Tujuuluk nuersagaq patagoniameersoq
ITERITSI!-P ARGENTINAMI ILANNGUTASSIORTUANIT
„QIULIIVIPPUNGA!“ Nunani nillernerusuni najugalik kina taama oqarsimannginnerpa? Ingerlatiinnarlugulu: ’Naak tujuulussuara?’
Inuit nuersakkamik tujuulullit millionilikkuutaat ilagippatsit eqqarsaatiginikuuiuk tamakku naqqaniit qanoq suliarineqartartut? Savat meqqui qanoq qissineqartarpat? Qanoq qalipanneqartarpat? Maani Argentinami nunaqavissut eqqillit tamakkua tamaasa assammik suliarisarpaat. Atagu qanoq sulisarnersut takuniarlugit pulaariartigik.
Tujuuluk qangatut sanaaq
Patagoniap Argentinamiittup kujasinnerusortaani najugaqarput mapucherpassuit, eqqillit araukanerit ilaat. Taakkua savat meqquinik qisseriaasitoqqat qalipaariaasitoqqallu atortarpaat. Upernaakkut, tassa nunarsuup affaani kujallermi novembarip naalernerani decembarillu allartinnerani, savat meqqui qiuutit sisammik sanaat immikkut ittut atorlugit killorneqartarput. Savat meqquinik killuisut isiginnaarlugit alutornaqaat!
Savat meqqui killukkat issortarasaarlutillu, ivigartarasaarlutillu naasortarasaarput. Taamaattumik meqqut erroqqissaarneqartariaqarput. Imermut kissartumut errorneqartarput panerserlugillu manineqartarlutik. Taava meqqut periaaseq escardado-mik taaneqartartoq atorlugu, tassa illaarlugit, sukujuiarneqartarput. Eqqortumik taamaaliorneqaraangamik meqqut ipiillutillu, panerlutillu qituttuararsuanngortarput. Taava nuersagassiassatut qissineqarnissaminnut piareertarput.
Periaasitoqqat marluk atorlugit taamaaliortoqarsinnaavoq. Qissiut atorneqarsinnaavoq. (Takuuk asseq 1.) Qissisup meqqut assammi aappaanik nissuminut tagiullugit nermutiitigalugit qissiummut imusarpai. Taava nuersagassaq qissiummi katersuuttarpoq. Nuersagassap silissusia meqqut qissiummut immunneqarsimasut annertussusiannit aalajangerneqartarpoq.
Aamma meqqut nuersagassaliaralugit qissineqarsinnaapput qissivik tukkarfilik atorlugu. Meqqut putu aqqutigalugu assakaasumut pisinneqartarput, qissisullu nuersagassap silissusissaa aalajangertarpaa. (Takuuk asseq 2.) Nuersagassat qissineqareeraangata imusakkuutaarneqartarput arnallu amerlanersaannit pisiarineqartarlutik. Qanorli ilillugit assigiinngitsunik qalipanneqartarpat?
Qalipaatit mapuchit atortagaat sorlaat naasullu ilaannit imermi tarajulilaakkami nalunaaquttap-akunnerata affaani qalaartinneqarsimasuneersuupput. Eqqillit navajot Arizonami USA-miittumiittut ilaasa nuersagassanik ikaartitikkanik tippiliassaminnik qalipaariaasiannut tamanna assut assinguvoq. Mapuchit Argentinamiittut sungaartumik qalipaaniaraangamik orpikkat michai-t sorlaat qalaattarpaat. Michai orpikkanut Berberis darwinii-nut eqqillit taaguutigaat. Orpikkat radal-it imaluunniit Lamatia hirsuta-t pilutaat qalipaammik kajortumik qaqortortarasaartumik pissarsiffiusarput, aappaluttumillu qalipaaniaraanni rødbedet atorneqartarput. Periaaseq tamanna pisariusorujussuugaluartoq qalipaatit taamaalilluni pilersinneqartut qarsujaatsuusarput. Nuersagassat qalipanneqareerpata tujuululiortoqarsinnaalissaaq.
