Peqqinnartunik nerisarpit?
ITERITSI!-P BRASILIAMI ILANNGUTASSIORTUANIT
Nerisassannik qanoq qinersisarpit? Sunik nerisassarsinissannut suut aalajangiisuutittarpigit? Poortuutaat kusanartut? Akii? Sanassallugu pisariunnginnera? Ussassaarutit? Imaluunniit nerisassap qanoq isikkoqarnera mamassusialu? Qinersisarnitit aalajangiisuussapput nerisassat nerisartakkatit inuussutissartaqarluarnersut imaluunniit naami, peqqissutsinnut iluaqutaanersut ajoqutaanersulluunniit.
PIITSUUSSUSEQ kukkusumik nerisaqarnermut pissutaanerpaanut ilaavoq. Inuit amerlanersaasa nerisassat taamaattussaannartut isigaat, inoqarporli millionilikkuutaanik inuussutissartaqarluartunik qaqutiguinnaq nerisartunik. „Ilaqutariilluta pisinnaasavut nerisarpavut,“ qarmaasoq Brasiliamiu, arfinilinnik meeralik, oqarpoq. Amerlasuutigut tassaasarput iffiaq panertoq kaffilu kimikitsoq, imaluunniit qaqorteqqasut bønnillu. FAO-p (FN-ip inuussutissatigut nunalerinikkullu suliniarfia) nalunaarusiaa naapertorlugu nunarsuup inuisa 20 procentii kaallutik inuupput. Afrikap ilaani annertuumik kaannersuaqarpoq, Asiamili inuit suli amerlanerusut kaallutik inuupput. Allaat USA-mi inuit 12 procentii, imaluunniit inuit 30 millionit, naammattumik nerisassaqanngillat.
Inuussuteqarnerlunneq ajoqutaaginnarani aamma toqussutaasinnaavoq. Misissueqqissaartartoq William Chandler ima oqarpoq: „Meeqqat kukkusumik inuussuteqarlutik toqusut kaannersuarmit toqquteqartut quleriaatigaat. Timminnerup kingunerisaanik timimik ’paqqertoorneq’ peqatigalugu kukkusumik inuussuteqarneq inuussutikilliornerlu silarsuaq tamakkerlugu toqussutaanerpaasarput.“ UNICEF-ip (FN-ip meeqqanut aningaasaateqarfia) nalunaarusiaani ima allassimavoq: „Nappaalanersuaq sunaluunniit, qarsutsinersuaq sunaluunniit, nunap sajunnera sunaluunniit imaluunniit sorsunneq sunaluunniit sapaatip-akunnerata ataasiinnaap ingerlanerani meeqqat 250.000-it inuunerannik akeqarsimanngilaq.“ Taamatorpiarli amerlatigipput nunarsuaq tamakkerlugu meeqqat kukkusumik inuussuteqarnermik tamatumalu nassatarisaanik napparsimanermik toqquteqartut, FN taama nalunaarpoq. Kukkusumik inuussuteqarnerup kingunerisaanik ajoqutissarsinerit naatsorsorneqarsinnaanngillat: Ilikkagaqarsinnaassuseq sanngiillisarpoq, sulisinnaassuseq annikillisarpoq suliffeqarfimmilu sanaartukkat pitsaassuserlu appartarput.
Inuussutissanilli eqqortunik naammattunillu nerineq inuussutikilliornermut tamatumalu nassatarisaanut, assersuutigalugu aakilliornermut nappaatinullu allanut, iluaqutaasinnaavoq. Atuarfinnut inuillu nerisarfiinut pisortat nerisassatigut ikiorsiissutaat inuussutikilliornermut arlaatigut immaqa iluaqutaasinnaapput, UNICEF-imilli ingerlatsisut naapertussagaanni ukiumut dollarit 25 milliardit pisariaqarput meeqqat timmittuarnermik, puakkut aseruuttoornermik mislingernermillu toqquteqartut ikilisinneqassappata. ’Aningaasarpassuupput,’ immaqa ilaat oqarumassapput. Aningaasanilli Amerikamiut kamippannut timersuutinut, imaluunniit Europamiut viinnimut, ukiumut atortagaannit amerlanerunngillat. Unamminiarnartoq alla tassa asuliinnartitsinaveersaarneq. Missiliuunneqarpoq Brasiliamiut 32 millionit kaallutik inuusut, Brasiliamili nunalerinermut ministereqarfimmit nalunaarutigineqarpoq ’inerititanik [dollarsinik 1,5 milliardinik naleqartunik] assartuinermut toqqorterinermullu atatillugu asuliinnartitsineq naalagaaffiup nunalerinikkut 18-20 procentimik annaasaqaatigisaraa’. Nunat ilarpassuini nunamik atuinermut, imilersuinermut, toqqorterinermut assartuinermullu, atatillugu annertuunik ajornartorsiuteqarpoq, nunarsuarli tamatsinnut sinnilimmik inerititaqarsinnaavoq. Ilaquttanut nerisassanik pissarsiniarnermut atatillugu unamminiarnartoq qanoq ililluni ajugaaffigineqarsinnaava?
