Nunamut asanninnera naassaanngitsumik nuannaarutigiumaarpara

OQALUTTUARTOQ: DOROTHY CONNELLY

Niviarsiarannguullunga oqarfigineqarpunga anniarfimmut pissasunga Australiami nunap inuiisa aborigininik taaneqartartut ilagimmanga. Ukiut arlallit qaangiuttut, 1936-mi oqalugiaat Biibilersaarut immiussaq, qatserummik anniarfimmut saatitsisoq uummatinnilu qaamanermik ikitsisoq, tusarnaarpara. Qaamaneq tamanna maannakkut aatsaat taama qaamatigilersimavoq. Tamanna nassuiartinnagu imminut oqaluttuareqqaalaassaanga.

UKIUP 1911-p missaani inunngorpunga. Oqarpunga „missaani“ taamani aboriginit ullunik inunngornermillu allagartanik pingaartitsinngimmata. Angajoqqaakka eqiasuitsuupput Guutimillu mianerinnittuullutik. Carnarvon Rangemi, qaqqat uiguleriit inngittuut kusanartullu eqqaanni illoqarfeeqqami Springsuremi, Queenslandip qiterpasissortaani Australiamiittumi najugaqarpugut.

Ataataga ilaqutariinni qaamasunik amilinnit katuullisut perorsagaasimavoq. Kisianni angajoqqaama aboriginiusut nunap inuiisa ileqqui uannut pigiliutitsippaat nunamullu asannitsilerlunga. Kanngoruunik, emunik, saanilunnik pulateriaarsunnillu piniartarpugut, aalisartarluta nerineqarsinnaasunillu angisuunik qullugiarniartarluta. Ilaqutariinnilu kisiartaallunga emup neqaanik nereqqusaanngilanga, emu uannut sernissortitut guutiutinneqarmat (totem). Nunap inuiisa ileqqui malillugit, „sinnattorfiup nalaa“-nik taaneqartartumi, naggueqatigiinni ilaasortat tamarmik immikkut naggueqatigiittut ilisarnaqutissatut iluanaartitsisussatullu uumasumik guuteqartarput (totem), taassumalu nerinnginnissaanik inerteqqut ilaqutariinnit naggueqatigiinnillu nakkutigineqartarpoq.

Uumasumik guuteqartarneq upperisapalaanik aallaaveqarpoq, kisianni taamatut illernartitaqartarneq inuunerup illernassusianik eqqaasitsivoq. Aboriginit nuannariinnarlugu toqutsineq ajorput. Eqqaamavara niviarsiarannguullunga pillertanik uumasunik aserorterisunga ataatama naammattooraminga qanoq kamatsigisoq. „Naakkittaatsuliorneruvoq!“ nillerpoq. „Naluiuk Guutip naakkittaatsuliorneq uumigigaa? Illit taamannak iliorfigineqarnissat kissaatigissaviuk?“

Upperisapalaarpassuaqarpugut. Assersuutigalugu tammaarfitta eqqaani kussammik najuuttoqaraangat, ajortumik pisoqarnissaa naatsorsuutigineqartarpoq; ullukkullu uppimmik orpimmi kippakumi mitsimasoqaraangat, isumaqartarpugut arlaannik toqusoqassasoq. Aamma sinnattut ilaat naasaatut isigineqartarput. Assersuutigalugu sinnattumi imeq ipertooq isumaqartinneqarpoq ilaqutariinni napparsimasoqartoq. Kisianni imeq marullummik ulikkaarpat, taava arlaat toqusimasorineqartarpoq. Katuuliugaluarpugut, tamatumali upperisapalaaqarneq naggueqatigiitsinniittoq piinngilaa.

Aamma ilaquttakka aboriginitut oqaluinnarput, oqaatsit oqaaserpassuarnut tammariartortunut ilaasut. Ilaannikkooriarlunga oqaatsit suli atorsinnaasarpakka inuit ilaat Biibili pillugu oqaloqatigigaangakkit, kisianni amerlanertigut tuluttut najugaqavissulluunniit namminneq oqaaserisaattut, pidginitut, oqaluttarpunga.

