Me Pwarak Nu Sin Met Keok

YA kom liye tari la ke lusen moul lom nu fon oasr sie kas su kalweni na pal nu kemwa ke news? Ya kom tasek in ridi kain in kas se inge meun, orekma silolel, ongoiye, sral, a keok? Fwinne ou inge oasr sie kas sakuruk su tula pal nu kemwa ke news. Aok, pa inge kas se su met nu kemwa eneneyuk na paye. Kas se inge pa “me pwarak.”

Kalmen kas se inge “sang me pwarak” pa “in sang ku a fwinsrak” a “in akfwusesrye me asor” lun sie met. Ke sripen ma upa nu kemwa su sun fwalu se inge ke lusen century ak20 inge, paenang fwinsrak a orekma in akfwusesrye asor lun met eneneyuk. Paye, kutu sin met insmaslosr ke len inge elos pulakin insemwomwo ke moul liki papa matu tumasr elos nunku meet. Kulo nu ke kapkapek lun science. Tusruktu, science a kapkapek lun ma puspis misinge tia akpwarye kut na paye meyen el tia ku in eisla liki ma upa nu kemwa su akkeokye metu. Mea sropon me keok inge nu kemwa?

Century puspis somla met lalmetmet Solomon el sramsram ke sropun me keok ke pal se ma el fwak: “Oasr sie pal ke oasr ku yurin sie met fwin siepa met nu ke ongoiye lal.” (Ekklisiastis 8:9) Kapkapek lun ma puspis fwin fwalu misinge a science tiu ku in ekulla oiye lun met su lungse in akkalemye ku yurin siepa met nu ke ongoiye lal. Ke century ak20, fwokin ma inge pa met kol koluk puspis su akkeokye metu ke mutanfwal puspis a meun upa inmaslon mutanfwalu.

Mutamwauk 1914 pus liki siefok million sin met anwuki ke sripen meun. Nunku ke me asor nu sin met ke sripen pise yok inge lun met su anwuki​—⁠million puspis ke sou lun met inge nu kemwa enenu me pwarak. Aok, meun ku in kol pa ke me keok puspis sayen mise. Ke saflaiyen meun lulap akluo, oasr 12 million met kaeng fwin an Europe. Ke yiu puspis su tufwanu som, pus liki sie tafwu million sin met elos kaengla liki meun fwin an Southeast Asia. Meun fwin an Balkan oru million luo kutu sin met in kaengla liki loom selos​—⁠tu elos in tia mise ke akmwuk lun “ethnic cleansing.”

Paye met kaeng inge enenu me pwarak, yokna nu selos su kaengla liki loom selos a wangin ma elos wis sayen ma oasr mukena ke paolos, a nukin an su elos enenu in som nu we a mea fwinsrak lun sou lalos ke pal fwaru. Kain in met inge pa sun na paye me keok su tuku sin met saye; elos inge enenu me pwarak.

Ke kutu an fwin fwalu su oasr misla, million sin met elos moul arulanu sikasrup. Paye, kutu sin met elos kasrup ke ma puspis. Tusruktu, pus sin met, elos enenu in kaifweung ke len nu kemwa tu elos in moul. Met puspis elos suk an in muta mwo. Pisen met su wangin orekma yokyokelik. “Fwalu se inge,” sie newspaper fwin an Africa el akkalemye ma el nunku ke ma e sikyuk ke pal fwasru, “el kol nu ke ma upa yok su yokyokelik ke sripen wangin orekma lun met, pus liki 1.3 billion met elos oanu ukwe orekma ke yiu 2020.” Paye elos nu kemwa su keok ke sripen moul sikasrup elos enenu “ku a fwinsrak”​—⁠me pwarak.

