Gbe Ru Eware nọ I re Fiobọhọ kẹ Owhẹ “Riẹ Ọghẹnẹ” Ziezi

1. Eme Jihova ọ riẹ nọ ma re ru re ma sae jọ uzuazọ? (Matiu 5:3)

JIHOVA ọye ọ ma omai, yọ ọ riẹ nọ re ma sae jọ uzuazọ ma rẹ re emu, ma re ku ewu họ, ma ve je wo uwou nọ ma rẹ rria. Ma gbe wo eware nana ha, o make rọnọ omoke jọ ọvo, akpọ ọ rẹ bẹ omai. Jihova ọ tẹ jẹ ma omai oghẹrẹ nọ ma rẹ rọ gwọlọ riẹe jẹ riẹ oware nọ o rẹ were iẹe. (Se Matiu 5:3.) Ma te bi ru eware nọ i re fiobọhọ kẹ omai riẹ Ọghẹnẹ, ẹsiẹe eva e te ginẹ were omai.

2. Oriruo vẹ u dhesẹ epanọ u wuzou te re ohwo ọ ‘riẹ nọ u fo re ọ riẹ Ọghẹnẹ’?

² A tẹ ta nọ ohwo ọ “riẹ” nọ ‘u fo re ọ riẹ Ọghẹnẹ,’ eme họ otọ ẹme na? Ẹme nọ a fa nọ “enọ e riẹ nọ u fo re a riẹ Ọghẹnẹ” na, a rẹ sae jẹ fae “enọ e be yare re a wo ẹzi na.” Ẹme yena ọ sae lẹliẹ omai roro kpahe ohwo nọ ọ be yare eware nọ ọ keria akotọ edhere evaọ okpẹwho jọ. O ku iwu nọ e bẹre no họ, yọ ọ dọ fihọ rigẹ. Ẹgba ọvo ọ riẹe oma ha keme ọ be ruẹ emu re he. Ahwo a be rọwo nọ ọ kẹle ae he, yọ uvo o rrọ etẹe kpei. Nọ oke u te kpo no, ekpahe i re kpei gaga. Ọ riẹ nọ ohwo jọ o gbe fiobọhọ kẹe he, ọ sai no epanọ ọ rrọ na ha. Epọvo na re, ohwo nọ ọ riẹ nọ u fo re ọ riẹ Ọghẹnẹ, hayo ohwo nọ ọ be yare re o wo ẹzi na, ọ rẹ gwọlọ nọ a fiobọhọ kẹe. Fikiere ọ rẹ daoma gaga re ọ riẹ eware nọ Jihova o bi wuhrẹ ahwo nọ i you rie. Yọ Jihova o bi gine wuhrẹ ahwo riẹ eware buobu nọ i re fiobọhọ kẹ ae.

3. Eme ma te ta kpahe evaọ uzoẹme nana?

³ Ma te jọ uzoẹme nana kake ta kpahe aye obọ Fonisia jọ nọ ọ lẹ Jesu gaga inọ o fiobọhọ kẹe. Ma te jọ iku aye na wuhrẹ eware esa jọ nọ i re fiobọhọ kẹ ohwo kpobi nọ ọ gwọlọ riẹ Ọghẹnẹ. Ma te jẹ ta kpahe epanọ ma sae rọ rehọ aro kele ezae esa jọ nọ e riẹ Ọghẹnẹ, ae họ Pita ukọ na, Pọl ukọ na, gbe Devidi ovie na.

O WO OMAUROKPOTỌ, Ọ RUABỌHỌ ẸLẸ, YỌ O WO ẸRỌWỌ

4. Eme aye obọ Fonisia na ọ gwọlọ nọ Jesu o ru kẹe?

⁴ Ẹdẹ jọ aye jọ nọ ọ rrọ ohwo Fonisia ọ tẹ nyabru Jesu ze. Idhivẹri e jọ ọmọtẹ riẹ oma, yọ e jẹ “lahiẹ iẹe gaga.” (Mat. 15:21-28) O te kigwẹ be lẹ Jesu nọ jọ ọ nyaze ti fiobọhọ kẹe. Aye obọ Fonisia na o dhesẹ emamọ uruemu jọ nọ u fo nọ ma rẹ rọ aro kele, nọ ma gwọlọ ta ẹme kpahe.