Meeraagallarnermit ilinniartinneqarneq pingaartoq

Qulit missaanni ukioqarlunga ilaqutariilluta nunaammi nersutaatilimmi, Springsuremit 30 kilometerisut ungasitsigisumiittumi, najugaqarpugut. Ullut tamaasa nunaatip illutaanukarlunga, illumi suliassakka isumagiartorlugit, kilometererpaaluit pisuttarpunga. Ullormut akissarsiarisarpara qattamut mikisumut immuk iffiarlu. Ilaqutariilluta illuikkani orpiup ameraanik sanaani, aboriginit najugarisartagatoqaanni, najugaqarpugut. Unnukkut sialleraangat qaarusunni qanittumiittuni sinittarpugut. Inooriaatsimi pilimanngitsumi taamaattumi amigaateqarpunga? Naamik. Aboriginit ukiuni untritilinni taamatut inooriaaseqarsimapput, uagullu tamanna naammagaarput.

Iluamik oqaatigissagukku pisoorsuartut inunngorsimannginnera nuannaarutigaara, qujamasuutigaaralu asannittunik perorsaalluartunillu angajoqqaaqarsimagama, eqiasuitsuunissannik nunallu inerititaanik inuussuteqarnissannik ilinniartitsisimasunik. 1934-mi Queenslandimut najugaqarfiliamut Woorabindap eqqaaniittumut nooqqammitsiarsimalluta perngarlunga ilakka qimallugit aallarpunga, kitaanukarlunga nunaatini nersutaatilinni savaatilinnilu illumi kiffatut suliassanullu suugaluartunut suliartorlunga. Suliffiga pissutaalluuni piffissap ingerlanerani kangianut nuuppunga, nunap sineriaani illoqarfiup Rockhamptonip avatinnguaniittumut. Maani uigigaluara Martin Connelly, Irlandimiup ernera, naapippara. 1939-mi katippugut.

Biibilip tusarliussaa ilikkarpara

Biibili ataqqisorujussuujuaannarsimavara. Mikinerugallarama nunaammi nersutaatilimmi arnap nerisassanut pisortaasup meeqqat tamatta — aboriginit qaamasumillu amillit — Jesus pillugu oqaluttuanik oqaluttuuttarpaatigut. Ilaanni Jesusip oqaasii makku nassuiarpai: ’Merlertunnguit qaaginnarlit uannullu piumasunnguit pitsaalinagit.’ (Matîuse 19:14) Anniarfimmut pinissannut oqaluttuunneqareernerma kingorna aatsaat siullerpaamik neriuutissaqalaalerpunga.

Aallaqqaataani taariikkattut oqalugiaat Biibililersaarut anniarfimmik piviusuunnginneraasoq kingusinnerusukkut tusarnaarpara. Oqalugiaatip tamatuma eqqarsalersippaanga, kisianni 1949 tikillugu Jehovap Nalunaajaasuinut atassuteqaqqinngilanga. Taamani Emeraldimi, Rockhamptonip kitaani 250 kilometerisut ungasitsigisumiittumi najugaqarpugut, taava R. Bennett Brickella tikiuppoq Biibililu pillugu oqaluttuutilerluta. Kingorna Ben maanga tikikkaangami uatsinni ineqartarpoq. Martinip, meeqqatta sisamat uangalu ataqqisorujussuuarput. Martinip Biibili soqutigilinngisaannarpaa, kisianni nalunaajaasut pingaartumillu Ben inussiarnerfigiuaannarpai inoroorsaarfigiuaannarlugillu.

Benip atuakkanik arlalinnik Biibilimik atuaqqissaarnermut ikiuutissanik tunivaanga, kisianni annertuumik ajornartorsiuteqarpunga — atuarsinnaanngilanga. Taamaattumik Benip naammagittarluni Biibilimik atuagassianillu Biibililersaarutinik meeqqat uangalu atuffattarpaatigut, atuakkani nassuiaatigalugit. Palasinut sanilliullugu nutaannguallatsitseqaaq, taakku — upperisarsiornermi ileqqulersuutit naammassereeraangamikkik — atuarnermut ilinniartinniarluta 5 minutsinilluunniit piffissaqarneq ajorput. Benip Biibiliminngaanniit takutippaa Satan inngilipiluilu upperisapalaarpassuarnut, inunnik naggueqatinnik inussiaataalersitsisunut, tunuliaqutaasut. Jesusip oqaasii uku pingaartilluinnalerpakka: ’Sallusuissut ilisarissavarsi, sallusuissutillu inussiaajunnaarsissavaasi.’ — Juánase 8:32.