Ke sripen elos keok na paye, paenang kutu sin met elos forla nu ke orekma koluk. Paye, ma inge orala na keok nu selos nu kemwa su sun orekma silolel lalos, a orekma silolel yok sang keok nu sin met puspis. Sie me sramsram yok ke The Star, sie newspaper fwin an Jonannesburg, South Africa, el fwak: “Sie len in moul ke ‘mutanfwal su lungse akmas inmaslon mutanfwalu nu kemwa.’ ” Me sramsram ke newspaper inge el akkalemye ma sikyuk ke len nu kemwa fwin an Johannesburg. Ke sie len, met akosr anwuki a sitosa alkosr lun met pusrapasrla. Pusrapasr siengoul itkosr ke loom lun met kasrup reportiyuk. Sayen ma inge, oasr pusrapasr sikyuk ke inkanek lun likisik ku mitmit. Fwal nu ke newspaper inge, policeman el pangon len se inge “sie len in misla.” Aok arulanu kalem, sou nu kemwa lun met inge su anwuki a elos su pusrapasrala ma lalos elos pulakin keok. Elos enenu kas in akkeye a fwinsrak​—⁠me pwarak.

In an puspis oasr kutu papa a nine su kukakin tulik nutulos ke ma koluk. Ke sie mutanfwal fwin an Asia su oasr met muteta pukanten ke sripen “muteta kosro” elos reporti la oasr million luo mutan kosro fwin an we, pus sin met inge tulik srisrik su kukukanla ku pusrapasrla. Ya oasr kutena met su keok liki met inge nu kemwa? Ke pal se ma sramsramkinyuk ma sikyuk nu selos, magasin se inge Time el orala report ke toeni lun u puspis lun mutan fwin an Southeast Asia. Ke toeni lalos inge akkalemye la “oasr 30 million mutan kukakunyukla fwin fwalu nu fon mutamwauk yiu 1970 kutu.”

Paye, tulik srisrik tia enenu in kukanla mukena tu lan ku in sun ongoiye ye paon met saye. Sie pise su yokyokelik sin tulik srisrik inge akkolukyeyuk manolos sin papa ku nine a sou. Kain in tulik srisirk inge nu kemwa elos eis kain in mas ke insielos ke lusen pal loeloes. Arulanu kalem meyen elos sun ongoiye, paenang elos enenu me pwarak.

Sie Tulik Lutlut ke Orekma lun Met in Akkeokye kutupa Met

Togusra Solomon el arulanu lut ke lupan me keok lun met. El simusla: “Na Nga folokla a liye me kemkatu nu kemwa su orek ye fwatu, a liye, sroninmutalos su akkemkatuyeyuk, a wangin met akmwoye yurolos; a oasr ku yurin met su akkemkatuyelos, a wangin akmwoye yurolos.”​—Ekklisiastis 4:1.

Fwin togusra lalmetmet inge el akilen meet 3,000 yiu somla la met puspis su akkemkatuyeyuk inge elos enenu me akmwoye, na mea el ku in fwak ke len lasr? Aok, Solomon el etu la wangin met sesumwos, fwinne el sifwanu, ku in sang me pwarak su metu eneneyuk. Sie met su yok liki eneneyuk tu in kunausla ku lun met su akkemkatuye kutu met. Ya oasr kain in met se inge?

In Baibel, Sam 72 el sramsram ke met lulap su sang me pwarak nu sin metu nu kemwa. Buk inge Sam simusyukla sin papa tumal Solomon, Togusra Devid. Ke ma el simusla ka kut ku in rid: “Fwin kel Solomon.” Arulanu kalem, ma inge simusyukla sel Togusra Devid su matuo nu sin Sie Met su akola in usrui tron lal. Met se inge, fwal nu ke ma simusla in Sam, el fwa sang me pwarak ma patpat nu sin met nu kemwa su sun keok. “In len lal met sumwosmwos elos fwa kapkapek, El e fwa ouyepa leum mwea nu ke mwea, a . . . nu ke saflaiyen fwalu.”​—Sam 72:​7, 8.