5. Emamọ uruemu vẹ aye na o wo, kọ eme Jesu o ru kẹe? (Rri uwoho na re.)

⁵ Aye obọ Fonisia na o wo omaurokpotọ gaga. Ẹvẹ ma rọ riẹ? Eva e dha riẹ hẹ nọ Jesu ọ ta nọ a rẹ rehọ ebrẹdi emọ na kẹ emọ erakọ họ. O sae jọ nọ ahwo ẹwho riẹ gbe ahwo ewho efa nọ e rrọ ahwo Izrẹl he a jẹ hai wo emọ erakọ nọ a rẹ rọ zaharo evaọ uwou rai. Kọ o hae jọ nọ whẹ Jesu ọ ta ẹme yena kẹ na, ẹvẹ whọ hai rri rie? Whọ gbẹ hai roro nọ eka Jesu ọ be la owhẹ na? Kọ whọ hae gbẹ lẹe inọ o fiobọhọ kẹ owhẹ? Aye obọ Fonisia na o mu ofu kpo ho. Uruemu riẹ u dhesẹ nọ o wo omaurokpotọ, yọ ọ gbẹ jẹ lẹ Jesu inọ o fiobọhọ kẹe. Kọ eme o lẹliẹ e riẹ jẹ lẹ Jesu na? O wo ẹrọwọ. Ọ riẹ nọ Jesu ọ sai fiobọhọ kẹe. Ẹrọwọ aye na ọ were Jesu gaga. Ẹrọwọ riẹ ọ lẹliẹ Jesu ru oware jọ nọ a rẹro riẹ hẹ. Dede nọ ọ vuẹ riẹ no vẹre inọ “fiki igodẹ uwou Izrẹl nọ i vru ọvo” a ro vi ei ze, o le idhivẹri na no ọmọtẹ riẹ oma.

6. Ẹvẹ ma sae rọ rehọ aro kele aye obọ Fonisia na?

⁶ Ma tẹ gwọlọ riẹ Ọghẹnẹ jẹ kẹle iẹe ziezi, ma re dhesẹ uruemu nọ aye obọ Fonisia na o dhesẹ na. Ma re wo omaurokpotọ, olẹ o rẹ bẹ omai hi, ma ve je wo ẹrọwọ ọgaga. Ohwo nọ o wo omaurokpotọ ọye ọ rẹ lẹ Ọghẹnẹ ẹlẹlẹ inọ o fiobọhọ kẹe. Ma re je wo ẹrọwọ ọgaga nọ o rẹ lẹliẹ omai fievahọ ahwo nọ Jesu o bi ro wuhrẹ ilele riẹ nẹnẹ na. (Mat. 24:45-47) Jihova avọ Ọmọ riẹ a gwọlọ nọ a re fiobohọ kẹ ahwo nọ a wo uruemu nana re a sae riẹ Ọghẹnẹ. (Rri Jemis 1:5-7.) Obọnana ma te ta ẹme kpahe epanọ Jihova ọ be rọ rehọ ẹme riẹ wuhrẹ omai, gbe epanọ o bi ro fiobọhọ kẹ omai wo emamọ uruemu, jẹ thọ omai. Eware nana e roja gaga, yọ ma te ta ẹme te epanọ Pita, Pọl, gbe Devidi a ro fi emamọ oriruo hotọ kẹ omai.

