Silarsuaq qimerloorparput
Arnat pujortartartut toqusorpassuit
Nutaamik misissuinermi, The Canadian Journal of Public Health-imi saqqummiunneqartumi, erserpoq arnat Canadamiut pujortartarnermik toqquteqartut 1985-imi 9009-nit 1991-imi 13.541-nut amerlisimasut. Misissuinermi oqaatigimisaarneqarpoq pissutsit ullumikkutut iinnassappata ukioq 2010 nallertinnagu arnat angutinit amerlanerusut pujortartarnermik toqquteqarumaartut. The Toronto Star naapertussagaanni 1991-imi pujortartarnermik toqquteqarnerarneqarsinnaasut 41.408-t missaanniipput (angutit 27.867-it arnallu 13.541-t). Dr. Michael Thunip Amerikami Kræftimik Akiuiniartut Peqatigiiffiat-neersup oqarneratut USA-mi arnat pujortartartut akornanni puammikkut kræftertut 1960-ikkut 1980-ikkullu akornanni arfinileriaammik amerlisimapput. Misissueqqissaartut inerniliillutik oqarnerattut „pujortartarneq suli USA-mi toqujaarnermut pinngitsoortinneqarsinnaagaluartumut pissutaasartut annerpaartariuarpaat,“ aviisi The Globe and Mail Torontomeersoq paasissutissiivoq.
Qungujunneq piviusoq tuniluuttarpoq
Misissueqqissaartut Finlandimiut dr. Jari Hietanen Tampere Univertitetimeersoq aamma dr. Veikko Surakka Helsinki Universitetimi Biomedicinske Institutimeersoq naapertussagaanni marlunnik assigiinngitsunik qungujunneqarpoq. Siullerooq tassaavoq inooqataasutut qungujunneq. Tamanna pisussaasutut misiginerinnarmit pilerfeqarpoq ulussanilu nukiit kisiisa attortarlugit. Aappaagooq tassa qungujunnivik nuannaarnivimmik ersersitsisoq ulussanilu nukiit kisiisa pinnagit, aammali isit nukiinik attuisartoq. Finlandimi nutaamik misissuinermit oqaatigineqarpoq qungujunnivik tuniluuttartoq. Misileraanermi nukiit annikitsuaqqamik aalariartarnerannik paasisaqarfigisaminni misissueqqissaartut paasisimavaat inuit misiligutaasut assimik qungujunnivimmik qungujulasumik takuinnarlutik qungujuttartut. Inuit assimik inooqataasutut qungujulasumik takutitsivigineqartut taamatut qisuariarsimanngillat.
Arsaattartunut mianersoqqussut
Arsaannermi, silarsuarmi timersuutit nuannarineqarnersaanni, arsamik niaqormissineq nalinginnaavoq. Aviisili Jornal do Brasil naapertussagaanni taamaaliukulavallaaraanni qaratsakkut ajoqusertoqarsinnaavoq. Qanittukkut misissuineq naapertussagaanni arsaattartut arsamik niaqormiisarsimasut eqqaamasaarussinnaapput qarasaasalu sulinerat annikillisinnaalluni. Annikinnerugaluartut, arsaattartut ajoqusertarneri tilluuttartut niaqqumikkut tilluartereernerminni ajoqusernerinut naleqqiunneqarsinnaapput. Neurologeq Paulo Niemeyer Filho siunnersuivoq arsaq qummoorujussuareerneqarnerani imaluunniit masannerani taamaattumillu oqimaannerunerani niaqorminnaveersaartaqqullugu. Immikkut ilisimasallit ilaat isumaqarput arsamik niaqormiisaqattaarpallaarneq isinuttaaq ajoqutaasinnaasoq.
Eqqarsarluarsinnaassaguit imerluartarit
Eqqarsaqqissaarnissat ajornakusoortippiuk? Immaqa Asiaweek-imi siunnersuutigineqartutut imermik imernerusariaqarputit. Atuagassiami nalunaarutigineqarpoq Hongkongimi ilinniartitsisut atuartullu ilaasa angajoqqaavi paasitinneqarsimasut atuartut imermik imerluartarunik sorusoqannginneq akiorsinnaassagaat — ullormunngooq 8-15-eriarlutik immiartorfimmut imertassapput. Atuagaq The Learning Brain innersuussutigineqarpoq tikkuarneqarlutillu misissuinerit ersersitsisut imermik amigaateqarnerup inuup ilikkagaqarsinnaassusia killilersinnaagaa. Asiaweek-imi oqaatigineqarportaaq imermik imerneq pitsaanerusoq sodavandisornermit, kaffisornermit, tiitornermit allaalluunnit juicetornermit, tamakku qummaanaqimmata.
Tv-mi meeqqanoortut nakuusersoqarpallaartut
USA-mi tv-kkut isiginnaagassianik misissuinermi erserpoq meeqqanoortut ilarpassui nakuusernertaqarpallaartut. Atuagassiat ilaat naapertussagaanni University of Californiami Los Angelesimiittumi misissuinerup takutippaa titartakkat nuannarineqartut ilarpassui ’nakuuserneq piinnarlugu nakuusernermik’ imaqartut. Arfininngornermi meeqqat atuanngiffianni ullaakkut immaqalu angajoqqaavisa makinnginneranni tamakku aallakaatinneqartarput. Aallakaatitassiat taamaattut nutaajunngikkaluartut imaat avaanngunartortallit nakuusernertaqaqisullu nuannarineqaraluttuinnarsorineqarput.
