Ebe Sẹbhi Ikpe 70 Ọ Ki Ye Nian Nin Mẹn Mọn Da Ga Jehova Bhi Cuba

Mẹn sẹyẹ yere ebi egbe wo rẹ fu mhan re bhi ọne idunmhun nin mhan ha ye nin. Mhan da ha nyẹnlẹn sikẹ ibhio mhan ne bunbun, rẹ dọ sẹbhi ene biẹ aba mẹn. Mhan wo ha miẹn ebale le, yẹ sọnyẹnmhẹn bhi iẹnlẹn.

Ebe sẹbhi ikpe isẹn mẹn ha ye beji ene biẹ mẹn munhẹn ha luẹ Baibo. Okpia ọkpa natiọle Walton Jones hi ọnọn ha man ele Baibo. Ọne okpia nan wo ha wẹnna kaka bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nin ọle ha lu, rẹ sẹbhọ ghe, uriagogo igbe ọle noo rẹ khian sẹbhi idunmhun nin mhan ye. Ẹghe-ẹghe nin ọle rẹ vae, ene bunbun bhi azagba-uwa nọnsẹmhan ki sikoko bhi uwa ọsi ene biẹ aba mẹn. Ele ki re uriagogo nọn tanlẹn rẹ deba ọle ha luẹ Baibo. Ibhio aba mẹn natiọle Pedro bi Ela yẹ deba ene biẹ mẹn ha luẹ Baibo. Ele wo hoẹmhọn ebi ele ha luẹ rẹ sẹbhọ ghe, ele da mianmẹn yẹ kiẹn Esali Jehova. Ebe sẹbhi ikpe 100 Ela ki ye nian. Ọle sẹyẹ wo lu iwẹnna ọkanẹfan bhi Cuba.

Bhi ọne ẹghe nin, a wo re otọ nin Esali Jehova rẹ ha lu iwẹnna oga nọnsele bhi Cuba. A wo lẹn mhan bhi eria ne tẹmhọn Osẹnobulua rẹ na bhi uwa rẹ sẹbhi uwa. Iriọ mhan yẹ rẹ wo munọ ẹkpa mhọnlẹn nin ebe nesẹmhan ye. Okhian-okhian mhan wo khian! Mẹn yẹ wo yere ebi mhan rẹ ha sọnyẹnmhẹn yẹ bhi oga nọnsi Jehova bhi ẹghe nin emhin rẹ lẹkhẹ. Usẹn mẹn khin bhi ọne ẹghe nan. Ọkpakinọn, ẹghe ọkakale da zegbere.—2 Tim. 4:2.

ẸGHE ỌKAKALE DA ZEGBERE

Beji mẹn sẹyẹ ha ribhi ikpe isẹn, aba mẹn bi obhio ọle nin okpia da ha khian agọ ọbhebhe nin amẹn nẹga dọ do usikoko bhi enin. Ọ ba bhi egbe a ghe, bhi ọne okhian nin, ele veva da ha khọnmhọn emianmhẹn taifọd, ranmhude amẹn nọn i mhẹn nin ele wọn. Mẹn sẹyẹ yere beji ele na bhi ọne okhian vae, obhio aba mẹn nin okpia bha yẹ ha mhọn eto bhi uhọnmhọn. Ọkpakinọn, ọle da miuhọnmhọn bhi ọne emianmhẹn. Sokpan, aba mẹn bha miuhọnmhọn bhi ọne emianmhẹn. Ikpe 32 ọle ha ye beji ọle yu.

Beji aba mẹn yu fo, inẹn mẹn da ne mhan ha khian eji obhio ọle nin okpia ye bhi agọ natiọle Lombillo. Iriọ mhan rẹ zẹ ibhio mhan obọ rẹ dọ sẹbhi ene biẹ aba mẹn nin mhan manman họemhọnlẹn. Ọrẹyiriọ, mhan rebhe da sẹyẹ ha ga Jehova kugbe.