GBẸ HAI WUHRẸ ẸME ỌGHẸNẸ ZIEZI WỌHỌ PITA

7. Eme Jesu ọ ta kẹ Pita inọ o ru, kọ eme Pita ọ riẹ nọ u fo nọ ọyomariẹ o re wuhrẹ? (Ahwo Hibru 5:14–6:1)

⁷ Joma ta ẹme kpahe oriruo nọ Pita o fihotọ kẹ omai. Pita ọ jọ usu ahwo ọsosuọ nọ a kake riẹ nọ Jesu họ Mesaya na, yọ ọye Jihova o vi ze te rehọ “eme uzuazọ ebẹdẹ bẹdẹ” ko ahwo riẹ. (Jọn 6:66-68) Okenọ a kpare Jesu no uki ze no, ọ kẹ Pita iruo jọ re o te ti kpobọ odhiwu. Ọ vuẹ riẹ nọ: “Kuọ igodẹ esese mẹ.” (Jọn 21:17) Pita o gine ru ere, yọ Jihova ọ rehọ e riẹ kere ileta ivẹ nọ e rrọ Ebaibol na nọ ma be ruẹ se nẹnẹ na. Rekọ Pita ọ riẹ nọ u fo nọ ọyomariẹ na o re wuhrẹ ẹme Ọghẹnẹ ziezi. Ọ romatotọ se ileta nọ Pọl o kere. Ọ ta nọ eme jọ e rrọ ileta na nọ “e rrọ bẹbẹ re a wo otoriẹ rai.” (2 Pita 3:15, 16) Ghele na, o wọhọ nọ Pita ọ gbẹ jẹ romatotọ se ileta Pọl na re o wo otoriẹ rai. O fievahọ Jihova nọ o ti fiobọhọ kẹe riẹ otọ eme nọ Pọl o kere na jẹ rehọ ae ruiruo evaọ uzuazọ riẹ. Eware nọ Pọl o kere na e wọhọ “emu ọgaga” nọ ọkpako ọ rẹ re nọ o re fiobọhọ kẹe.—Se Ahwo Hibru 5:14–6:1.

8. Eme o dhesẹ nọ Pita o vuhu oware okpokpọ nọ Jihova ọ rehọ ukọ-odhiwu vuẹe na mu?

⁸ Oware ofa nọ u dhesẹ nọ Pita o wo ẹrọwọ họ, ọ jẹ hai yoẹme. Joma ta kpahe oware jọ nọ o via. Okenọ Pita ọ jẹ rria kẹle akotọ ethẹ evaọ ẹwho jọ nọ a re se Jọpa, ọ ruẹ eruearuẹ jọ nọ a jọ wọ erao ze. Jihova ọ tẹ rehọ ukọ-odhiwu riẹ vuẹe nọ jọ o kpe erao na re ọ re. Rekọ Uzi Mosis o ta nọ a rẹ re erao itieye na ha keme e fo ho. Oware na u gbe Pita unu gaga keme Pita yọ ohwo Ju, yọ ahwo Ju a re koko izi Mosis. O tẹ whae ze nọ ọ rọ se inọ ọ rẹ re erao na ha. Ọ ta nọ: “Kakaka, Olori, keme mẹ re re oware otọtọ gbe onọ o fo ho ẹdẹvo ho.” Urru nọ u je lele iei ta ẹme na o tẹ vuẹe nọ: “Who gbe se eware nọ Ọghẹnẹ o ru fo no eware etọtọ họ.” (Iruẹru 10:9-15) Pita o gbe si ikẹ hẹ, keme ọ riẹ otọ oware nọ a be vuẹe na no. Ẹvẹ ma rọ riẹ nọ ọ riẹ otọ eruẹaruẹ nọ a dhesẹ kẹe na? U kri hi, ezae esa jọ a tẹ nyabru ei ze, anọ Kọniliọs o vi rai ze ti sei inọ ọ nyaze obọ uwou riẹ. Kọniliọs yọ ohwo Ju hu. Pita ọ tẹ ginẹ nya. Pita ọ gbẹ riẹ otọ eruẹaruẹ na ha, ọ hae nya ha, keme ahwo Ju a rẹ ruọ uwou ohwo orẹwho ọfa ha. A rri rai nọ yọ ahwo nọ a fo ho. (Iruẹru 10:28, 29) Rekọ Pita o lele ahwo na kpobọ uwou Kọniliọs ababọ oke oraha, keme o vuhu oware okpokpọ nọ Jihova ọ rọ eruẹaruẹ na ru vẹ kẹe na mu. (Itẹ 4:18) Ọ ta usi uwoma kẹ Kọniliọs avọ ahwo uwou riẹ, aikpobi a te kurẹriẹ, a te ku ẹzi ọfuafo ku ai. Kẹsena a tẹ họ-ame. Yọ onana u ru eva were Pita gaga.—Iruẹru 10:44-48.

