Beto Nunga Satana Ti Bisalu Na Yandi
“Yo yina beno lemfuka na Nzambi; beno vanda bambeni ya Satana, ebuna yandi ta tina beno, . . . ntama.”—YAKOBO 4:7.
YOBI kutubaka mbotembote nde: “Nzambi me pesaka ntoto na maboko ya [nkwa-mambi].” (Yobi 9:24) Mpi ntangu yai beto kezinga nsungi ya kuluta mpasi na nkenda yonso ya bantu. Sambu na inki? Sambu yai kele “bilumbu ya nsuka” ya luyalu ya mbi ya Satana na zulu ya ntoto. Ngyituka kele ve kana, na bupusi ya Satana, ‘bantu ya mbi ti bantu ya luvunu, mbi na bo ta kwisa mingi, sambu bo ta kusaka bantu ya nkaka, bantu ya nkaka mpi ta kusaka bo.’ (2 Timoteo 3:1, 13) Dyaka, minyoku, mambi, mambu ya nku, kufwa bantu, bampasi ya mbongo, bamaladi, boma ya bununu, kunyokwama na mabanza—bampasi yai mpi ya nkaka ya kuluta mingi lenda kuvanda na bupusi ya ngolo na zulu na beto.
2 Mbeni ya nene, Satana Dyabulu, kekumisa bandwanisa na yandi mingi na zulu ya bantu, mingimingi na zulu ya bansambidi ya kyeleka ya Nzambi. Lukanu na yandi kele ya kukatula bantu ya kwikama yonso na Nzambi mpi ya kunata bau na mbungula ya yandi ti bawanzyo na yandi ya mbi tabaka. Ata mpila yina beto kendima nde, kana beto kuvibidila bampasi ti kwikama, Dyabulu tatina na ntwala na beto ntama. Bonso Yezu, beto lenda ‘kulonguka bulemfu’ na Nzambi na nzila ya bampasi ya beto kemona, mpi beto lenda kubaka luzingu ya mvula na mvula na lusadisu ya lemvo na Yandi ya beto mefwana ve na kubaka.—Baebreo 5:7, 8; Yakobo 4:7; 1 Piere 5:8-10.
3 Ntumwa Polo yandi mpi kumekamaka na bampila mingi. Na luyantiku ya bisalu na yandi bonso nsadi ya Kristu, yandi sonikaka nde: “Mono me salaka kuluta bo, mono me kotaka na boloko mbala mingi kuluta bo, bo me bulaka mono mbala mingi kuluta bo, mono me katukaka mpi na kigonsa ya lufwa mbala mingi kuluta bo, Bayuda me bulaka mono bafimbu makumi tatu na uvwa yina mbala tanu. Bantu ya Roma me bulaka mono fimbu mbala tatu. Mbala mosi bo losaka mono matadi sambu na kufwa mono. Mbala tatu ya mono vandaka na maswa, maswa kufwaka. Mbala mosi mono vandaka na katikati ya masa balere makumi zole na iya. Ntangu mono vandaka kutambula, mbala mingi mono vandaka na kigonsa sambu banzadi vandaka ya kufuluka, mono vandaka na kigonsa sambu na bamiyibi, mono vandaka na kigonsa mpi sambu na bampangi na mono Bayuda ti sambu na banzenza, mono vandaka na kigonsa na kati ya nseke, mono vandaka na kigonsa na banzadi ya nene ti na kati ya bampangi ya nkaka ya luvunu. Mono me salaka bisalu ya mpasi ti bisalu ya nkaka me lembisaka mono; mbala mingi mono vandaka kumona mpila ya kulala mpongi ve; mono vandaka na nzala ya madia ti ya masa; mbala mingi mono monaka mpila ya kudia ve; mono monaka mpasi mingi sambu na madidi, sambu mono vandaka na bilele ve.
