Hae Kẹ Amọfa Adhẹẹ

1. Fikieme ohwo-akpọ ọ rẹ rọ gwọlọ nọ a kẹe adhẹẹ? (Itẹ 22:1)

A TẸ kẹ owhẹ adhẹẹ, o rẹ were owhẹ? Ma riẹ nọ o rẹ were owhẹ. Ohwo-akpọ kpobi ọ rẹ gwọlọ nọ a kẹe adhẹẹ. Eva e rẹ were omai nọ a tẹ kẹ omai adhẹẹ. Oyejabọ Ebaibol ọ rọ ta nọ “re a kẹ ohwo adhẹẹ u woma vi isiliva gbe igoru.”—Se Itẹ 22:1.

2-3. Fikieme o jẹ bẹ ẹsejọ re ma kẹ amọfa adhẹẹ, kọ amono jọ ma rẹ kẹ adhẹẹ?

² Ẹsejọ o rẹ bẹ omai re ma kẹ amọfa adhẹẹ. Oware jọ nọ o rẹ whae ze họ, ma be ruẹ eware nọ ahwo nọ a kẹle omai a be riẹ ru hu. Oware ofa họ, ahwo buobu nẹnẹ na a wo adhẹẹ kẹ ohwo ho. Rekọ ma rẹ rọ aro kele ai hi. Fikieme? Keme Jihova ọ gwọlọ nọ ma rọ ọghọ hayo adhẹẹ kẹ “oghẹrẹ ahwo kpobi.”—1 Pita 2:17.

³ Ma tẹ riẹ oware nọ u dhesẹ re a ta nọ a be kẹ ohwo adhẹẹ gbe epanọ ma sae rọ ginẹ kẹ amọfa adhẹẹ, u ti fiobọhọ kẹ omai. Ma te ta ẹme kpahe epanọ ma sae rọ kẹ eko ahwo esa jọ adhẹẹ. Erọ ọsosuọ, ahwo uviuwou mai, erọ avọ ivẹ, inievo ukoko na, erọ avọ esa, ahwo nọ a rrọ ukoko na ha. Ofẹ nọ ma te mae rọ ovao ẹme na rri họ, epanọ ma sae rọ kẹ amọfa adhẹẹ nọ o tẹ make bẹ.

EME U DHESẸ RE A KẸ OHWO ADHẸẸ?

4. A tẹ ta nọ whọ be kẹ ohwo adhẹẹ, eme u dhesẹ?

⁴ Eme họ adhẹẹ? Evaọ evẹrẹ jọ, “adhẹẹ” gbe “ọghọ” enwenọ oware ovona. Fikieme o rọ rrọ ere? A tẹ fodẹ adhẹẹ, yọ a be ta kpahe oghẹrẹ nọ ma rri ohwo jọ. Ma tẹ be kẹ ohwo adhẹẹ, u dhesẹ nọ ma rri ohwo na ruaro. Eware jọ nọ e rẹ lẹliẹ omai rri ohwo ere họ, emamọ uruemu ohwo na, eware nọ o ru no, hayo ọkwa nọ ọ rrọ. A tẹ ta ẹme te ọghọ, yọ a be ta kpahe oghẹrẹ nọ ma bi ru ohwo. Ma tẹ be kẹ ohwo ọghọ, ma re ru ohwo na oghẹrẹ nọ ọ rẹ rọ riẹ nọ ọ rrọ ghaghae kẹ omai, uruemu riẹ o were omai, ma tẹ be jẹ kẹe adhẹẹ. Ma tẹ be ginẹ kẹ ohwo ọghọ, ma re ru ei no obotọ eva mai ze, orọnọ orọ igbenu hu.—Mat. 15:8.

