Re Egbe Khọkhọ Jehova Bhi Uwedẹ Nin Ọle Rẹ Rẹhunmhan

1-2. (a) Ẹghela ọ ha rẹ manman ha nọghọ mhan rẹ rẹhunmhan? (b) Be Denise rẹ rẹhunmhan yẹ?

Ọ BE nọghọ uwẹ rẹ rẹhunmhan ẹbho? Ọ nọghọ ene bunbun bhi ẹwẹ mhan rẹ rẹhunmhan, manman nọn sade ọria ta ọta, la lu emhin nọn manman ba ele bhi egbe. Ọkpakinọn emhin eso ribhọ nin mhan ha lu nọn ha rẹkpa mhan rẹ sabọ de ẹkhọle re, yẹ rẹhunmhan. Bhi ọsi ijiẹmhin, bha ji mhan fẹ okha ọsi obhio mhan nin okhuo natiọle Denisea ghe, nọn manman wo rẹhunmhan ọria nọn lu ọle khọ. Bhi 2017, ọle bi azagba-uwa nọnsọle da rẹnẹ diọbhi Bẹtẹ Nọn Ke Okhun Nẹ nọnsẹmhan nan wo la tuje a. Beji ele rẹ khian uwa, moto ọbhebhe da wo sibhi obọ nọnsọle re dọ degbe moto nọnsele. Beji ọne asidẹnt sunu, Denise bha yẹ lẹn eji ọle ye. Ọle ki ziẹn re, ọle da dọ kere ghe imọn nesọle manman wo kuan, sẹyẹ ọdọ ọle nin Brian yu. Beji Denise ki ha tẹmhọn ebe sunu, ọle da yọle: “Egbe iẹnlẹn da wo lọ mẹn, sẹyẹ mẹn bha lẹn ebi mẹn ha lu yẹ.” Akizẹbue, ọle da dọ kere ghe, emhin soso bha de ọne ọria idobolo nọn dọ degbe ele. Bhiriọ, ọle da bhii Jehova nọn rẹkpa ọle rẹ de ọkhọle re beji ọle ha da sabọ re ọne ẹmhọn khian nọnsẹn.

² A da mun ọne okpea nọn degbe ele khue, yẹ yọle ghe ọle gbugbe. A ha bhu ọle ohiẹn ghe ọle gene lu iriọ, ighan ọle ha da ke egbe ọle re. Ọkpakinọn, ọria nọn mhọn obọ bhi ọne ẹzọ da taman Denise ghe, ebi ọle ta ha rẹman si a dẹ mun ọne okpea fi ọbhi ighan, la si a i da mun ọlẹn ọbhọ. Denise da yọle: “Beji a yọle nin mẹn dọ tẹmhọn ebi ọne asidẹnt rẹ sunu yẹ, ọ da diabe ghe a kie tan itẹ nọn ribhi mẹn bhi egbe a yẹ biri umhẹn ọbhọ.” Uzana eso ki gbera nin ọne asidẹnt sunu, Denise da vae bhi ikotu dọ tẹmhọn ebe sunu, sẹyẹ ọne okpea nọn si ọbalọ ji azagba-uwa nọnsọle da yẹ ha ribhi enin. Be ọle ki tayẹ? Denise da taman ọne ọbhuohiẹn nin ọle mhọn itohan da ọne okpea.b Ọle ki talọ fo, ọne ọbhuohiẹn da ha viẹ. Ọne ọbhuohiẹn da yọle: “Bhi ikpe 25 nin mẹn mọn da lu ọne iwẹnna nan, mẹn bha sẹ miẹn emhin nọn dia inian khẹ. Mẹn bha sẹ ka họn khẹ ghe, ọria nan lu khọ ki ha bhii nan mhọn itohan da ọne ọria nọn lu ọle khọ, mẹn bha sẹ ka miẹn ọria nọn re inian re oyẹẹ man khẹ, yẹ re inian rẹhunmhan.”

3. Emhin nela rẹkpa Denise rẹ rẹhunmhan?

³ Emhin nela rẹkpa Denise rẹ rẹhunmhan? Ẹmhọn uwedẹ nin Jehova rẹ rẹhunmhan nin ọle ria eria nyan rẹkpa ọle. (Mic. 7:18) Ahamiẹn mhan ji uwedẹ nin Jehova rẹ rẹhunmhan ha ti mhan bhọ, ọ ki re mhan muegbe rẹ wo ha rẹhunmhan ẹbho.

4. Be Jehova ho nin mhan lu? (Ẹfẹsọs 4:32)

⁴ Jehova ho nin mhan rẹ ọkhọle rebhe rẹ ha rẹhunmhan ẹbho beji ọle rẹ rẹhunmhan mhan. (Tie Ẹfẹsọs 4:32.) Ọle ho nin mhan wo ha rẹhunmhan ẹbho ne lu mhan khọ. (Ps. 86:5; Luk 17:4) Bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ zilo nyan emhin ea ne ha rẹkpa mhan rẹ wo manman ha rẹhunmhan.