Nuannaarutigaara paasigakku Guutip nunarsuaq inunnut imminut mianerinnittunut paratiisinngortinniarlugu siunertarigaa. Kisianni allanit tamanit qilanaarutiginerpaavaara toqusunik makititsinissaq; anaanaga 1939-mi toquvoq, ataatagalu 1951-imi. Ullussaq taakkua eqitaarlugit nunarsuarmut asaqisaannut tikilluaqqunissaat akulikitsumik eqqarsaatigisarpara. Qanorlu nuannertigissava Guuti Jehova naalagaaffialu pillugit oqaluttuussinnaalerukkit.

Oqaluussisartoq atuarsinnaananilu allassinnaanngitsoq

Biibili ilikkariartuaartillugu allanut oqaluttuarinissaa kajungeriartuinnarpara. Eqqarlikka ikinngutikkalu oqaluttuuttarpakka, kisianni suli amerlanerusunut nalunaajaarusuppunga. Ben Emeraldimut tikeqqimmat meeqqat katersorpakka, taannalu ilagalugu oqaluussiartorpugut. Saqqummiusseriaatsinik paasiuminartunik takutippaanga qinunikkullu Jehovamut tatiginninnissannik ilinniartillunga. Saqqummiusseriaasera pitsaavallaanngikkaluarpoq, kisianni oqaatsikka uummatinneersuupput.

Siullermik atuarsinnaannginnera pulaakkannut eqqaasarpara; tullianik allassimaffiit Biibilimiittut innersuussutigisakka atuarsinnaaneraat aperisarpakka. Allassimaffiit tamakku alanngaarsinnaanngorsimavakka. Ilaannikkut illoqarfimmi tamatumani, qaamasumik amilinnit najugarineqarnerusumi, tupigusuutigineqartarpunga, kisianni inuit qaqutigut soqqusaattarput. Piffissap ingerlanerani atuarsinnaalerpunga, imminut tatiginerulerlunga anersaakkullu nakussatsissutigalugu.

Ataatsimeersuaqataanera siulleq

1951-imi marsimi inuunera Jehovamut tunniulluinnareerlugu, inuuninni pisimasut pingaarnersaat marluk atugassarilerpakka: imermut morsutsitaanikkut kuisinnissaq Jehovallu Nalunaajaasui ilagalugit ataatsimeersuaqataanissara siulleq. Taamaattumik illoqarfissuarmut Sydneymukartariaqarpunga — eqqarsaat niviarsiaqqamut nunaannarminngaanneersumut mersernartoq. Aamma qimuttuitsunut ilaanissannut akissaqanngilanga. Qanoq iliussaanga?

Aalajangerpunga aningaasanoornikkut qimuttuitsunut akissarsiorniarlunga. ’Jehova pillugu taamaaliussaanga,’ eqqarsarpunga, ’taava eqquinissannut ikiunngitsoornavianngilaanga.’ Arlaleriarnata nallukattartareerluta misigivunga ikiorneqarlunga, tassami bilitsimut siumut utimullu akissannut naammattunik eqquisimagama.