4 “Mono ke zola kutanga bampasi na mono yonso ve, kansi konso kilumbu mabanza na mono ke kwendaka na [mabundu] yonso, ebuna mambu yina ke pesa mono kilo mingi. Kana muntu mosi ke na kikesa ve, mono mpi ta vanda na kikesa ve; kana muntu mosi me bwa na masumu, mono ta mona mpasi mingi na ntima.” (2 Korinto 11:23-29) Na yau, Polo kuvandaka ya kwikama na ntwala ya minyoku mpi ya mimekamu yina vandaka kukatuka na nganda, mpi bonso yandi vandaka nkuluntu na kati ya dibundu ya Bukristu, yandi vandaka kudibanza mingi na kusyamisa bampangi ya babakala ti ya bankento ya kulemba, mpi vandaka kusadisa bau na kusikila ya kwikama. Inki mbandu ya mbote sambu na bankuluntu ya nsungi na beto!
Ya Kwikama na Kati ya Munyoku
5 Inki mayele ya mbi Satana kesadilaka sambu na kubwisa kwikama? Bonso beto kutubilaka yau na zulu, mosi na kati ya bansadilu ya kuluta mbi ya Satana kesadilaka kele munyoku ya mbala mosi na muntu, kansi mvutu kepesamaka. Efeze 6:10, 11 kelongisila beto nde: “Beno vanda ngolo sambu na kimvuka na beno ti Mfumu Yezu ti sambu na ngolo na yandi ya nene. Beno lwata binwaninu yonso ya Nzambi ke pesaka beno; mpidina mayele [to, “mayele ya mbi” mukanda ya kingelesi, noti ya nsi ya lutiti] ya Satana ta zaba kubedisa beno ve.”
6 Na bilumbu yai ya nsuka, Bambangi ya Yehowa kenunga mbala na mbala mimekamu. Yau yina, beto lenda vukana na kutuba ti Polo nde: “Na mambu yina yonso, beto ke nungaka mpenza sambu na lusadisu ya muntu yina me zolaka beto.” (Roma 8:37) Yau yina kemonisama na masolo ya kutaka kimbangi ya kwikama ya Bambangi ya Yehowa na kati ya ka ya konsantrasio na Allemagne, na Autriche, na Pologne, mpi na Yougoslavie na nsungi ya Nazi na kati ya 1933 mpi 1945, na munyoku ya kominisme na Europe ya Este na kati ya 1945 mpi 1989, mpi na minyoku yina kutungisaka bandambu ya Afrika mpi ya Amerika Latini na bilumbu yai mekatuka kuluta.
7 Bambangi ya Yehowa ya Ethiopie kuvandaka bambandu ya nene ya kwikama na kati ya bamvula 1974 mpi 1991. Mambere mosi ya kimvuka ya politiki yina kukangaka mpangi mosi ya bakala kutubilaka yandi nde: “Yau tavanda kuluta mbote na kubikisa nkosi kubasika na lupangu na kisika ya kubasisa beno dyaka!” Banyokudi ya nku yina kunyokulaka bansadi ya Yehowa, mpi na nima ya bamvula mingi nzo ya kusambisa mosi kupesaka nzila na kufwa bau. Nitu ya mpangi mosi ya bakala kutulamaka na kisika ya bantu yonso bonso lukebisu. Bampangi ya nkaka ya kukangamaka sambu na ndola ya lufwa kubasisamaka na lusambisu ya mbakisa ya kuluta mbote, mpi ndambu ya bantu ya kwikama, yina ‘kunungaka’ na kubakaka ndinga na ntangu ya lukutakanu ya Distrike “Dilongi ya Nzambi” yina kusalamaka na Addis Abeba na luyantiku ya 1994.a—Yoane 16:33; fwanisa 1 Korinto 4:9.
8 Satana kunungaka ve na kubwisa kwikama ya bampangi ya babakala ti ya bankento yina na bandwanisa na yandi ya ngolo. Ebuna, inki mayele ya nkaka ya mbi ya yandi kesadila? Kusonga 12:12, ketubila sambu na yina metala bilumbu ya nsuka yai nde: “Mawa mingi na ntoto ti na [mbu]! Sambu Satana me kwisa kukulumuka kuna na beno; yandi me dasuka; sambu yandi me zaba nde ntangu mingi ve me bika na yandi.” Mutindu yandi kukaka ve na kubwisa bansadi ya kwikama ya Nzambi na nzila ya minyoku, na nganzi na yandi, yandi keyunsa na kufwa bantu yonso, na ntembe ve, na ngindu ya kufwa bansadi ya Nzambi na mbala mosi kumosi ti bantu ya nkaka. Yau yina beto vandaka kumona kusalama ya mambu ya bau vandaka kubinga nde mvedolo ya bikanda na banzyunga ya Yougoslavie ya ntama, mpi bangyunsa ya kufwa makanda na Liberia, Burundi, mpi na Rwanda.