Tupaallannartumik isumaqatigiittut
„Kunngiitsuuffinni muslimeqarfiunerusuni sisamani Sovjetunioniusimasumiittuni — Kasakhstanimi, Tadsjikistanimi, Turkmenistanimi Usbekistanimilu — russit-ortodoksit muslimillu siuttui siornatigut pisimanngisaannartumik upperisarsiornikkut isumaqatigiissuteqarsimapput upperisarsiortunik ’allakkajaanik’ Asiap qeqqani sunniuteqamisaalersunik unitsitsiniarnissamik,“ atuagassiami Christianity Today-mi allassimavoq. Tasjkentimi, Usbekistanimi illoqarfiit pingaarnersaanni, ataatsimiinnerminni „[upperisarsiortut siuttui] neriorsoqatigiipput kristumiut iivangkiiliulerisut, baptistit, mormonit aamma Jehovap Nalunaajaasuisa sunniinerisa unitsinniarnissaannut suleqataaniarlutik,“ nalunaarusiami allassimavoq.
„Silarsuarmi peqatigiiffissuaq uumassuseqarpallaanngitsoq“
„Sapaatip-akunnerani kingullermi nunaviit tamarmik siuttui Naalagaaffiit Peqatigiit (FN-ip) ukiunik 50-inngortorsiornerani katersuupput silarsuarmi pissutsit persuarsiortumik oqalugiaqattaarutiginiarlugit,“ The New York Times-imi siorna oktobarimi allassimavoq. ’Oqalugiaatilli persuarsiortut’ ilarpassui ’akuutissamik’ pingaartumik amigaateqarsorinarput — unneqqarissutsimik. „Politikerit ileqquattut,“ The New York Times allappoq, „eqqortinnavianngisaminnik neriorsuuteqarput namminnerlu kukkussutiminnut allanik pisuutitsiniaallutik.“ Naalagaaffiit arfineq-pingaasut siuttui nunaminni iliuusaasunut akerliusumik oqaaseqartut issuareerlugit aviisi inerniliivoq politikerit oqariartuutaat tamanit ersarinnerpaaq tassaasimassasoq: „Silarsuaq, iliuutsikka puiorlugit oqaatsikka tusarnaakkit.“ Taamaattumik tupinnanngitsumik U.S.News & World Report-imi FN tassaanerarneqarpoq „silarsuarmi peqatigiiffissuaq uumassuseqarpallaanngitsoq“.
Uumasunik nuannarisaqartunut eqqaasitsissut
Uumasunik nuannarisaqarpit? Taamaappat immaqa qimmimit unasorujussuarmit kiinnakkut assakkulluunniit aluttortinnikuuvutit. Lane Graham, Manitobap universitetiani parasitologeq (uumasunik allamut miluuttunik immikkut ilisimasalik), naapertussagaanni taamaaliornikkut qumaqalertoqarsinnaavoq quartaasanittoqarsinnaaluniluunniit. „Qimmip qania nammineq qanermut qanillivallaartinnaveersaassallugu pitsaanerpaavoq,“ aviisimi Winnipeg Free Press-imi allassimavoq. Qimmit oqqaminnik ’asattarput’; oqaallu errortanik tagiussivittut immat sorpassuit unerarfigisarpaat, ilaatigut anamernit. „Naluneqanngilaq [qimmiaqqat] amii meqquilu bakterianik ulikkaartartut,“ aviisimi oqaatigineqarpoq. Napparsimalernissaq aarlerinaateqarpianngikkaluartoq „nalunartut pillugit qimmimit aluttortereernermi nammineq meeqqallu assaasa kiinaasalu asattarnissaat“ siunnersuutigineqarpoq.
Sanningasulik — nakuusernermut ilisarnaat?
Teologit (upperisarsiornermik ilisimatuut) ilaasa sanningasullip kristumiussutsimut ilisarnaataanera apeqqusersimavaat nakuusernermut eqqaanartoqarnera pissutigalugu, The Dallas Morning News-imi allassimavoq. Teologit kajumissaaripput ilisarnaatit Jesusip inuuneranut, toquneranuunngitsoq, eqqaanartut atoqqullugit. Sanningasulik „toqumik guutisiorfiginninnermut siuarsaataavoq,“ teologeq Catherine Keller New Jersey-mi USA-miittumeersoq oqarpoq. „Issiavik qupinnguallatsitsilluni toqutsissut imaluunniit qimitsissut upperisamut ilisarnaatitut tunngaviusutut kimilluunniit atorneqarumanavianngilaq, kisianni Jesus ullumikkut toqutassanngortinneqarsimasuuppat taamaaliorsimassagaluarpugut.“
Meeqqat koffeinituumasut
Meeqqat eqqissiveqanngitsut, eqqarsaqqissaarsinnaanngitsut periataartartullu immaqa koffeinilittorpallaarsimapput, Tufts University Diet & Nutrition Letter-imi allassimavoq. Meeraq 18 kiilunik oqimaassusilik „qillertuusarmiumik colatorpat tiitorfiullu affaanut tiitorpat assigiinnassavaa [inersimasoq] tiitorfik pingasoriarlugu kaffisorpat“. Ilanngutassiami innersuussutigineqarpoq Mitchell Scharep, Hofstra University-mi tarnip pissusiinik ilisimatuup, misissuisimanera ’meeqqani koffeinilittorpallaartartuni malunnaatit meeqqani eqqarsaqqissaarsinnaanngitsuni aallaamarujussuartunilu malunnaatinut assingunnerannik ersersitsisoq’. Ilanngutassiaq nangippoq: „Meeqqat eqqissiveqanngitsoq imaluunniit aallaamasoq taamatut ajornartorsiuteqarnerarlugu inerniliinnginninni immaqa paasilissavat eqqissiveqannginnera qaangiutissasoq colatorpallaarunnaarlunilu tiitorpallaarunnaarpat.“