Bhi Ọgọst 26, 1957, mẹn da mianmẹn bhi obhi omin nan hian nọn sikẹ Lombillo. Ikpe igbe mẹn ha ye bhi ọne ẹghe nin. Mẹn bha lẹn ghe bhi ẹkẹ ikpe eva ne vade, iẹnlẹn nọnsi Esali Jehova dẹ wo re ẹjẹje fidenọ bhi Cuba. Bhi 1959, a da re ọria nọn gbẹloghe Cuba sibhi ahu re. Ọria ọbhebhe da na bhọ.

Ọne ọria nọn ki ha gbẹloghe da ha guanọ ẹbho ne bunbun ne ha deba eyokhọnlẹn. Ọnan da wo dọ re iẹnlẹn nọghọ Esali Jehova, ranmhude, mhan i daba eyokhọnlẹn, la ahinmhin-ibo bhi agbaẹbho nọn hi ki rẹ khin nin mhan ye. Ranmhude ọnan, mhan bha yẹ miẹn isẹhoa rẹ ha lu iwẹnna oga nin mhan ka rẹ ha lu khẹ. Ene gbẹloghe bha yẹ re otọ nin mhan rẹ ha lu iwẹnna oga nọnsẹmhan. Ele da muno ibhio mhan nin ikpia ne bunbun ọbhi ighan. Ẹghe-ẹghe ene onighan rẹ ha gbe ibhio mhan. Ẹgheso, ele bhọ i re ebale nin ele le. Aharẹmiẹn a mun ebale nin ele, aranlẹn ki ha ribhi ọne ebale. Ebale nin Baibo bha re obọ bhọ nin Kristiẹn rẹ ha le.

Arẹmiẹn mhan kuẹlo da ene ọkakale nan rebhe, mhan da sẹyẹ kugbe ha ga Jehova. (Hib. 10:25) Mhan bhọ da ha do usikoko nọnsẹmhan bhi ugbo kẹkẹ bi bhi ijebhebhe bhi ọne agbaẹbho. Mẹn sẹyẹ wo yere ẹghe ọkpa nin obhio mhan nin okpia rẹ ji mhan da do usikoko nọnsẹmhan bhi eji ele da bẹ ihuan. Ọ bha kẹ mhan rẹ ne ene ihuan sibhọre, yẹ khiẹn-khiẹn ọlẹn ọkuẹsẹ mhan do usikoko nọnsẹmhan. Iriọ mhan ki rẹ do ọne usikoko bhi enin. Imhan bi ihuan da ko do ọne usikoko kugbe!—Mic. 2:12.

Mhan wo manman khuẹnmhẹn ene ibhio mhan ne ha wẹnna kaka, beji a ha da miẹn ghe mhan miẹn ebale oriọn ha le bhi ọne ẹghe nin. Bhi ọsi ijiẹmhin, ene ọta rebhe nan ha rẹman bhi ọne usikoko, a ki rẹkọdi ele ọbhi ikesẹti, yẹ ji ene ikesẹti ha khian ijekẹkẹ bhi ọne agbaẹbho ọkuẹsẹ ọne ẹghe nan ha rẹ do ọne usikoko. Ẹgheso, a ki zẹ ibhio mhan nin ikpia eva, ne muegbe ene ọta rebhe ọbhi otọ, yẹ rẹkọdi ele. Ranmhude ẹkẹ ẹkhokho ene ibhio mhan nan da ha rẹkọdi ene ọta, mhan ha khue ele ẹgheso, mhan ki họn ghe ọkpa viẹ bhi ẹkẹ ọle, bi emhin kẹkẹ ne dia riọ nin mhan họn bhi ẹkẹ ọle. Ahamiẹn ukpa i ribhi eji mhan da do usikoko, obhio mhan nin okpia ọkpa ki ha pẹda ikẹkẹ na diẹn mun ẹgini nọn mun ukpa re. Beji ọle ha rẹ ha pẹda ọne ikẹkẹ, ọne ẹgini ki ha mun ukpa re. Bhiriọ, mhan ki miẹn ukpa rẹ khue ọne ikesẹti yẹ kaehọ ene ọta. Arẹmiẹn mhan bha yẹ ha mhọn ọne isẹhoa rẹ ha lu iwẹnna oga, la mhan i mhọn ebe ne bunbun nesẹmhan nin ibhio mhan mhọn bhi agbaẹbho nekẹle, mhan sẹyẹ wo ha miẹn ebale oriọn le. Mhan da sẹyẹ wo ha sọnyẹnmhẹn beji mhan rẹ ga Jehova kugbe.—Neh. 8:10.