9 Ata mpila yina, mbala mingi, mitindu ya Satana kevutukila mingimingi bankwa na yau, kadi sambu na bampasi ya yandi kepesaka bau, bantu ya luzolo ya mbote kebakaka kansansa nde kivuvu na bau mosi kaka kele na Kimfumu ya Nzambi, ya Bambangi ya Yehowa kesamunaka ti kikesa yonso. (Matayo 12:21) Na ntembe ve, bantu ya luzolo ya mbote kekwisa kukota na kati ya Kimfumu! Mu mbandu, na Bosnie-Herzégovine, nzyunga ya kupasulama na mavwanga, feti ya Lusungiminu ya lufwa ya Yezu ya kusalamaka na Marsi 26, 1994, kuvukisaka bantu 1307, to bantu 291 kuluta mvula ya ntwala. Bantalu ya kuluta mingi kutangamaka na Sarajevo (414), na Zenica (223), na Tuzla (339), na Banja Luka (255), ti bambanza ya nkaka dyaka. Na nzyunga ya penepene na Croatie, bantu ya kuvandaka na balukutakanu kukumaka na ntalu ya 8326. Kufwa ya bantu yina kezyunga Bambangi ya Yehowa ya bansi yina kukangisaka bau ve nzila ya kulemvuka na ntuma ya “kusamuna lufwa ya Mfumu, tii yandi kekwisa.”—1 Korinto 11:26.
Na Kati ya Mubulu ya Ngolo na Rwanda
10 Na 1993, Rwanda, kuvandaka na bansamuni ya Kimfumu 2080, bantu 4075 kuvandaka na lukutakanu ya Distrike “Dilongi ya Nzambi,” mpi bantu 230 kubakaka mbotika. Na kati na bau, bantu 142 kulombaka na mbala mosi kisalu ya mupasudi nzila nsadisi. Ntalu ya kulonguka ya Biblia kumataka na 7655 na 1994—na kutuba ya mbote, Satana kuyangalalaka ve sambu na kuyela yina! Ata nkutu ntalu ya kuluta mingi ya bantu ketubaka nde bau kele bakristu, kufwa ya bantu ya bikanda ya nkaka kuyantikaka. L’Osservatore Romano, zulunalu ya Vatican, kundimaka nde: “Yai kele kufwa ya makanda kibeni yina ata bantu ya Katolika mpi kele na mukumba na mambu yina.” Bau tangaka kiteso ya katikati ya funda mosi ya babakala, bankento, ti bana yina kufwaka, mpi kiteso ya mafunda zole ya bantu kuvidisaka banzo to kupusamaka na ngolo na kutina. Na kulundaka masonga na bau ya Bukristu sambu na bukatikati na bau kukonda nku, Bambangi ya Yehowa kuyunsaka na kuvanda kifulu mosi. Bankama ya bampangi na beto ya babakala ti ya bankento kufwaka. Kansi na kati ya dibundu mosi ya bansamuni ya Kimfumu 65, kisika ya bau kufwaka bantu 13, ntalu ya bantu na balukutakanu kumataka na 170 na Augusti 1994. Bansadisa ya kutindamaka na Bambangi ya bansi ya nkaka kuvandaka na kati ya bima ya ntete na kukuma. Beto kesamba sambu na mambote ya bayina taguluka.—Roma 12:12; 2 Tesalonika 3:1, 2; Baebreo 10:23-25.