9. Irere ivẹ jọ vẹ i re te omai nọ ma tẹ be hae daoma wuhrẹ ẹme Ọghẹnẹ ziezi?

⁹ Ẹvẹ ma sae rọ rehọ aro kele Pita? Joma hai wuhrẹ eware elọlọhọ nọ e rrọ ẹme Ọghẹnẹ nọ e wọhọ imiliki na. Rekọ eyena ọvo ma re wuhrẹ hẹ. Ma rẹ jẹ daoma wuhrẹ eware efa nọ a rẹ kake riẹ otọ rai hi nọ e wọhọ emu ọgaga. Ma re fi oke họ nọ ma re ro wuhrẹ ẹme Ọghẹnẹ, jẹ daoma riẹ otọ eware nọ ma bi wuhrẹ na kokodo. Kọ erere jọ o ti noi ze? Ẹhẹ, irere buobu i re te omai. Joma dhunu te ivẹ. Ọrọ ọsosuọ, ma te jọ Ebaibol na ruẹ eware nọ e te lẹliẹ omai you Jihova jẹ kẹe adhẹẹ vi epaọ anwẹdẹ. Ọrọ avọ ivẹ, o te lẹliẹ omai wo ọwhọ nọ ma te rọ ta usi uwoma kẹ ahwo kpahe epanọ Ọsẹ obọ odhiwu mai na ọ rro te. (Rom 11:33; Evia. 4:11) Uruemu Pita u wuhrẹ omai oware ofa jọ. Nọ ukoko Ọghẹnẹ u te wuhrẹ omai oware jọ nọ u wo ohẹriẹ no onọ a wuhrẹ omai no vẹre, ma rẹ nyasiọ onọ ma riẹ anwẹdẹ na ba, ma ve ru lele ọkpokpọ na vẹrẹ vẹrẹ. Ma te bi ru ere, ma te riẹ eware buobu kpahe Jihova, yọ Jihova ọ te gbẹ rọ omai ru iruo.

WO URUEMU NỌ O RẸ WERE ỌGHẸNẸ WỌHỌ PỌL

10. Uruemu vẹ Ọghẹnẹ ọ gwọlọ nọ ma wo? (Ahwo Kọlọsi 3:8-10)

¹⁰ Re eva mai e sae were Ọghẹnẹ u wo oware ofa jọ nọ Ọghẹnẹ o bi wuhrẹ omai, oye họ emamọ uruemu. Eme họ emamọ uruemu? Oye Pọl ukọ na ọ jẹ ta kpahe na nọ o kere nọ: “Wha ba uruemu anwae na avọ iruẹru riẹ no oma no, wha vẹ whẹ uruemu okpokpọ na họ oma.” (Se Ahwo Kọlọsi 3:8-10.) Re ma whẹ uruemu okpokpọ na họ oma wọhọ ẹgọ, o rẹ bẹ ẹsejọ. O lọhọ kẹ Pọl gbe he, rekọ ọ daoma. Okenọ ọ jọ uzoge, ọ jẹ daoma ru oware nọ o rẹ were Ọghẹnẹ. (Gal. 1:14; Fil. 3:4, 5) Rekọ fikinọ ọ re riẹ Ọghẹnẹ ziezi jẹ riẹ oware nọ Ọghẹnẹ ọ gwọlọ họ, o je ru eware nọ e rẹ dha Ọghẹnẹ eva. Oke yena, yọ ọ re riẹ eware nọ Jesu o wuhrẹ ilele riẹ hẹ, o te je wo omorro. O tẹ so ẹe ze nọ ọ jẹ rọ “ta eme ẹsọ” kẹ ilele Jesu je ru eware iyoma efa.—1 Tim. 1:13.

11. Uruemu vẹ Pọl ọ jẹ daoma gaga re ọ seba, kọ ẹvẹ o jọ kẹe?

¹¹ Re Pọl o te ti kurẹriẹ ziọ egagọ Ileleikristi, ọ jẹ hai mu ofu gaga. Eva Ileleikristi e jẹ dhae gaga. Obe Iruẹru Ikọ o ta nọ “ofu” na ọ ga te epanọ ọ rọ ‘gbaemu nọ o re kpe ai no.’ (Iruẹru 9:1) Rekọ nọ o kurẹriẹ no, ọ daoma gaga re ọ ba uruemu anwae na no oma no. (Ẹf. 4:22, 31) Ghele na, nọ ẹme jọ ọ wha avro ziọ udevie riẹ avọ Banabas, “ẹwhọ ọgaga o te du lahwe.” (Iruẹru 15:37-39) Oyena o jọ wọhọ ẹsenọ Pọl o bi je zihe kpemu. Rekọ ọ nwani no ere ta nọ ọ rẹ gbẹ daoma ha ha. Ọ gbẹ jẹ “gba oma” riẹ re ọ siọ oware nọ o rẹ dha Jihova eva ba eru.—1 Kọr. 9:27.