MHAN DA HA MHỌN IMỌN YẸ LU IWẸNNA ỌKANẸFAN

Bhi ẹghe nin mẹn rẹ ha ribhi ikpe 18, mẹn da munhẹn ha lu iwẹnna ọkanẹfan bhi idunmhun natiọle Florida. Ebe sẹbhi ukpe ọkpa ki gbera, a da re mẹn kiẹn ọkanẹfan kpataki bhi agbaẹbho ọsi Camagüey, bhi Cuba. Enin mẹn da miẹn obhio mhan nin okhuo natiọle Emilia. Santiago de Cuba ọle na vae. Ọle wo manman mhọse. Mhan da munhẹn zẹ egbe ọshọ. Ọ bha sẹ sẹbhi ukpe ọkpa, mhan da bọ egbe.

Mẹn da munhẹn ha re ẹghe rebhe rẹ wẹnna bhi kọnpini ọsi gọvamẹt nan da lu ishuga. Ranmhude ọnan, mẹn bi okhuo mẹn bha yẹ sabọ ha lu iwẹnna ọkanẹfan. Ọrẹyiriọ, mhan da sẹyẹ ha guanọ nin mhan lu eka nin mhan ha sabọ lu bhi oga nọnsi Jehova. Bhiriọ, mẹn ki da mhanmhanlẹn nin mẹn rẹ ha wẹnna bhi ọne kọnpini rẹ na bhi agogo ea bhi ọsasọn rẹ dọ sẹbhi agogo ugbolọ bhi ọsewewiẹ. Ọ bha zẹwẹ ha yẹẹ mẹn nin mẹn rẹ kẹ ha riọ bhi owe. Ọkpakinọn, ọne emhanmhan nan da re otọ nin mẹn rẹ ha lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua, yẹ deba okhuo mẹn ha yo ikolo oga ẹghe-ẹghe.

Bhi ukpe 1969, mhan da biẹ ọmọdiọn nọnsẹmhan natiọle Gustavo. Bhi ọne ẹghe nan nin mẹn rẹ biẹ ọmọn, a da taman mẹn nin mẹn ha lu iwẹnna ọfẹotughe. Bhi ọne ẹghe nin, emhin nọn kẹ wo sunu bhi Cuba nọn, nin ọria nọn mhọn ọmọn rẹ ha lu iwẹnna ọfẹotughe. Mhan da wo ha miẹnsọn ne bunbun bhi ọne ẹghe nan. Iriọ mhan yẹ rẹ wo ha ghọnghọn. Ọ wo manman ti mẹn bi okhuo mẹn bhọ nin mhan rẹ miẹn ọne isẹhoa nan rẹ ha ga ibhio mhan nin ikpia bi ikhuo. Beji mhan rẹ ha lu iwẹnna ọfẹotughe, mhan da gbo biẹ ọmokpia ọbhebhe natiọle Obed. Akizẹbue, mhan da biẹ Abner. Ikpe eso ki gbera, mhan da biẹ ọmokhuo nọnsẹmhan natiọle Mahely.

Mẹn ha ria eria nyan ene ikpe rebhe nin mhan gbe bhi iwẹnna ọfẹotughe, ọ manman wo re mẹn ghọnghọn rẹ daghe ebi Jehova rẹ nan erọnmhọn nin ẹbho nesọle yẹ bhi Cuba. Bhi ọsi ẹmhọanta, Jehova wo rẹkpa mhan rẹ man imọn nesẹmhan emhin nọnsẹn, beji ele ha da sabọ re ọkhọle rebhe rẹ hoẹmhọn ọlẹn. Ji mẹn taman bha ebi iẹnlẹn nọnsẹmhẹn bi ọsi okhuo mẹn nin Emilia diayẹ, bhi ene ẹghe nin mhan rẹ ha lu iwẹnna ọfẹotughe.