5. Eme o rẹ lẹliẹ omai kẹ amọfa adhẹẹ?

⁵ Jihova ọ gwọlọ nọ ma kẹ amọfa adhẹẹ. Ọ tubẹ vuẹ omai nọ ma kẹ “enọ i wo udu-esuo okpehru” na adhẹẹ. (Rom 13:1, 7) Rekọ ahwo jọ a rẹ ta nọ, “Otẹrọnọ ohwo na ọ tẹ be riẹ ru no, mẹ rẹ kẹe adhẹẹ.” Kọ ere u gine fo nọ o rẹ jọ? Mai idibo Jihova ma riẹ nọ orọnikọ ohwo ọ tẹ be riẹ ru ọvo, ma rẹ rọ kẹe adhẹẹ hẹ. Oware nọ o mae rro nọ o rẹ lẹliẹ omai kẹ amọfa adhẹẹ họ, fikinọ ma you Jihova yọ ma gwọlọ ru oware nọ ọ ta nọ ma ru.—Jos. 4:14; 1 Pita 3:15.

6. Kọ ohwo ọ gbẹ be kẹ owhẹ adhẹẹ hẹ, o lọhọ re whọ kẹe adhẹẹ ghele? Ru ei vẹ. (Rri uwoho nọ o rrọ uke Uwou-Eroro na re.)

⁶ Ahwo jọ a rẹ ta nọ, ‘Ohwo ọ gbẹ be kẹ omẹ adhẹẹ hẹ, kọ mẹ sae ginẹ kẹe adhẹẹ re?’ Uyo na họ Ee. Joma dhunu te ahwo jọ. Sọl ovie na o kpomovuọ họ ọmọzae riẹ Jonatan oma evaọ iraro ahwo. (1 Sam. 20:30-34) Avọ ere ghele na, Jonatan ọ kẹ ọsẹ riẹ adhẹẹ. O lele i rie kpohọ ẹmo bọo ẹdẹ nọ o ro whu. (Ọny. 20:12; 2 Sam. 1:23) Ilai ozerẹ okpehru na ọ ta kẹ Hana nọ ọ da idi bẹ no. (1 Sam. 1:12-14) Rekọ Hana ọ ta ẹme kẹ Ilai avọ adhẹẹ. Yọ dede nọ ohwo kpobi evaọ Izrẹl ọ riẹ nọ Ilai ọ be sai koko emọ riẹ uzou họ họ, yọ ọ be sai ru oware nọ u fo nọ ozerẹ okpehru o re ru ziezi hi, Hana ọ kẹ riẹ adhẹẹ. (1 Sam. 1:15-18; 2:22-24) Ezae jọ evaọ obọ Athẹns a rri Pọl ukọ na vo, anọ Pọl o bi “gu ọriọriọ.” (Iruẹru 17:18) Rekọ Pọl ọ ta ẹme kẹ ae avọ adhẹẹ. (Iruẹru 17:22) Iriruo nọ ma ta ẹme te na i dhesẹ nọ ma te you Jihova gaga, yọ ma gwọlọ ru oware nọ o rẹ dhae eva ha, ma te daoma kẹ ahwo adhẹẹ, nọ o tẹ make bẹ. Obọnana ma te ta kpahe ahwo nọ u fo nọ ma rẹ kẹ adhẹẹ gbe oware nọ u ro fo re ma kẹ ae adhẹẹ.