11 Na kati ya kufwa ya bantu yonso yina, bamisionere tatu yina kuvandaka na Rwanda kugulukaka. Bau kesonika nde: “Beto kezaba nde na ntoto ya mvimba bankundi na beto kekutana ti makambu ya mutindu mosi, to ya kuluta mpasi, mpi beto kezaba nde mambu yonso kele ndambu ya kidimbu ya bilumbu ya nsuka ya ngidika ya bima yai ya mbi. Kansi, kana yau mebwila mpenza beto mosi, yau kesalaka nde beto kubakisa mbotembote bukyeleka ya mambu mpi beto kemona mbotembote inki mutindu luzingu kele na mfunu ya kuluta. Bamvese ya Biblia mebakaka ntendula ya mpa sambu na beto, mpi beto kevingila na mpwisa yonso ntangu yina ya beto tayibuka dyaka ve mambu ya ntama. Na ntangu yai mebikala, beto kezola kulanda na kudipesa na kisalu ya Yehowa.”
Batoko Yina Kesikilaka ya Kwikama
12 Yezu kumonisaka nde bayina ya kebuyama na bamambere ya dibuta na bau sambu na kyeleka tabaka nsendo “mbala kuluta nkama.” (Marko 10:29, 30) Yau zikisamaka na dyambu ya Entellia, mwana ya nkento ya bamvula kumi na nordi ya Afrika, yina kuzolaka zina ya Nzambi—Yehowa—tuka yandi kuwaka yau. Yandi kulongukaka Biblia ti Bambangi ya Yehowa mpi vandaka kutambula minuta 90 sambu na kukwenda ti kuvutuka na balukutakanu, ata nkutu kubuya ya dibuta na yandi yina, vandaka kubika yandi mbala mingi na nganda na ntangu ya yandi vandaka kuvutuka na nzo. Na bamvula 13, yandi yantikaka kusamuna nzo na nzo mpi luyinu ya dibuta na yandi kukumaka ngolo. Kilumbu mosi, bamambere ya dibuta na yandi kukangaka yandi bansinga na maboko ti na makulu mpi bau tulaka yandi na nsi ya ntangu mosi ya ngolo bangunga nsambwadi, na kulosilaka yandi masa ya mvindu mbala na mbala. Bau bulaka yandi ngolo, bau fwaka yandi disu mosi, mpi na nsukansuka yandi kulamaka na nzo na bau. Kansi, yandi bakaka kisalu na lupitalu mpi na nsukansuka yandi bakaka dipolomi ya kimunganga. Na bamvula 20, yandi bakaka mbotika mpi na mbala mosi yandi yantikaka kisalu ya mupasudi nzila nsadisi. Na kuyitukaka sambu na kwikama na yandi, dibuta na yandi kubingaka yandi dyaka na nzo na bau, mpi bantu uvwa na kati ya dibuta na bau mendimaka na kulonguka Biblia.
13 Entellia kubakaka nsyamisa ya ngolo na mukanda ya Bankunga 116, mingimingi na bamvese 1-4, yina ya yandi vandaka kutangaka mbala na mbala nde: “Ya kyeleka, mono kezolaka, sambu Yehowa kewaka ndinga na mono, malombilu na mono. Kadi yandi tulaka makutu na yandi na mono, mpi na bilumbu na mono yonso mono tabinga. Bansinga ya lufwa vandaka kuzyunga mono mpi bampasi ya mazyamu yau mosi kukutaka mono. Mono monaka mpasi mpi mawa. Kansi mono yantikaka na kusambila na zina ya Yehowa nde: ‘Ah, Yehowa, pesa moyo na mono mpila ya kutina!’ ” Yehowa kevutulaka mvutu na bisambu ya mutindu yina!
14 Bonso na ntangu ya Yezu, Satana kesadilaka mbala mingi bantu yina kemonaka ve mambi ya mabundu na bau sambu na kuvumbula tiya ya munyoku—kansi yandi nungaka ve. L’Annuaire des Témoins de Jéhovah 1994 ketubila mbandu ya nene ya bampangi na beto ya Pologne. Ata nkutu batoko kumonisaka kwikama na bau. Na 1946, toko mosi ya nkento ya bamvula 15 kupesamaka mbangika na ntuma yai: “Sala kaka kidimbu ya kulunsi ya Katolika. Kana ve, disasi kekinga nge!” Na kusikilaka ya kwikama, yandi natamaka na kati ya mfinda, na nima ya kunyokwama ngolo, bau bulaka yandi masasi mpi bau fwaka yandi.—Fwanisa na Matayo 4:9, 10.