ỌFẸOTUGHE MẸN HA KHIN BHI ẸGHE NAN RẸ DE IDOBOLO ỌBHI IWẸNNA OGA NỌNSẸMHAN BHI CUBA

Bhi ẹghe nan rẹ de idobolo ọbhi iwẹnna oga nọnsẹmhan bhi Cuba, ọ da wo ha nọghọ ibhio mhan rẹ ha yo ikolo oga yẹ lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua. Ene gbẹloghe da khue Kindọn Họọ nesẹmhan. A da khu ene lu iwẹnna mishọnari sibhi agbaẹbho nọnsẹmhan re. A da muno ibhio mhan nin ikpia ne bunbun ọbhi ighan. Sẹyẹ, a da khue Bẹtẹ nọnsẹmhan nọn ribhi Havana.

Ranmhude ọne idobolo nan, ẹdẹ Satọde bi Sọnde ọkpa mhan ki rẹ ha rẹnẹ ji ene agbotu. Bhiriọ, agbotu nọn hi ki rẹ khin nin mhan rẹnẹ diọ i, mhan ki deba ele gbẹdẹ Satọde bi Sọnde. Bhi uzana nọn rẹkhan ọlẹn, mhan ki gbo vae dọ deba ele gbẹdẹ Satọde bi Sọnde, mhan kuẹ ha khian agbotu ọbhebhe. Beji a ha da miẹn ghe ene unakpa bha re ẹlo mhan bhi egbe, mhan i sino ihe mhọnlẹn sade mhan khian ọne okhian nan, sẹyẹ, ikẹkẹ mhan kẹ wo ha noo. Ahamiẹn mhan guanọ nin mhan rẹnẹ ji ene agbotu, mhan i taman ele ghe mhan vade. Uwedẹ nin mhan rẹ ha khian ọne okhian nan ki re ẹbho ha riale ghe azagba-uwa nọnsẹmhan mhan rẹnẹ je. Ọnan wo lẹkhẹ nin mhan rẹ lu. Ranmhude uwedẹ nin mhan bi ene agbotu rẹ ko ha lu emhin kugbe bii azagba-uwa, ẹgheso, mhan bhọ yelea ghe iwẹnna ọfẹotughe mhan dọ lu. (Mak 10:​29, 30) Ọrẹyiriọ, ọ da khẹke nin mhan re ẹwanlẹn lu emhin, ranmhude, ẹghe-ẹghe ene unakpa rẹ ha rẹkhan mhan, yẹ nọọn mhan ọta. Sẹyẹ, unakpa bhọ dẹ sabọ mun ene ibhio mhan ne mun uwa nin mhan dia ọbhi ighan sade ele lẹn ebi mhan lu.—Rom 16:4.

Bhi ene ẹghe nan rebhe nin mhan rẹ ha lu iwẹnna ọfẹotughe, ene ibhio mhan nan wo ha zẹ emhin bhi obọ rẹ rẹkpa mhan arẹmiẹn ibhioguele ele khin. Ijeso nin mhan rẹnẹ yo, ene itutu ne ribhi enin bhọ bun nẹ ẹbho ne nyẹnlẹn bhi enin. Ọkpakinọn, ene ibhio mhan ne nyẹnlẹn bhi enin, ki mun nẹti ọkpa nin ele mhọn nin mhan beji a ha da miẹn ghe itutu bha le mhan an bhi ọsasọn. Eso bhọ ki yọle nin mhan dọ debhi uwa nọnsele a arẹmiẹn ele bhọ i manman mhọn ebale. Ranmhude ọnan, ahamiẹn mhan khian uwa nọnsele ẹgheso, mhan ki ne ebale mhọn nin mhan bi ele ha ko le.

Mhan bha sabọ ha ne imọn nesẹmhan rebhe rẹkhan egbe beji mhan rẹ rẹnẹ je ene agbotu. Bhiriọ, mhan ki re ọmọn ọkpa rẹkhan egbe. Inẹn mẹn bi obhio mẹn nin okhuo ki ha gbẹloghe enekẹle bhi uwa. Bhi ọis ẹmhọanta, ọmọn nin mhan ha mun rẹkhan egbe wo ha rẹkpa mhan, ranmhude, ẹbho bha ha re ẹlo mhan bhi egbe. Ẹgheso, unakpa ki mun mhan mundia, yẹ ha zanzan ẹkpa nesẹmhan. Ọkpakinọn, ẹkpa nin mhan ne napkin ọsi ọmon nọn gbitọn an i, ọle mhan da ne ebe nesẹmhan he. Unakpa i da ha guanọ nin ọle zanzan ẹkpa nọn sẹriọ.