Benip nalunngilaa Sydneymukartussaasunga, tullianilu pulaarami aperivaanga naammattunik aningaasaateqarnersunga. „Aap, ilaana!“ akivara. „Aningaasanoorama qimuttuitsunut ilaanissannut akissaqalerpunga.“ Niaqua tomatitulli aappalutsigilerpoq, ingerlaannarlu paasivara kukkusumik oqaaseqarsimallunga. Imminut illersupallanniarlunga oqarpunga: „Suit-una? Ila, tillitarinngilakka.“

Ben kingumut eqqissigami inussiarnersumik nassuiarpaa sooq kristumiut aningaasanoornermut peqataaneq ajortut, eqqissisarlungalu oqarfigaanga: „Kisianni illit kukkussutiginngilat. Uangaana oqaluttuussimanngikkikkit.“

Tikilluaqquneqarlunga misigivunga

Ulluni sisamani ataatsimeersuarnermi tassani, 1951-imi marsip 22-anit 25-anut, aatsaat Jehovap nalunaajaasuinik taama amerlatigisunik peqateqartussanngorpunga. Taamaallaat Ben Jehovallu nalunaajaasui ikittunnguit allat nalunngilakka, taamaattumik qanoq tikilluaqqusaanissara nalornissutigilaarpara. Takorloorsinnaassagunarparsi qanoq nuannaartiginersunga ilassilluarneqangaarlunga siunissami anersaakkut qatanngutissannit nakerisarsiunngivissunit tikilluaqquneqarama. Angerlarsimasutorluinnaq misigivunga iluarusullungalu.

Ataatsimeersuarneq tamanna eqqaamaqqissaarpara, tassani Botany Bayimi kuisittut 160-it ilagimmannga. Qularnanngitsumik aboriginit Australiamiut Jehovamut nalunaajaasunngortut siullersaasa ilagivaanga. Sapaatikkut aviisimi assera ilanngunneqarpoq aamma filmertarfimmi, sapaatip akunnerani pisimasunik takutitsinermi, ilanngussaqarput.

Illoqarfimmi nalunaajaasutuaq

Qaammat ataaseq Sydneyminngaanniit angerlarnerma kingorna, ilaqutariilluta Mount Isamut nuuppugut, illoqarfimmut piiaaffilimmut Queenslandip avannaata kitaaniittumut. Ukiuni arfinilinni illuikkami najugaqarpugut nunaallu angisooq illoqarfiup avataaniittoq paaralugu. Illuigaq iigaliortarparput qisunnik orpippassuarni qanittummiittumi aasimasatsinnik. Illup qalia asfaltip nappartaanik sinaatigut kiperiarlugit kaattarlugit singartissimasatsinnik sanavarput. Martin qimuttuitsoqarfimmi suliffittaarpoq, kisianni imerajuttuunerata peqqiitsunngortippaa, kisimiillungalu ilaqutariinni pilersuisunngorpunga. 1971-imi toquvoq.

Aallaqqaataani kisiartaallunga Mount Isami nalunaajaasuuvunga. Ben ukioq affakkaarlugu tikeraartarpoq, angalaarfigisartagaata annertoorujussuup Mount Isa ilagimmagu. Tikeraarnera Jesusip toquneranut eqqaaniaalluni nalliuttorsiornerup nalaaniikkaangat — pisimasoq Benimut immikkut pingaarutilik, taanna qilammi inuunissamik neriugisaqarami — ilaqutakka ilagalugit silami orpiup ataani nalliuttorsiutigisarparput.

Ben sivisuallaanngitsumik uatsinniittarpoq, taamaattumillu uanga meeqqallu nalunaajaaneq nammineerluta ingerlattarparput. Kisimiikkaluarpugut, kisianni Jehovap anersaavata peqatigiissortaasalu asannittut nukissatsinnik tunisarpaatigut. Ilagiinnik nakkutilliillutik angalasartut aalajaatsut nuliatik ilagalugit Mount Isamut ornittarpaatigut qiimmassariartorluta, kiassuaq, niviukkat, pujoralak aqqusernillu maniitsorujussuit akiorlugit naak ukiorpaalunni amerlavallaarsimanngikkaluartugut. Aamma Darwinimi, 1200 kilometerisut ungasinnerusummiittumi ilagiinni sanilerisatsinni qanittukkut pilersinneqartuni nalunaajaasut ilaannikkooriarlutik tikeraartarput.