Mayele ya Nkaka ya Mbi ya Satana
15 Na ntembe ve, lukanu ya Satana kele “kuyala to kubebisa”! Yandi kele na binwaninu mingi na kati ya nzo na yandi ya minduki. Yau kele ngyituka ve nde, ntumwa Polo kukebisa nde: “Sambu beto ke nwanaka ti bantu ve, kansi beto ke nwanaka ti bawanzio yina ke na kiyeka ya kuyala bantu, ti bampeve yina ke na kiyeka ya kuyala bantu, ti bampeve yina ke yalaka nsi yai ya mpimpa, ti bampeve ya mbi yina kele na zulu. Yo yina, ntangu yai beno baka binwaninu yonso ya Nzambi ke pesaka beno! Ebuna, ntangu kilumbu ya mbi ta kwisa, bambeni na beno ta zaba kubedisa beno ve; kana beno me nwana imene, beno ta vanda kaka ya kutelema.” (Efeze 6:12, 13) Bampwisa ya bima ya kinsuni, kukumisa mpi luyangalalu ya mbi, miziki ya Satana, bupusi ya banduku ya nzo-nkanda, dyamba mpi kulauka malafu—kele bima ya mefuluka na ntwala ya luzingu na beto. Yau yina, ntumwa Polo kepesa ndongisila yai nde: “Mingimingi, beno baka nkaku ya lukwikilu, na yau beno takuka kuzima batolotolo ya tiya yonso ya nkwa mambi.”—Efeze 6:16, NW.
16 Yau kele mpi mfunu mpenza bubu yai sambu na miziki ya mbi ya Satana kenokisa na nza yai. Na mambu ya nkaka, miziki kele mpenza na kuwakana ti kisatana. Tala mambu yina ya beto ketanga na lapolo mosi ya bisalu ya polisi ya komite ya San Diego (Etats-Unis) yina kutubaka nde: “Na ntangu ya makinu na mbanza, kibuka kuyimbisaka ‘Nata’s na batoko 15000—kisongidila nde, Satana ya metangama na kongobalula.” Kisatana tendulamaka bonso dibulu mosi na kati ya ntoto yina batoko kebwa na kati “sambu bau ketambula kukonda kivuvu, na nganzi mpi bau mosi.” Beno batoko ya dibundu ya Bukristu, beno mepusama ve na kubwa! Yehowa kepesa beno binwaninu yonso ya kimpeve yina batolotolo ya Satana tatobula ve.—Bankunga 16:8, 9.
17 Batolotolo ya tiya ya Satana mesalamaka sambu na kusakana na mawi. Mbeni na beto talenda kunata bantu ya nkaka na kudiwa ya kukonda mfunu na nzila ya bampasi ya luzingu, bonso maladi to kunyokwama na mabanza ya ngolo. Mukristu mosi talenda kulemba sambu yandi kekuka ve na kusala bangunga mingi na kisalu ya Nzambi to sambu yandi kevandaka ve na balukutakanu ya nkaka ya dibundu. Lusadisu ya kufuluka na zola ya bankuluntu to ya bampangi ya babakala ti ya bankento ya luzolo ya mbote lenda kusadisa bau na kununga bampasi ya ngolo. Beto yibuka ntangu yonso nde Yehowa kezolaka bansadi na yandi ya kwikama. (1 Yoane 4:16, 19) Bankunga 55:23 ketuba nde: “Bikila [Yehowa, NW] kilo na nge, yandi ta sadisa nge; yandi ta bika ve muntu ya mbote bo bwisa yandi.”
18 “Mayele ya mbi” ya Satana mekatuka na kumonana sesepi yai na mutindu ya nkaka. Na bansi ya nkaka, bambuta mingi kufulukaka na bangindu yina vandaka kundimisa bau nde na bumwana na bau, bau kusadilaka bau bisalu ya mbi ya kusalamaka na bampambunu ya Satana. Inki kele kisina ya bangindu ya mutindu yai? Ata nkutu bansosa ya ngolo, bansosi kele na bangindu ya kukabwana. Bantu ya nkaka kebaka bangindu yina bonso bambambukila ya kyeleka, kansi bankaka kemonisa yau bonso mambu ya kesalamaka ve—mbala ya nkaka yina ya kupesamaka ngindu na bankisi ya mbefula—mpi sambu na bankaka dyaka, yau kele bonso bangindu ya mpamba ya kukatukaka na boma ya mingi ya bumwana.