Mẹn wo manman khuẹnmhẹn Emilia nin okhuo mẹn bhi uwedẹ nin ọle rẹ ha gbẹloghe imọn nesẹmhan, yẹ rẹkpa mẹn bhi iwẹnna ọfẹotughe nin mẹn ha lu. Bhi ọsẹmhẹn, mẹn da sẹyẹ wo ha wẹnna bhi kọnpini nan da lu ishuga, yẹ lu iwẹnna ọfẹotughe ba ọle. Be mẹn rẹ sabọ ha lu ene iwẹnna veva nan kugbe yẹ? Ẹgheso, mẹn ki wẹnna gbera ẹghe nọn khẹke nin mẹn wẹnna sẹ bhi osukpa la igba eva bhi uzana, beji a ha da miẹn ghe, mẹn ki sabọ rẹnẹ ji ene agbotu bhi ẹdẹ Satọde bi Sọnde nọn rẹkhan ọlẹn. Akizẹbue, a da fi iwẹnna nọnsẹmhẹn denọ bhi eji mẹn da wẹnna. Imẹn hi ọnọn ki ha sun ẹbho nin mhan ko wẹnna. Bhiriọ, a da yọle ghe uzana rebhe mẹn ha ki rẹ ha wẹnna. Ọne iwẹnna nan bha ji mẹn zọbọ. Ọkpakinọn, mẹn da kere ghe, mẹn ha manman mun ẹsọn nin ene mhan ko wẹnna bhi ẹdẹ Satọde bi Sọnde, mẹn ki miẹn ọne isẹhoa rẹ rẹnẹ ji ene agbotu. Mẹn bha riale ghe ene nyan iwẹnna lẹn ghe mẹn i vae bhi wẹnna ẹdẹ Satọde bi Sọnde!

MẸN DA SẸYẸ WO HA GHỌNGHỌN ARẸMIẸN A FI IWẸNNA OGA NỌNSẸMHẸN DENỌ

Ẹdọkpa, bhi ukpe 1994, ene ibhio mhan ne sun iwẹnna oga ọsi Esali Jehova bhi Cuba da tie ọrebhe ne lu iwẹnna ọfẹotughe vae bhi ikolo nan ha do bhi Havana. Itue 80 mhan ha khin nan tie vae. Ọ wo manman ti mhan bhọ nin mhan rẹ kie miẹn egbe ẹlo bhi ene ikpe rebhe ne gbera. Bhi ọne ikolo nin, mhan da tẹmhọn emhin eso nan fidenọ bhi ẹkẹ agbotu. Ọkpakinọn, a da ta emhin ọbhebhe nọn wo han mhan ilo. Ene ibhio mhan da taman mhan ghe, a dẹ ne elin nọnsẹmhan nin ene gbẹloghe. Bezẹle nin ele da guanọ nin ele lu ọnan?

Ele da gbotọle fanọn an man mhan ghe, ele wo ha deba ene gbẹloghe do ikolo, beji a ha da sabọ re ẹmhọn nọn ribhi ẹwẹ Esali Jehova bi ene gbẹloghe ọi nọnsẹn. Ọnan zẹle nin ene gbẹloghe da ha guanọ elin ọsi ene ọfẹotughe rebhe. Bhiriọ, mhan rebhe da ka nin mhan rẹ gbẹn elin nọnsẹmhan ọbhi otọ. Rẹ na bhi ọne ẹghe nin rẹ ha khian, ekhẹn gọvamẹt da ki dọ ha re ẹlo esili rẹ ghe Esali Jehova.