KẸ AHWO UVIUWOU RA ADHẸẸ

7. Eme o jẹ bẹ omai ẹsejọ re ma kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ?

⁷ Oware nọ o jẹ bẹ ẹsejọ. Ma rẹ jọ kugbe ahwo uviuwou mai ẹsibuobu. Fikiere ma riẹ eware nọ a be riẹ ru gbe eware nọ a be riẹ ru hu. Ahwo uviuwou mai jọ a be mọ oghẹrẹ eyao jọ, yọ o lọhọ họ re ma rẹrote ae. Ejọ a rẹ ruawa ga hrọ. Ẹsejọ a rẹ ta ẹme nọ ọ rẹ kẹ omai uye, hayo a ve ru oware nọ o rẹ da omai. Ahwo jọ a rẹ kẹ ahwo uviuwou rai adhẹẹ hẹ. A vẹ be rọ ere wha ozighi fihọ uviuwou rai. Udu u re gbe te ohwo otọ họ ọ tẹ rrọ uviuwou utioye na. Okugbe o rẹ gbẹ jọ uwou na ha. Orivo ọ wọhọ ẹyao jọ nọ u re ru nọ ekwakwa ugboma na i gbe ro ruiruo kugbe ziezi hi. Nọ ahwo uviuwou a te bi rri ohwohwo vo, a gbẹ sae riẹ yerikugbe je ru eware kugbe ziezi hi. Rekọ umu nọ a sai ro siwi ẹyao yena evaọ uviuwou họ, a rẹ daoma hae kẹ ohwohwo adhẹẹ re orivo o gbẹ raha uviuwou rai kuotọ họ.

8. Fikieme o jẹ roja re ma kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ? (1 Timoti 5:4, 8)

⁸ Eme u je fo re ma kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ? (Se 1 Timoti 5:4, 8.) Evaọ ileta ọsosuọ nọ Pọl o kere se Timoti, ọ ta ẹme te oghẹrẹ nọ ahwo uviuwou a rẹ rọ rẹrote ohwohwo. Ọ ta nọ orọnikọ ma rẹ kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ re o gbẹ jọ nọ ma be kẹ ae adhẹẹ hẹ hẹ. Rekọ ọ ta nọ oware nọ o rẹ mae lẹliẹ omai kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ họ, “omarọkẹ Ọghẹnẹ.” Ẹme yena o dhesẹ nọ ma rẹ kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ fikinọ ma you Jihova, yọ ma rri adhẹẹ otiọye na fihọ oware jọ nọ ma re ru rọ gọ Ọghẹnẹ. Jihova o ru nọ uviuwou o rọ rrọ. (Ẹf. 3:14, 15) Ma tẹ be kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ, kiyọ Jihova nọ o ru nọ uviuwou kpobi o rọ rrọ na ma be kẹ adhẹẹ na. Oware yena u gine te oware nọ ma rẹ rọ fiki riẹ kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ.

9. Ẹvẹ ọzae-avọ-aye a sai ro dhesẹ nọ a be kẹ ohwohwo adhẹẹ? (Rri iwoho na re.)

⁹ Epanọ ma sae rọ kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ. Ọzae nọ ọ be kẹ aye riẹ ọghọ, o re ru eware nọ i dhesẹ nọ ọ rọ aye na zaro ho, te ahwo a rrọ etẹe, te ahwo a rrọ etẹe hẹ. (Itẹ 31:28; 1 Pita 3:7) Ọ rẹ tehe aye na ha, o re kpomovuọ họ iẹe oma ha. Yọ o re ru eware nọ aye na o re ro rri omariẹ nọ o fioka ha ha. Ariela nọ ọ be rria Argentina ọ ta nọ: “Aye mẹ ọ be mọ oghẹrẹ ẹyao jọ nọ o rẹ whae ze nọ ọ rẹ rọ ta eme nọ e rẹ kẹ omẹ uye ẹsejọ. Nọ ọ tẹ ta eme itieye na kẹ omẹ no, mẹ rẹ kareghẹhọ nọ orọnikọ o bi keke aro fihọ ta eme itieye na kẹ omẹ hẹ. Ẹsejọ nọ o tẹ ga raha no, mẹ rẹ kareghẹhọ ẹme nọ ọ rrọ obe 1 Ahwo Kọrint 13:5. Eme nọ e rrọ etẹe na e rẹ lẹliẹ omẹ ta ẹme kẹ aye mẹ avọ adhẹẹ, orọnikọ mẹ rẹ lae eka hayo doku ei hi.” (Itẹ 19:11) Aye omariẹ ọ rẹ jẹ kẹ ọzae riẹ adhẹẹ re. Ọ rẹ ta ẹme ezi ọzae riẹ kẹ ahwo. (Ẹf. 5:33) Ọ rẹ yẹ eme kẹ ọzae na inọ emiehwẹ ọ be ta na ha. Ọ rẹ wọviẹ ọzae riẹ hayo sei ẹkoko ho. Aye na ọ riẹ nọ o te bi ru eware itieye na, kiyọ ọye ọvo ọ be rọ abọ riẹ kporo orọo riẹ kuotọ. (Itẹ 14:1) Oniọvo-ọmọtẹ jọ evaọ Italy nọ ọzae riẹ ọ rẹ ruawa gaga ọ ta nọ: “Ẹsejọ me re roro nọ ọzae mẹ ọ be nwane ruawa kpahe oware kpobi ga hrọ. Me muẹrohọ nọ vẹre vẹre, eme nọ mẹ jẹ hae ta kẹe gbe oghẹrẹ nọ me re ru ovao kẹe u re dhesẹ nọ me bi rri rie vo. Mẹ ruẹ nọ mẹ tẹ be hae jọ kugbe ahwo nọ a rẹ ta ẹme owoma amọfa, ẹsiẹe mẹ te mae gwọlọ kẹ ọzae mẹ adhẹẹ.”