Ke pal se ma Devid el simusla kas inge, arulanu kalem la mwen nutul pangpang Solomon pa ma oasr ke nunuk lal. Tusruktu Solomon el akilen la wangin ku lal in kulansap nu sin metu fwal nu ke ma simusla in sam. El ku in akpayeye mukena ma simusla in sam ke inkanek srisrik a ke mutanfwal Israel mukena, a tia ke met nu kemwa fwin fwalu. Arulanu kalem la kas palu inge el sramsram ke sie met su yok liki Solomon. Su met inge? Jisus Kraist mukefwunnu.

Ke pal se ma Lipufon el akkalemye isusla lal Jisus, el fwak: “Jeova God fwa sang nu sel tron lal Devid papa tumal.” (Luk 1:​32) Sayen ma inge, Jisus el sramsram kel sifwanu oanu “yok lukel Solomon.” (Luk 11:31) Mutamwauk ke sifwil moulyuk a muta lal Jisus ke lepo leyut lun Papa tumal, el oasr tari in kosrao, an se ma el ku in akpayeye ma simusla in Sam 72. Yok liki ma inge, el eis tari ku su tuku sin God tu lan ku in kunausla me srenena lun met su akkekatuye kutupa met. (Sam 2:​7-9; Daniel 2:​44) Ke ma inge Jisus pa e fwa akpayeye ma simusla in Sam 72.

Me Keok Apkurun in Wanginla

Mea kalmen ma inge? Kalmen ma inge pa, kain in me akkemkatuye nu kemwa nu sin met apkurun in wanginla. Keok upa su ku in liyeyuk ke century ak20 Jisus el palye meet oanu akul ke “saflaiyen akmwuk koluk inge.” (Mattu 24:3) Sayen ma inge, el fwak: “Mutanfwal fwa tuyuk lain mutanfwal a togusrai lain togusrai.” (Mattu 24:7) Kas palu se inge mutamwauk in akpayeye ke pal se ma meun lulap se meet sikyuk ke 1914. “A meyen ma koluk fwa yokyokelik, lungse lun met puspis fwa eoula.” (Mattu 24:12) Orekma koluk a wangin lungse oswela me keok koluk a lun met su akkemkatoye kutu met. Ke ma inge, arulanu futoto pal lal Jisus Kraist in aksumwosye ma inge oanu sie Togusra sasu lun fwalu. (Mattu 24:32-​34) Mea kalmen ma inge nu sin met nu kemwa su akkeokyeyuk tusruktu lalalfongi Jisus Kraist a ngetuk nu sel oanu sie met su pakiyuki sin God in sang pwarak nu sin metu?

In topuk nu ke kusensiyuk inge, lela kut in tafwela in ridi kutu kas in Sam 72 su akpayeye nu sel Jisus Kraist. “Tu el e fwa molela met enenu ke el wowoyuk, a met sikasrup, su wangin met kasrel. El e fwa molela ngunalos liki kemkatu a silolel, a a fwa saok sralos ye mutul. El e fwa pakomuta met sikasrup a met enenu, a el fwa molela ngunin met enenu. (Sam 72:​12-14) Ke ma inge Togusra se su God el pakiye, Jisus Kraist, e fwa orekma na paye tu in wangin me keok su tuku sin kutu met. Oasr ku lal in aksafyela kain in nununku sesumwos nu kemwa.

‘Ma inge arulanu mwo,’ saap kutu met elos fwak, ‘tusruktu fuka in len lasr? Kain in me pwarak fuka oasr yurin met nu kemwa su keok misinge?’ Ke ma paye, oasr me pwarak na paye nu selos su sun keok. Me lutlut luo toko ke magasin se inge e fwa akkalemye la million sin met elos pulakin tari me pwarak inge ke inkanek in futoto lalos nu sin Jeova God, a Mwen Kulu Nutul, Jisus Kraist. Kain in futoto inge ku in akpwarye kut ke pal in ma upa inge a ku in kasru sie met in fwasr nu ke inkanek kol nu ke moul ma patpat su sokosok liki me keok. Jisus el fwak kas inge ke pre lal nu sin God: “A pa inge moul ma patpat, tu elos fwa etu kom God paye mukefwunnu, a Jisus Kraist su kom supwelma.”​—⁠Jon 17:⁠3.