu in insese la mise pa “saflaiyen met nu kemwa.” Wangin kutena met su ku in nim kutena ono, mongo kutena vitamin, fwasr tukun kutena akmwuk in mongo, ku kutena asrosr su ku in kolla nu ke moul ma patpat. A pal nu kemwa “esam lalos mulkenyukla” tia pat tukun mise lalos. Ke ma inge efu “sie e mwo mwo liki oil saok, a len in mise mwo liki len in isusla”?

¹⁸ Oanu ma kut liye tari, Solomon el arulanu sumwos ke ma el fwak. El etu la papa matu tumal pangpang Ebream, Isaak, Jekob, elos oru sie e mwo ye mutun Met Orekutla. Meyen el arulanu etel Ebream paenang Jeova el mwolela nu sel in akinsemwomwoyel a fute lal. (Genesis 18:18, 19; 22:17) Aok, oasr sie e mwo lal Ebream ye mutun God, paenang el ekla kamwuk lal. (2 Kronikel 20:7; Isaia 41:8; Jemes 2:​23) Ebream el etu la moul lal a moul lun tulik nutul tia ipen mokuikui su wangin safla ke isusla nu mise. Oasr ma yok liki ma inge. Oasr fwinsrak lalos na paye ke sifwil moulyuk, tia ke sripen oasr ngun lalos su tia ku in mise, a meyen elos e fwa akmoulyeyuk. Ebream el lalalfongi la “God el ku in akmoulyelak [Isaak] liki met mise.”​—Hibru 11:17-​19.

¹⁹ Pa inge key ke etauk efu “sie e mwo liki oil saok, a len in mise mwo liki len in isusla.” Oanu Job su moul meet lukel, Solomon el lalalfongi la El su orala met in moul oasr ku lal in sifwil sang moul inge fwin met se el tula. El ku in sifwil akmoulyelak met mise. (Job 14:​7-​14) Met oaru inge Job el fwak: “Na kom [Jeova] fwa pang, a Nga fwa topuk kom, na kom fwa lungse orekma lun poum.” (Job 14:15) Nunku ke ma se inge! Nu sin met kulansap lal su mise tari, Met Orekutla el “lungse.” (“kom lungse in sifwil liye orekma lun poum”​—The Jerusalem Bible.) El orekmakin lango lal Jisus Kraist, Met su Orekutla el ku in akmoulyelak met mise. (Jon 3:​16; Orekma 24:15) Arulanu kalem, metu el siena liki kosro su mise tari.

²⁰ Kalmen ma inge pa len in mise mwo liki len in isusla, fwin sie met el orala sie e mwo ye mutun Jeova, su oasr ku in akmoulyelak met oaru su mise. Solomon Lulap, Jisus Kraist, el sang akpayeye nu ke ma se inge. Ke sie me pupulyuk, el akmoulyelak met oaru inge pangpang Lazarus. (Luk 11:31; Jon 11:​1-​44) Kom fwin esam, pus selos su liye sifwil moulyuk lal Lazarus arulanu purakak insielos, a filiye lalalfongi nu sin Mwen nutin God. (Jon 11:45) Kom nunku mu elos pulakin la wangin nien sun lalos in moul, elos nukin su elos a elos nukin an se ma elos som nu we? Mo tia ou inge, elos ku in liye la elos tia oanu kosro su moul na ke lusen kitin pal a mise. Nien sun lalos na paye in moul arulanu sumwos a kapsreni nu ke orekma in etu Papa tumal Jisus a oru ma lungse lal. A fuka kom? Ya me sramsram inge kasru kom in liye, arulanu kalem fuka moul lom enenu in oasr nien sun na paye?

²¹ Aok, kalmen nien sun mwo a paye ke moul pa yok liki nunuk lasr ke mise a sifwil moulyuk. Wikin ma inge pa inkanek fuka kut orekmakin moul lasr ke len na len. Solomon el aketeye pa ma inge in Ekklisiastis, oanu ma kut ku in liye ke me lutlut toko.

[Footnote]

Ya Kom Esam?

◻ Ke inkanek puspis fuka metu a kosro elos apkurun in oanu sie?

◻ Efu ku mise el akkalemye la kaifweung nu fon a orekma lun met ma inge ma losrongten?

◻ Efu kut ku in fwak la len in mise mwo liki len in isusla?

◻ Nien sun mwo na paye ke moul lasr oakiyuki nu ke kain in moul futoto fuka?

[Study Questions]

1, 2. Efu tia koluk kut fwin akkalemye insemwomwo fwal ke moul lasr?

3. Kain in kusensiyuk puspis fuka met puspis elos nukin topuk nu ka?

4. Efu kais sie sesr lungse in eis topuk nu ke kusensiyuk su oasr ip lasr nu ka?

5. Efu kut enenu in ngetuk nu sin God ke lalmetmet kut fwin lungse topuk nu ke kusensiyuk ke kalmen moul?

6. (a) Fuka Met Orekutla el ase nu sesr etauk? (b) Efu oasr ip lal Solomon ka?

7. (a) Mea kas safla lal Solomon ke orekma nu kemwa ye kosrao? (b) Mea ma inge su akkalemye ma paye ke kas safla lal Solomon?

8. Kain in akmwuk fuka ke mokuikui lun ma orekla oasr tari in pal meeta?

9. Fuka kut ku in eis kasru ke kut eis lalmetmet sumwos ke ma sikyuk na paye nu sin metu?

10. Ke inkanek fuka Solomon el srikeye kosro a met?

11. (a) Fuka kut ku in aketeye oiyen moul lun kosro? (b) Mea pulakin lom ke kain in lutlut inge?

12. (a) Ke ma paye, efu oiyen moul lun met puspis oanu oiyen moul lun kosro? (b) Mea ma inge su saap kut mutamwauk in nunku ke pal se ma kut sifwil liye kosro su kut etu?

13. Mea saflaiye su oanu sie na paye fwin ke kosro a met?

14. Fuka met puspis elos srike in ekulla oiyen mokuikui lun moul, tusruktu mea fwokin ma inge?

15. Mea lutlut sumwos ke oiyen moul lun met su arulanu paye?

16. (a) Mea kut ku in oru su kosro nu kemwa elos tia ku? (b) Mea kutu ma paye su purakak nunuk lasr?

17. Mea Ekklisiastis 7:​1, 2 el akkalemye su oru kut in nunku?

18. Efu kut ku in fwak la Solomon el lalalfongi ke sifwil moulyuk?

19. Kain in lalmetmet fuka kut ku in eis sel Job kut fwin sramsram ke kalmen Ekklisiastis 7:1?

20. (a) Nge pal inge su akkalemye la len in mise mwo liki len in isusla? (b) Fuka sifwil moulyuk lal Lazarus purakak met puspis?

21. Mea ma inge fwin ke lutlut ke kalmen moul lasr kut lungse in tuni?

[Pictures on page 22]

Fuka oiyen moul lom siena liki oiyen moul lun kosro?