19 Yau kele mfunu na kuzaba nde Yobi, nsadi ya Nzambi, kunwanaka na “bangindu ya mavwanga” ya Satana na kusadilaka na nzila ya Elifaze ti Zofare. (Yobi 4:13-18; 20:2, 3) Yau yina Yobi “kukondaka kyese,” yina kunataka yandi na “kuditungisa” na yina metadila “bampasi” ya vandaka kuyangisa mpeve na yandi. (Yobi 6:2-4; 30:15, 16) Elihu kuwidikilaka Yobi mpima mpi yandi sadisaka yandi na masonga yonso na kuswasukisa inki mutindu Yehowa, na mayele na yandi yonso ya kukonda nsuka, vandaka kumona mambu. Kiteso mosi bubu yai, bankuluntu ya kele na mbakisa kemonisa nde bau kesungiminaka bantu ya kele na kyadi na kuyikaka bau ve ata “mpasi” mosi ya ngyika. Kansi, bonso Elihu, bau kewidikilaka bau na nzizidi yonso mpi na nima bau kepakulaka bau mafuta ya ndembama, Ndinga ya Nzambi. (Yobi 33:1-3, 7; Yakobo 5:13-15) Mutindu mosi, mukristu yina kebelaka maladi ya boma, yau vanda ya kyeleka to ya mabanza, to yina “kepesa boma na nzila ya . . . bandosi mpi ya bambonameso,” bonso Yobi, yandi lenda kubaka nsyamisa na kati ya dibundu na ndembama ya Masonuku.—Yobi 7:14; Yakobo 4:7.
20 Ntangu yai mukristu lenda kundima nde, na mutindu mosi to ya nkaka, Satana kele kisina ya bangindu yina kepesaka boma. Kana na kati ya dibundu bantu ya nkaka kezinga na mpasi yai, yau kele mayele na ndambu na bau na kutadila bankadilu yina ya boma bonso mumekamu ya mbala mosi ya Satana na kuzenga bukatikati na bau ya kimpeve. Bau kele na mpwisa ya kusadisa bau na nzila ya Masonuku, ti nzizidi mpi mbakisa. Na kusambilaka Yehowa mpi na nsadisa ya balusadisu ya bangungudi ya kimpeve, bayina kenyokwama mbala na mbala na mabanza tabaka ngolo ya kuluta ngolo yonso. (Yezaya 32:2; 2 Korinto 4:7, 8) Na yau, bau takuka kuvibidila na kwikama mpi bau tabika ve bangindu ya mbi kubebisa ngemba ya dibundu. (Yakobo 3:17, 18) Ee, bau takuka na kubuya Dyabulu, na kumonisaka ngindu ya kusadila bonso Yezu na ntangu yandi tubaka nde: “Katuka, Satana!”—Matayo 4:10; Yakobo 4:7.
21 Beto zaba nde Satana kezola na mpila yonso kubebisa bangindu na beto, bonso yau kemonana na lukebisu ya ntumwa Polo na 2 Korinto 11:3 nde: “Mono ke mona boma nde beno ke zola kubaka mabanza ya mbi ti kukatula ntima na beno ya mbote ti ya kieleka na Yezu, mutindu nioka kusaka Eva na luvunu na yandi ya mayele.” Kubeba ya sesepi yai ya nitu yonso, kimvuka ya bantu kele ntama na Nzambi, keyibusa beto kubeba yina mekatuka na bantu ya mbi mpi ya nku, “bantu ya kubwa” ya ntangu ya Noa. (Kuyantika 6:4, 12, 13, NW, noti na nsi ya lutiti; Luka 17:26) Yau kele kima ya kuyituka ve na kumona nde Satana kesadilaka mayele ya mbi mpi ya luvunu sambu na kutula nganzi na yandi, mingimingi na zulu ya bansadi ya Nzambi.—1 Piere 5:8; Kusonga 12:17.