10. Ẹvẹ emọ a sai ro dhesẹ nọ a be kẹ esẹgbini rai adhẹẹ?

¹⁰ Whai emọ, uzi kpobi nọ ọsẹgboni rai a fihọ kẹ owhai evaọ uwou na, wha koko iei. (Ẹf. 6:1-3) Wha ta ẹme kẹ esẹgbini rai avọ adhẹẹ, wha jẹjẹ unu kẹ ai hi. (Ọny. 21:17) Nọ ọsẹgboni ra a be kpako na, a te gwọlọ ohwo nọ ọ rẹ rẹrote ae. Daoma gaga re whọ rẹrote ae. U wo oniọvo jọ nọ a re se María. Ọsẹ riẹ ọ rrọ ukoko na ha. Okenọ ọsẹ riẹ o muhọ ẹmọ, o lọhọ kẹe tere he re ọ rẹrotei. Ọ ta nọ: “Mẹ lẹ se Jihova nọ o fiobọhọ kẹ omẹ wo adhẹẹ kẹ ọsẹ mẹ, me ve je dhesẹ nọ mẹ be kẹe adhẹẹ. Mẹ tẹ kareghẹhọ omamẹ nọ otẹrọnọ Jihova ọ gwọlọ nọ mẹ kẹ ọsẹ mẹ ọghọ, o ti fiobọhọ kẹ omẹ nọ mẹ te sae rọ kẹe ọghọ. Uwhremu na mẹ tẹ te ruẹ nọ ọsẹ mẹ ọ gbẹ make siọ oghẹrẹ uruemu jọ nọ u fo ho ba ha, oyena u re ru nọ mẹ gbẹ rọ kẹe adhẹẹ hẹ hẹ.” Ma tẹ be kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ o tẹ make rọnọ a bi ru eware jọ nọ i woma ha, kiyọ Jihova nọ o ru nọ uviuwou o rọ riẹ na, ma be kẹ adhẹẹ na.

KẸ INIEVO UKOKO NA ADHẸẸ

11. Eme o jẹ bẹ ẹsejọ re ma kẹ inievo ukoko na adhẹẹ?

¹¹ Oware nọ o jẹ bẹ ẹsejọ. Inievo mai a be daoma ru oware nọ Ebaibol ọ ta. Rekọ ẹsejọ a re ru omai oware nọ o rẹ kẹ omai uye, hayo a sae ta ẹme jọ kpahe omai kpakiyọ ere ma rrọ họ. Otẹrọnọ ma “wo oware jọ nọ u re ru [omai] go kpahe” oniọvo mai fiki oware nọ o ru omai, o sae bẹ omai re ma kẹe adhẹẹ. (Kọl. 3:13) Kọ eme o sai fiobọhọ kẹ omai gbẹ kẹe adhẹẹ?