Nuersaaneq
Ukiuni hundredelikkuutaani savat meqquinit nuersagassaliat nuersaanermut arnanit atorneqartarsimapput. Nuersaatit atorlugit ilivitsukaakkuutaanik nuersaasoqartarpoq katiterlugit atisaliarineqartartunik. Nuersaatit sisamat atorlugit alersiliortoqarsinnaavoq, talitaliortoqarsinnaalluni sullulittullu ilusilinnik allanik nuersaasoqarsinnaalluni. Oqartoqarsimavoq nuersaasarneq qularnanngitsumik Arabiami ukiup 200-p missaani aallartissimasoq. Europamullu siaruariartuaarsimavoq, 1500-kkunnilu Spaniamiut Amerikamut kujallermut qiterlermullu eqqussimavaat. Ilimanarporli suli siusinnerusukkut tamaani naasorissaasunit nuersaaneq ilisimaneqareersimasoq.
Nuersaasoq inussiarnersoq aperivoq: „Tujuuluk qanoq issutigissava?“ Akissutigineqartoq naapertorlugu nuersaatit nuersagassallu silissusii qinerneqarput. „Tujuuluk qanoq ittumik qalipaateqartikkusuppiuk?“ Aalajangerneqareermat nuersaalluni aallartippoq.
Nuersaanermik sianigisaqanngitsut alutorissavaat tusarlugu nuersaanerup tunngavigigai qillat assigiinngitsut marluk, tassa ilummoortoq silammoortorlu. Ilummoortoq tassaavoq silammoortoq paarlangatitaq ilaatigullu sinaakkusiornermi atorneqartartoq. Silammoortoq ilummoortorlu atorlugit assigiinngitsorpassuarnik allalersuisoqarsinnaavoq.
Tujuuluk aggulullugu sananeqartarpoq — saava, tunua, talitai qungasia — naggataatigullu katiterlugit mersorneqartarput. Tamakku tamarmik nalunaaquttap-akunnerpassuini, aap, ullorpassuarni, suliarineqartarput. Taamaattumik tujuulummik nuersakkamik tunissutisigaanni suusupagineqartariaqanngilaq, nalunaaquttap-akunnerpassuini naammagittarluni suliaammat.
Periaatsit nutaat
Atortorissaarutitigut siumukarnerup kingunerisaanik maskiinarpassuit piffissap sivikitsuinnaap ingerlanerani tuusintilippassuarnik tujuululiuutigineqarsinnaasut sanaartorneqarsimapput. Ullumikkut maskiinat tamakku ilaatigut qarasaasiatigut aqunneqartarput. Arnarpassuit angerlarsimaffimminni minnerusumik maskiinaqarput, piffissartornannginnerummat.
Patagoniami nuersaaneq ilaqutariit ataatsimoorlutik suli suliarisarpaat. Anaanaasoq nuersaasarpoq, uiusorlu meeqqallu inaarsaanermut ikiuuttarput. Maskiina nuersaat atorajuppaat nuersakkatillu sinneruttut nuersagaarniarfimmut tunisarlugit. Tamanna ilaqutariinnut aningaasaqarniarnikkut iluaqutaasarpoq.
Tujuulummik nuersakkamik pisissamaarpit?
Nuersakkamik tujuulussiniaraanni suut isiginiarneqartariaqarpat? Assammik sanaajuguni qularnanngitsumik akisunerussaaq, taamaattumillu ajunngilaq piumasaqalaaraluaraanni. Peqqissaartumik qinersisariaqarpoq, pisariaqartitat naapertorlugit, pitsaassusialu misissorlugu. Qanoq iliorluni? Mersorneri ajunnginnersut nuilaalu naammannersoq misissorlugit. Sananeqariaasia nuersagassallu akui misissukkit. Nuersagassat atorneqarsimasut tamarmik savat meqquineersuuppat? Imaluunniit assigiinngitsunit akuleriissitaappat? Tujuuluk siaaraanni taserujussuartarpa, imaluunniit silissutsiminut uteqqittarpa? Pisiariniarlugu aalajangeraanni eqqaasamariaqarpoq suliarujussuummat — ingammik Patagoniami sanaajusimaguni! (gE 8/5 98)
[Qupp. 14-mi nunap assinga]
(Allassimasut qanoq inissisimanersut naqitami takuneqarsinnaavoq)
AMERIKA KUJALLEQ
ARGENTINA
Patagonia
[Suminngaanneernera]
Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.
[Qupp. 15-mi assiliartat]
1. Meqqut qissiummik qissineqartut
2. Qissivimmik tukkarfilimmik meqqut qissillugit sukkanarneruvoq
3. Meqqut qissivimmik qissisat qanimut assilisat
4. Periaasitoqaq atorlugu nuersaaneq
5. Tujuululiap saassai
6. Nuersaat maskiina nutaaliaq qarasaasiakkut aqutaq