12. Eme u fiobọhọ kẹ Pọl sae ba uruemu anwae na no oma?

¹² Pọl ọ ba ekpehre uruemu nọ o wo na no oma o te ku uruemu okpokpọ na họ oma. Ẹvẹ ọ sai ro ru ei? Orọnikọ ẹgba obọriẹ o ro ru ei hi, Jihova o fiobọhọ kẹe. (Fil. 4:13) Pọl “ọ rẹroso ẹgba nọ Ọghẹnẹ ọ rẹ kẹ” wọhọ epanọ Pita o ru. (1 Pita 4:11) Rekọ ẹsejọ o jẹ hae kẹ Pọl uye gaga inọ ọ be daoma te he. Nọ iroro itieye na i te bi kpokpo udu riẹ, ọ rẹ daoma kareghẹhọ eware nọ Ọsẹ obọ odhiwu riẹ o ru kẹe no. Nọ ọ tẹ kareghẹhọ eware nọ Ọghẹnẹ o ru kẹe no, ọ vẹ gwọlọ nọ ọ rẹ gbẹ daoma re o ru oware nọ o rẹ were Ọghẹnẹ.—Rom 7:21-25.

13. Ẹvẹ ma sae rọ rehọ aro kele Pọl?

¹³ Re ma rọ aro kele Pọl, ma rẹ riẹ nọ o tẹ make rọnọ ma gọ Jihova kri no, ma rẹ gbẹ daoma re ma ba uruemu anwae na no oma re ma ku ọkpokpọ na họ. Ma te ru oware jọ nọ ma seba no, joma rri omamai nọ ma sai ti nwene he he. Ma rehọ iẹe nọ ẹdẹ jọ ma sae gba ofu mai hi, hayo ma ta ẹme oyoma kẹ ohwo jọ. Eme ma re ru? Jọ o kẹ omai uye ga hrọ họ. Joma gbẹ daoma nwene uruemu mai gbe oghẹrẹ nọ ma re rri eware. (Rom 12:1, 2; Ẹf. 4:24) Rekọ nọ ma bi ru ere na, oware jọ o riẹ nọ u wuzou gaga nọ u fo nọ ma rẹ kareghẹhọ: Nọ a te ko ewu, ewu na o gbe kiehọ ohwo na oma ha, itelọ na ọ sai gbe ru ei re o kiehọ ohwo na oma. Rekọ nọ uruemu okpokpọ nọ Jihova o wuhrẹ omai na o tẹ be bẹ omai ekuhọ, ma re roro nọ Jihova o ti nwene oware nọ ọ ta re u kiehọ omai oma ha. Mai ma rẹ daoma nwene re ma ru oware nọ Jihova ọ ta.

RỌ ARO KELE DEVIDI, JỌ ORIA NỌ JIHOVA Ọ RẸ JỌ THỌ OWHẸ

14-15. Oghẹrẹ vẹ Jihova ọ rẹ rọ thọ idibo riẹ? (Olezi 27:5) (Rri uwoho nọ o rrọ uke Uwou-Eroro na re.)

¹⁴ Re eva e sae were omai ziezi, ma re gbe wuhrẹ kpahe Ọghẹnẹ je wo uruemu nọ o rẹ were iẹe. Rekọ o jọ etẹe kuhọ họ, ma rẹ jọ oria nọ Jihova ọ rẹ jọ thọ omai. Eme họ otọ ẹme na? Eme ma re ru re ma sae jọ oria nọ Jihova ọ rẹ jọ thọ omai?

¹⁵ Devidi ovie na o dhesẹ oghẹrẹ nọ Jihova ọ rẹ rọ thọ idibo riẹ. (Se Olezi 27:5.) Jihova ọ rẹ thọ ahwo riẹ no obọ ohwo kpobi hayo oware kpobi nọ ọ rẹ sai gele ai kie nọ a gbẹ sae gọe ofa ha. Kọ ẹvẹ Jihova o re ro fiobọhọ kẹ idibo riẹ dikihẹ ga nọ edawọ i te bi te ai? Ọ ta nọ okwakwa ẹmo ọvo nọ a ru re a rọ họre idibo riẹ nọ u ti wo iruo o rrọ họ. (Ol. 34:7; Aiz. 54:17) Setan avọ ẹgba riẹ a ga kẹhẹ, a rẹ sai ru omai oware ovo nọ o rẹ raha uzuazọ mai kuotọ bẹdẹ bẹdẹ hẹ. A tẹ maki kpe omai dede, Jihova ọ te kpare omai ze. (1 Kọr. 15:55-57; Evia. 21:3, 4) Jihova o re je fiobọhọ kẹ omai re ma gbẹ ruawa te epanọ ma rẹ rọ se iẹe ba ẹgọ họ. (Itẹ 12:25; Mat. 6:27-29) Ọsẹ oyoyou mai na o te je ru nọ ma rọ rrọ uviuwou riẹ nọ ma jọ wo inievo buobu nọ i re fiobọhọ kẹ omai. Ekpako ukoko na a tẹ jẹ riẹ re nọ e rẹ ta omai udu ga. (Aiz. 32:1, 2) Yọ ẹsikpobi nọ ma te kpohọ ewuhrẹ, a rẹ kareghẹhọ omai eware nọ ma re ru re Jihova ọ gbẹ hae thọ omai.—Hib. 10:24, 25.