22 Nkutu Satana metubilama mpi ve na bakapu ya nsuka ya mukanda ya Biblia ya Yobi. Na ntembe na yandi ya mbi, yandi kudimonisaka nde bantu lenda ve kubikala ya kwikama na Nzambi; balufundu na yandi kumonisamaka ya luvunu na kwikama ya Yobi. Kiteso mosi, na makwisa ya mefinama, na ntangu “kibuka ya nene” ya bantu ya kwikama “takatuka na mpasi ya nene,” kuna Satana talosama na kati ya dibulu ya nda. Babakala ti bankento ya lukwikilu, na kati na bau muntu ya kwikama Yobi tavanda, tayikama dyaka na “kibuka ya nene,” sambu na kubaka balusakumunu ya paladisu, ee, balusakumunu ya kuluta kitoko na yina kupesamaka na Yobi!—Kusonga 7:9-17; 20:1-3, 11-13; Yobi 14:13.
[Footnote]
a Tala Annuaire des Témoins de Jéhovah 1992, lutiti 177.
[Study Questions]
1. Inki mutindu “diboko ya nkwa-mambi” kebebisaka bantu bilumbu yai?
2. Inki bandwanisa ya beto lenda kubaka bubu yai na ndambu ya Satana?
3, 4. (a) Inki mimekamu ya nganda Polo kukutanaka na yau? (b) Na inki Polo vandaka kudibanzabanza na kumonaka nde yandi kele nkuluntu na kati ya dibundu ya bukristu?
5. Inki kele mvutu na mumekamu ya mbala mosi?
6. Inki mutindu beto lenda kumonisa nde Bambangi ya Yehowa “kenungaka mpenza”?
7. Inki bambandu ya nene ya kwikama ya mekatuka na Ethiopie?
8. Inki mutindu Satana keyunsaka na kusadila “mvedolo ya bikanda”?
9. Sambu na inki bandwanisa ya Satana kenungaka ve mbala mingi? Pesa bambandu.
10, 11. (a) Inki mambu kusalamaka na Rwanda, nsi ya kebingamaka bonso ya bakristu? (b) Inki mutindu bamisionere ya kwikama kutubaka bau mosi?
12, 13. (a) Inki mutindu mwana ya nkento mosi kubikalaka ya kwikama? (b) Na wapi batoko na beto lenda kubaka bansyamisa bubu yai?
14. Inki kwikama ya kuluta nene Bambangi ya Pologne kumonisaka?
15, 16. (a) Inki kele ntuma ya mbi ya Satana, mpi inki mutindu beto lenda kubuya yandi? (b) Sambu na inki batoko mepusama ve na kubwa?
17. Inki mutindu beto lenda kununga mawi ya kunyokwama na mabanza?
18. Inki mayele ya Satana bantu ya nkaka kenwana na yau?
19. (a) Na inki mutindu ya bangindu Yobi vandaka kunwana na yau? (b) Inki mutindu bankuluntu lenda kulanda mbandu ya Elihu?
20. Inki mutindu beto lenda kusadisa bakristu yina kele na mpasi ya kulunda bukatikati na bau ya kimpeve?
21. Na inki bangogo Masonuku kekebisa beto sambu na luvunu ya Satana?
22. Inki balusakumunu ya beto lenda kuvingila na ntangu Satana takatulama?
[Caption on page 1]
[Noti]
[Caption on page 1]
[Bangyufula]
[Caption on page 18]
[Ntendula ya Bifwanisu ya lutiti 18]
Na Ethiopie, sesepi yai Meswat ti Yoalan kesadila Yehowa ntangu yonso, na mbandu ya tata na bau, yina ya bau kufwaka
Entellia, mwana ndumba ya kwikama ya nordi ya Afrika
[Caption on page 1]
Bangyufula ya Mvutukila
◻ Inki bambandu ya kwikama ya kitoko Yobi, Yezu, mpi Polo kubikaka?
◻ Inki mutindu bantu ya kwikama kunungaka Satana?
◻ Inki mutindu batoko lenda kubuya mayele ya mbi ya Satana?
◻ Inki beto lenda kusala sambu na kunwana na mayele ya Satana?