12. Fikieme o jẹ roja re ma kẹ inievo mai adhẹẹ? (2 Pita 2:9-12)

¹² Fikieme u ro fo re ma kẹ inievo ukoko na adhẹẹ? (Se 2 Pita 2:9-12.) Okenọ Pita o kere ileta avọ ivẹ riẹ se Ileleikristi, ọ ta nọ Ileleikristi jọ a jẹ ta eme nọ i fo ho kpahe “enọ i wo oruaro,” koyehọ ekpako ukoko na. Kọ eme ikọ-odhiwu nọ i bi yoẹme kẹ Jihova a ru kpahe oware nọ o jẹ via na? “Fiki adhẹẹ nọ a wo kẹ Jihova,” a ta ẹme oyoma ọvo kpahe ahwo nọ a jẹ ta ekpehre ẹme kpahe ekpako na ha. Oware nọ ikọ-odhiwu na a ru na u gbunu gaga. A rrọ gbagba. Rekọ a ta ẹme oyoma ọvo kpahe ahwo nọ a jẹ ta ikpehre eme na ha. A nyasiọ ẹme na ba kẹ Jihova, re ọye ọvo ọ whọku ahwo yena je bruoziẹ rai. (Rom 14:10-12; je rri Jud 9.) Ma wuhrẹ oware jọ no oware nọ a ru na ze. Otẹrọnọ u fo re ma kẹ ahwo nọ a be wọso omai adhẹẹ, kọ ogbẹrọnọ inievo mai ma rẹ mae kẹ adhẹẹ? U fo nọ ma rẹ “kobaro” evaọ ọghọ nọ ma rẹ kẹ ohwohwo. (Rom 12:10) Ma te bi ru ere, yọ ma be kẹ Jihova adhẹẹ.

13-14. Ẹvẹ ma sai ro dhesẹ nọ ma be kẹ inievo ukoko na adhẹẹ? (Rri iwoho na re.)

¹³ Epanọ ma rẹ rọ kẹ inievo mai adhẹẹ. Whai ekpako ukoko, wha wuhrẹ inievo na evaọ oghẹrẹ nọ a rẹ rọ riẹ nọ wha you rai. (Filim. 8, 9) Whọ tẹ gwọlọ kẹ oniọvo jọ ohrẹ, ta ẹme kẹe avọ adhẹẹ, yọ whọ kẹe ohrẹ na evaọ okenọ eva e be dha owhẹ hẹ. Whai inievo-emetẹ, edhere jọ nọ wha rẹ rọ kẹ inievo na adhẹẹ họ, nọ wha tẹ be kẹnoma kẹ iguẹgu jẹ siọ amọfa ba ẹtaraha. (Tait. 2:3-5) Mai kpobi ma sai dhesẹ nọ ma be kẹ ekpako ukoko na adhẹẹ nọ ma te bi ru oware nọ a ta kẹ omai. Edhere ọfa nọ ma rẹ rọ kẹ ae adhẹẹ họ, ma re yere ae kẹ eme nọ a bi ru, epanọ a bi ro fiobọhọ kẹ omai ta usi uwoma, gbe epanọ a bi ro fiobọhọ kẹ ahwo nọ a “jẹ owọ othọthọ.”—Gal. 6:1; 1 Tim. 5:17.