Aningaasat naammanngillat
Nunani ineriartortinniakkani marlunnik pingasunilluunniit suliffeqarnikkut ilaquttat inuussutissarsiuunneqartarput. Brasiliami inuit ukiumut 1,5 millionit ilaquttatik ikinngutitilluunniit qimattarpaat illoqarfinnut annerusunut nuullutik suliffissarsiorniarlutik inuussutissarsiorniarlutillu. Sunik nerisaqarneq peqqissutsimut pingaaruteqartorujussuuvoq, aammali atisanut, ineqarnermut angalanermullu akissaqartariaqarpoq.
Qujanartumik nerisassat nalinginnaasut soorlu qaqorteqqasut, bønnit, majsit, naatsiiat, kassavat bananillu — neqimik nerpimmillu tapertalerlugit — ilaqutariinnut nunarsuarmi sumi tamaaniittunut inuussutissaqarfiupput pingaarnerpaat. Inuussutissanik ilisimatooq Brasiliamiu José Eduardo de Oliveira Dutra ima oqarpoq: „Bønnit qaqorteqqasunik akullugit inuussutissartaqartorujussuupput. Nerisassat pisariitsut akikitsullu tamakku ikiortigalugit [nunami] maani kaanneq unitsinneqarsinnaavoq.“ Qularnanngitsumik aamma illit najukkanni nerisassaqarpoq akikitsunik inuussutissartaqarluartunillu. Ilaatigut allaat nammineq naatinneqarsinnaasarput.
Imminulli ima aperisariaqarpoq: Aningaasaatikka nerisassanut peqqinnartunut atortarpakka? Imaluunniit ussassaarutinit sunniillaqqissunit sunnerneqarlunga sukkulerujussuit peqqinnanngitsullu piumaneruakka ilaqutariit proteininik, mineralinik vitamininillu pisariaqartitaat eqqarsaatiginagit? Mamassuseq inuussutissartaqassutsimit pingaarnerutippara? The World Book Encyclopedia-mi ima allassimavoq: „Peqqinnerulerumagaanni peqqissuserlu attatiinnarumagaanni timimut ingerlaasiinullu atatillugu tunngaviusunik ilisimasaqartariaqarpoq. Aatsaat tamakkuninnga ilisimasaqaraanni suut peqqissutsimut iluaqutaanersut ajoqutaanersulluunniit nalilerneqarsinnaapput. Kikkut tamarmik ilinniagaqarnerminnut atatillugu peqqissutsimut tunngasunik ilinniagaqartariaqaraluarput.“
Soorunami nerinissarput piinnarlugu inuunngilagut, kisianni nerisassat inuunerup ilagai pingaartut. Nerineq eqiasuilluni naammassisaqarsimanermut akissarsiatut Biibilimi ima eqqaaneqarpoq: „Inuk nerillunilu imersinnaappat suleruloornerminilu tamani pilluarluni inuuppat tamannaavortaaq Guutip tunissutaa.“ (Nalunaajaasup oqaasii 3:13) Peqqinnartunik inuussutissartaqarluartunillu nerisaqarnerup pingaaruteqassusia pingaartillugulu paasiviuk? Taamaappat kajumissaarumavatsigit ilanngutassiap tullia, eqqortunik nerisaqarnerup qanoq ililluni ilinnut ilaquttannullu iluaqutaasinnaassusianut tunngasoq, atuaqqullugu.