Khere-khere, mhan da kie sabọ ha yo ikolo oga, yẹ lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua, arẹmiẹn ekhẹn gọvamẹt bha sẹ re obọ ọbhi oga nọnsẹmhan. Akizẹbue, mhan da dọ lẹn kere ghe, ene ekhẹn gọvamẹt bhọ ka mhọn elin ọsi ene ọfẹotughe eso fo. Ọrẹyiriọ, ele da sẹyẹ ha guanọ nin mhan ne ene elin ji ele.

Bhi Sẹtẹmba 1994, ene gbẹloghe da re isẹhoa nin mhan re kie tuje Bẹtẹ nọnsẹmhan an. Bhiriọ, mhan da kie sabọ ha noo ọne Bẹtẹ nin ele ka khue rẹ na bhi ikpe 20 ne gbera.

Bhi ukpe 1996, a da tie mẹn bi okhuo mẹn nin mhan dọ ha ga bhi Bẹtẹ. Ọnan da wo han mhan ilo. Mhan da taman ene ibhio mhan ghe, mhan sẹyẹ mhọn imọn eva bhi uwa nin mhan gbẹloghe. Ene ibhio mhan ki ria eria nyan ọne ẹmhọn fo, ele da taman mhan ghe, ele sẹyẹ guanọ nin mhan vae dọ ha ga bhi Bẹtẹ. Bhiriọ, mhan da muegbe nin mhan rẹ yo. Imẹn bi azagba-uwa nọnsẹmhẹn ki da mhanmhan ebi mhan ha rẹ ha khian Havana yẹ.

Bhi ọsi ẹmhọanta, Bẹtẹ bha zẹwẹ ha ti mẹn bhọ bhi ọsi ọhẹnhẹn. Mẹn sẹ wo gbe ikpe ne bunbun bhi iwẹnna ọfẹotughe, rẹ sẹbhọ ghe, enin ọkhọle nọnsẹmhẹn ki wo ha ye. Ọ wo nọghọ mẹn rẹ ha wẹnna bhi Bẹtẹ. Ọkpakinọn, ene mhan ko ga bhi Bẹtẹ, manman nọn okhuo mẹn nin Emilia da wo rẹkpa mẹn rẹ fi iria-eria nọnsẹmhẹn denọ. Ọ bha buegbe, mẹn da kie munhẹn ha sọnyẹnmhẹn bhi iwẹnna nin mẹn ha lu. Bhi ejayenan nian, mẹn wo ghọnghọn beji mẹn rẹ ga bhi Bẹtẹ.

Imẹn bi okhuo mẹn ki wo dọmanlẹn nian. Ọ wo manman re mhan ghọnghọn sade mhan ria ẹmhọn ene ibhio mhan nin ikpia bi ikhuo nin mhan sẹ lẹn, bi ene imhan ko ga bhi ene ikpe ne bunbun ne gbera. Ọ manman wo re mhan ghọnghọn nin mhan rẹ daghe imọn nesẹmhan bi eyẹ nesẹmhan ga Jehova. Beji emhin dia Jọni nin odibo nọn ki dọmanlẹn bhi egbe, iriọ ọ yẹ dia mhan bhi egbe. Ọle da yọle: “Emhin ọbhebhe iribhọ nọn rẹ mẹn ghọnghọn gbera ọnan, nin mẹn rẹ họn ghe imọn nesẹmhẹn wo ha khian bhi uwedẹ ẹmhọanta.”—3 Jọni 4.

Ebe sẹbhi ikpe 30 ọ ki ye nian nin mhan mhọn da ga bhi Bẹtẹ. Imẹn bi okhuo mẹn wo dọnmhegbe rẹ lu eka nin mhan ha sabọ lu rẹ miẹnsọn nan mun nin mhan, arẹmiẹn mhan nin idọmanlẹn bi emianmhẹn kansa dan ukpẹdẹ-ukpẹdẹ. Bhi ene ẹghe rebhe nin mhan sẹ gbe bhi oga nọnsi Jehova, mhan wo kuẹlo da ọkakale eso. Ọkpakinọn, ọ manman ti mhan bhọ ghe, mhan sabọ ha ga “Osẹnobulua ọsi eghọnghọn” rẹ na bhi ebe sẹbhi ikpe 70 bhi Cuba!—1 Tim. 1:11; Ps. 97:1.