16. Ebẹbẹ vẹ Jihova ọ jẹ thọ Devidi no?

¹⁶ Okenọ Devidi o je yoẹme kẹ Ọghẹnẹ, Jihova ọ jẹ thọe. Ebẹbẹ nọ i re te ohwo nọ o bi keke aro fihọ raha uzi Ọghẹnẹ i je tei hi. (Je rri Itẹ 5:1, 2.) Rekọ okenọ ọ raha izi Ọghẹnẹ, Jihova ọ thọ riẹ no ebẹbẹ nọ i re no oware uyoma ze he. (2 Sam. 12:9, 10) Kọ eme Devidi o ru nọ ebẹbẹ nọ ọ rọ obọ so ho i tei? Devidi ọ lẹ se Jihova, yọ Jihova o fiobọhọ kẹe nọ udu riẹ u ro te otọ. Yọ edhere nọ o ro fiobọhọ kẹe họ, o ru nọ ọ rọ riẹ nọ o gbe you rie, yọ ọ te rẹrotei.—Ol. 23:1-6.

17. Oghẹrẹ vẹ ma sae rọ rehọ aro kele Devidi?

¹⁷ Oware jọ nọ u re dhesẹ nọ ma be rọ aro kele Devidi họ, nọ ma tẹ gwọlọ ru oware jọ, ma re rri ẹme nọ Ọghẹnẹ ọ ta re ma riẹ oware nọ ọ gwọlọ nọ ma ru. Yọ u fo re ma riẹ nọ ẹsejọ eware e sae ga kẹ omai. Orọnikọ fikinọ Jihova ọ be daezọ mai hi jabọ họ. Ẹsejọhọ iroro nọ ma jẹ thọ o wha riẹ ze. (Gal. 6:7, 8) Yọ otẹrọnọ ẹbẹbẹ jọ o te te omai, yọ orọnọ mai ma wha riẹ ze he, ma rẹ lẹ se Jihova je fievahọ iẹe nọ o ti ru re udu u te omai otọ.—Fil. 4:6, 7.

GBẸ HAI RU EWARE NỌ E RẸ LẸLIẸ OWHẸ RIẸ ỌGHẸNẸ JẸ KẸLE IẸE

18. Uruemu vẹ ahwo buobu a wo nọ u fo nọ ma rẹ yọroma kpahe, kọ eme ma re ru re ma riẹ Ọghẹnẹ jẹ kẹle iẹe ziezi? (Rri iwoho na re.)

¹⁸ Uzoẹme ẹgbukpe mai evaọ ukpe 2026 họ: “Eva e were enọ e riẹ nọ u fo re a riẹ Ọghẹnẹ.” Ẹme nana ọ roja gaga nẹnẹ na vi epaọ anwẹdẹ kpobi. Fikieme? Keme eva e be were ahwo buobu nẹnẹ na ha fikinọ a roro nọ u du gwọlọ nọ a rẹ riẹ Ọghẹnẹ hẹ. Ejọ nọ e make riẹ nọ u fo re a riẹ Ọghẹnẹ, egagọ erue nọ a rrọ gbe eriariẹ obọrai a roro nọ u ti fiobọhọ kẹ ae riẹ Ọghẹnẹ. Joma rọ aro kele ai hi. Kọ eme u re dhesẹ nọ ma be rọ aro kele ai hi? Ma rẹ hai wuhrẹ ẹme Ọghẹnẹ ziezi. Ma rẹ daoma wo uruemu nọ o rẹ were Ọghẹnẹ. Ma ve je ru oware nọ o rẹ lẹliẹ Jihova thọ omai.