¹⁴ Ọkpako ukoko jọ ọ kẹ oniọvo-ọmọtẹ jọ nọ a re se Rocío ohrẹ. O lọhọ kẹ oniọvo na ha re ọ kẹ ọkpako na adhẹẹ. Ọ ta nọ: “Me roro nọ oghẹrẹ nọ ọ rọ kẹ omẹ ohrẹ na u woma ha. Mẹ jẹ hae ta ekpehre ẹme ọkpako na nọ mẹ tẹ rrọ obọ uwou. Me je roro nọ o mukpahe omẹ jabọ ọ rọ ta ẹme na kẹ omẹ, fikiere mẹ gbẹ rehọ ẹme na ha. Rekọ mẹ jẹ daoma ru re ọ gbẹ riẹ hẹ.” Kọ eme u fiobọhọ kẹ Sista Rocío? Ọ ta nọ: “Nọ me je se Ebaibol kẹ omobọ mẹ, me te se ku ẹme nọ ọ rrọ obe 1 Ahwo Tẹsalonika 5:12, 13. Nọ me roro ẹme na mẹ tẹ ruẹ nọ mẹ be kẹ ọkpako nọ ọ kẹ omẹ ohrẹ na adhẹẹ hẹ. Udu u te je brukpe omẹ. Mẹ tẹ lẹ se Jihova. Mẹ tẹ jọ ebe ukoko na kiẹ gwọlọ eme nọ e sai fiobọhọ kẹ omẹ re mẹ kẹ oniọvo na adhẹẹ. Uwhremu na mẹ tẹ ruẹ nọ orọnikọ oniọvo na ọ riẹ omẹ ohrẹ na kẹ hẹ hẹ, rekọ omorro oye o jẹ kẹ omẹ uye na. Mẹ ruẹ vuhumu no nọ me te wo omaurokpotọ, ẹsiẹe mẹ te sae rọ ginẹ kẹ amọfa adhẹẹ. Mẹ riẹ nọ mẹ gba ha, rekọ mẹ be daoma kẹ amọfa adhẹẹ, yọ u bi ru eva were omẹ keme mẹ riẹ nọ eva mẹ e be were Jihova.”

KẸ AHWO NỌ A RRỌ UKOKO NA HA ADHẸẸ

15. Fikieme o jẹ bẹ ẹsejọ re ma kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha adhẹẹ?

¹⁵ Oware nọ o jẹ bẹ ẹsejọ. Ẹsibuobu nọ ma tẹ rrọ usi uwoma, ma rẹ ruẹ ahwo jọ nọ a gwọlọ wuhrẹ Ebaibol ho. (Ẹf. 4:18) Ejọ e riẹ uzẹme na ha, yọ a gwọlọ nọ a rẹ riẹe gbe he fiki eware nọ a wuhrẹ i rai notọ ze. O sae jọ nọ oware ovo nọ ma re ru nọ o rẹ were ọga iruo mai hayo iticha mai o riẹ hẹ. Hayo o sae jọ nọ ahwo nọ ma gbe bi ru iruo hayo emọ isukulu mai a be jọ omai rọ ufe te ufe he. Ma gbe rri otọ mu hu, nọ oke o be nya na, ma te gbẹ gwọlọ kẹ ahwo otiọye na adhẹẹ hẹ, ma gbẹ te gwọlọ riẹ ae ru hu.

16. Fikieme ma jẹ kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha adhẹẹ? (1 Pita 2:12; 3:15)

¹⁶ Fikieme u ro fo re ma kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha adhẹẹ? Ma rẹ kareghẹhọ nọ Jihova o re muẹrohọ oghẹrẹ nọ ma bi ro lele ahwo nọ a rrọ ukoko na ha yeri. Pita ukọ na ọ ta kẹ Ileleikristi nọ a te wo emamọ uruemu, o sai ru nọ ahwo jọ a rẹ rọ “kẹ Ọghẹnẹ oruaro.” Oyejabọ nọ ọ rọ ta nọ ma tẹ be vuẹ ahwo eware nọ ma rọwo, ma ru ere “avọ udu uwowolẹ gbe adhẹẹ odidi.” (Se 1 Pita 2:12; 3:15.) Ẹsejọ a sae rehọ Oleleikristi kpobọ ekọto, ọ vẹ be ta ẹme kpahe eware nọ o wuhrẹ evaọ Ebaibol. Hayo o sae jọ nọ ohwo nọ ọ nyaku ọ be ta ẹme kẹ kpahe eware nọ o wuhrẹ. Oria kpobi nọ Oleleikristi ọ be jọ ta eware nọ o wuhrẹ kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha, ọ rẹ ta ẹme avọ adhẹẹ wọhọ ẹsenọ Ọghẹnẹ ọ rrọ etẹe bi muẹrohọ oghẹrẹ nọ ọ be rọ ta ẹme na. Ma riẹ nọ Jihova o bi muẹrohọ omai, yọ ọ be gaviezọ kẹ ẹme nọ ma be ta gbe oghẹrẹ nọ ma be rọ tae. Ma tẹ kareghẹhọ oware yena ọvo dede, o rẹ lẹliẹ omai kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha adhẹẹ.