Ilagiit pilersinneqarput

Decembarimi 1953-imi Mount Isami ilagiinnik pilersitsisoqarpoq. Ben ilagiinnik nakkutilliisutut toqqarneqarpoq, paniga Ann uangalu kisimiilluta nalunaajaaqatigisarparput. Sivitsunngitsorli nalunaajaasunik amerlanerusunik illoqarfimmut nuuttoqarpoq. Aamma angalaarfigisartakkatsinni ajoqersugassanik nassaartalerpugut, ilaatigut aborigininik arlalinnik.

Ilagiit suli alliartorput, sivitsunngitsorlu paasinarsivoq naalagaaffilersaarfimmik ataatsimiittarfissatsinnik pisariaqartitsisugut. 1960-imi maajimi sulerujussuareerluta naalagaaffilersaarfissarput sanallugu naammassivarput. Ukiuni 15-ini tulliuttuni marloriarluni allisinneqarpoq. Kisianni 70-ikkut qeqqata missaani nalunaajaasut 120-nngorsimapput, ataatsimiittarfippullu mikivallaalersimavoq. Naalagaaffilersaarfimmik kusanartumik 250-inik inissaqartumik sanasoqarpoq, 1981-imilu atoqqaartinneqarpoq. Ataatsimiittarfik inissaqarluarmat, katersuunnernut anginerusunut ataatsimeersuaararnernik taaneqartartunut atorneqartarpoq.

Aboriginit amerleriartornerat

Uannut assut nuannaarutaavoq 1996-imi ataatsimooqatigiinnik aboriginiusunik qeqertarmiunillu pilersitsisoqarmat. Ataatsimooqatigiit taakku ilagiinnut Mount Isamiittunut atapput. Qeqertarmiut tassaapput aboriginit Australiap nunaviata eqqaani qeqertaninngaanneersut. Ataatsimooqatigiit pingaarnerusutut anguniagaraat aborigininut peqqissaartumik nalunaajaanissaq, ilaasa ilaannikkut qaamasumik amillit akornanniillutik iluarineq ajormassuk.

Australiami sumi tamaani ataatsimooqatigiit aboriginit 20-it pilersinneqarsimapput. Taakkua saniatigut ilagiinnik aboriginisoortunik Adelaidemi, Cairnsimi, Ipswichimi, Perthimi Townsvillemilu pilersitsisoqarsimavoq. Ataatsimooqatigiinnut ilagiinnullu taakkununnga 500-t missaaniittut takkuttarput — ilaallu uanga ilaqutanniinngaanneerlutik. Nalunaajaasut aboriginiusut 10 procentiisa missaat pioneeriupput, imaluunniit piffissaq tamaat atorlugu oqaluussisartuupput.

1975-imi sukkornermik nappaateqalerpunga, ukiullu ingerlaneranni nappaatip tamatuma, aboriginit amerlasuut nappaatigisartagaata, annertuunik unammisassaqartissimavaanga. Atuarnissara ajornarsiartuinnarsimavoq. Kisianni Jehovap napatippaanga tipaatsuutissannillu tunisarlunga.

Nakkutilliisut tatituut uannik ilaquttannillu ikiuisimasut qujassutissaqarfigeqaakka. Taakkua malartitassaanatik ilungersuussillutik, asannillutik anersaakkullu erlinnangaartuutit nassarlugit aqqusinikkut pujoralattukkut avinngarusimasukkut Queenslandip qiterpasinnerani sikkilerlutik tikittarnerisa uagut Biibilip tusarliussaanik ilinniarnissatsinnik periarfississimavaatigut. Massakkut isumalluarlunga ullut nunarsuarmut asanninninnik naassaanngitsumik nuannaarutiginnilerfissakka qilanaaraakka. (gE 22/8 98)

[Quppernerup ataani ilanngussaq]

[Qupp. 23-mi nunap assinga/assiliartaq]

(Allassimasut qanoq inissisimanersut naqitami takuneqarsinnaavoq)

Perth

Darwin

Cairns

Townsville

Mount Isa

Rockhampton

Emerald

Springsure

Woorabinda

Ipswich

Adelaide

Sydney

Dorothy ullumikkut

[Qupp. 21-mi assiliartaq]

Dorothy Ben ikiortigalugu 1950-ikkut qeqqata missaani nalunaajaanissaminut piareersartoq