17. Ẹvẹ ma sai ro dhesẹ nọ ma be kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha adhẹẹ?

¹⁷ Epanọ ma sae rọ kẹ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha adhẹẹ. Ma tẹ be ta usi uwoma kẹ ohwo, ma rẹ ta ẹme ọvo hayo ru oware ovo nọ u re dhesẹ nọ ma bi rri ohwo na vo ho fikinọ o wo eriariẹ Ebaibol ho. Ma rẹ kareghẹhọ nọ ahwo yena a rrọ ghaghae kẹ Ọghẹnẹ, yọ ma re rri rai nọ a rro vi omai. (Hag. 2:7; Fil. 2:3) Ohwo jọ ọ tẹ ta ẹme oyoma kẹ owhẹ fikinọ whẹ Osẹri Jihova, gba omara re whọ gbẹ ta ẹkẹ ra kẹe he. Whọ rọ areghẹ ta ikpehre eme kẹ ohwo na ha. (1 Pita 2:23) Otẹrọnọ whọ ta ẹme jọ nọ o woma ha kẹ ohwo na, nwane jọ etetẹe na wounu kẹe. Kọ ẹvẹ whọ sae rọ kẹ ọga iruo ra gbe ahwo nọ wha gbe bi ru iruo adhẹẹ? Rọ udu ra kpobi ru iruo nọ a kẹ owhẹ. Daoma rọ emamọ ubiẹro rri ọga iruo ra gbe ahwo nọ wha gbe bi ru iruo. (Tait. 2:9, 10) Whọ tẹ rrọ ohwo nọ ọ rẹ ta uzẹme nọ ọ rẹ whariẹ eware he, nọ ọ gobọ iruo, nọ ọ rẹ rọ udu riẹ kpobi ru iruo, ẹsejọhọ u ti ru nọ eva ra e te rọ were ọga iruo ra gbe ahwo nọ who bi lele ru iruo. Eva ra e gbẹ make were ae ghele he, riẹ nọ eva ra e be were Jihova.—Kọl. 3:22, 23.

18. Fikieme u je fo re ma hae kẹ ahwo adhẹẹ?

¹⁸ Obọdẹ eware buobu e riẹ nọ e rẹ lẹliẹ omai kẹ ahwo adhẹẹ. Ma wuhrẹ no nọ ma tẹ be kẹ ahwo uviuwou mai adhẹẹ, kiyọ Jihova nọ o wuzou uviuwou na ma be kẹ adhẹẹ na. Ma tẹ be kẹ inievo mai adhẹẹ, yọ ma be kẹ Jihova Ọsẹ obọ odhiwu mai na adhẹẹ. Yọ makọ ahwo nọ a rrọ ukoko na ha, ma tẹ be kẹ ae adhẹẹ, o sai ru nọ a re ro jiri Jihova Ọghẹnẹ mai nọ ọ rrọ ruaro na. O tẹ make rọnọ ahwo jọ nọ ma be kẹ adhẹẹ a be kẹ omai adhẹẹ hẹ, joma riẹ nọ adhẹẹ nọ ma be kẹ ae na yọ uye oruẹ kufiẹ hẹ. Ẹvẹ ma rọ ta ere? Keme Jihova ọ te ghale omai. Ọ ta nọ: “Ahwo nọ a be kẹ omẹ ọghọ, mẹ rẹ kẹ ọghọ.”—1 Sam. 2:30.