HẸI RE ẸLO GBERA EBI ỌNE EMHIN NỌN SUNU DIA UWẸ BHI EGBE YẸ

5. Beji Proverbs 12:18 rẹman, be egbe ha sabọ dia mhan yẹ sade ọria lu mhan khọ?

⁵ Emhin nin ọria lu, la ọta nin ọria ta sabọ rẹ wo ba mhan bhi egbe, manman nọn sade ọmọẹ mhan la ọria bhi azagba-uwa nọnsẹmhan ta ọne ọta, la lu ọne emhin. (Ps. 55:​12-14) Ẹgheso, emhin nin ọria lu mhan le sabọ rẹ ba mhan bhi egbe sẹbhọ ghe, ọ ki dia mhan ghe a di ọghale mhan bhi egbe. (Tie Proverbs 12:18.) Mhan sabọ rẹ ha lu bọsi ghe emhin soso bha zẹwẹ sunu. Ọkpakinọn mhan ha lu iriọ, ọ ki diabe ghe mhan zẹ ọne ọghale obọ bhi eji ọne ọria di ọle i. Iriọ yẹ nọn, mhan i da wo sabọ re ẹlo ọbhọ ghe, emhin nin ọria lu mhan le dẹ tobọle siegbe kie sade mhan bha lu emhin soso ọbhọ.

6. Be ha sabọ sunu sade ọria re ẹkẹ khọ mhan?

⁶ Emhin nọn kẹ wo sunu sade ọria lu ebe khọ mhan bhi ẹkẹ hi, nin mhan rẹ miẹn ohu. Baibo yọle ghe, ohu sabọ rẹ re mhan, ọkpakinọn, ọ yẹ sekha nin mhan ghe nin mhan hẹi wo ha miẹn ohu khian. (Ps. 4:4; Ẹfẹ. 4:26) Bezẹle? Ranmhude ebe emhin dia mhan bhi egbe yẹ kẹ rẹso uwedẹ nin mhan rẹ lu emhin, sẹyẹ, emhin nọn mhẹn i kẹ na bhi ohu re. (Jem. 1:20) Yere ghe, emhin nọn kẹ wo sunu nọn nin mhan rẹ miẹn ohu sade ọria rẹ ẹkẹ khọ mhan, ọkpakinọn mhan ha tobọmhan zẹ si mhan dẹ wo ha miẹn ọne ohu khian.

7. Ọbalọ ebhebhe nela mhan ha sabọ miẹn bhi egbe sade a bha lu mhan nọnsẹn?

⁷ Ọbalọ ebhebhe ribhọ nin mhan yẹ wo miẹn bhi egbe sade a manman lu mhan khọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, obhio mhan nin okhuo natiọle Ann da yọle: “Beji mẹn ribhi obhokhan, aba mẹn da zẹ inẹn mẹn obọ dọ re okhuo nin mhan re ọbhi uwa nọn ha gbẹloghe mẹn. Ọ da dia mẹn ghe ọrebhe wo zẹ mẹn obọ. Ẹghe nin ele ki rẹ dọ ha mhọn imọn, a bha yẹ ha ghe mẹn ẹlo. Beji mẹn ha wanre, ọ da wo dia mẹn bhi egbe ghe ẹmhọn mẹn bha rẹtẹ ọria soso.” Obhio mhan nin okhuo natiọle Georgette da tẹmhọn ebi egbe dia ọle yẹ bhi ẹghe nin ọdọ ọle rẹ dọ gboghẹ. Ọle da yọle: “Rẹ na bhi obhokhan mhan rẹ munhẹn ha yi imọẹ, mhan yẹ ko lu iwẹnna ọkanẹfan kugbe! Ọkpakinọn, ọne emhin nan nin ọle lu da wo re mẹn udu ha.” Obhio mhan nin okhuo natiọle Naomi da yọle: “Mẹn bha rẹ re ẹlo ọbhọ ghe ọdọ mẹn dẹ lu mẹn emhin nọn ha manman ba mẹn bhi egbe. Bhiriọ, ẹghe nin ọle rẹ taman mẹn ghe, ọ reele nin ọle mọn da ghe ifoto ọsi ẹbho ne banọn an bhi ẹkhokho, ọ da wo dia mẹn bhi egbe ghe, ọ i yi ọkhọle rebhe ọle rẹ ne mẹn ha lu emhin, sẹyẹ ọle hiẹ mẹn.”

8. (a) Bezẹle nọn da khẹke nin mhan ha rẹhunmhan ẹbho? (b) Elele nela mhan miẹn bhọ sade mhan rẹhunmhan? (Fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle “Ahamiẹn Emhin Nin Ọria Lu Mhan Le Manman Rẹso Mhan”)

⁸ Mhan i da sabọ taman ẹbho ebi ele ha rẹ ne mhan lu emhin yẹ, la ne mhan talọ yẹ, ọkpakinọn, mhan dẹ sabọ zẹ ebi mhan ha rẹ ne ele lu emhin yẹ. Emhin nọn mẹn nẹ nin mhan ha sabọ zẹ rẹ lu hi, nin mhan rẹ rẹhunmhan. Bezẹle? Ranmhude mhan hoẹmhọn Jehova, sẹyẹ, ọle ho nin mhan ha rẹhunmhan. Ahamiẹn mhan wo ha miẹn ohu khian, ghe mhan bha ka rẹhunmhan, ọ dẹ sabọ si ikuan-egbe ji mhan, yẹ rẹ mhan lu emhin bhi uwedẹ nọn bha gba. (Prov. 14:​17, 29, 30) Bha ji mhan fẹ ijiẹmhin ọsi obhio mhan natiọle Christine ghe. Ọle da yọle: “Ahamiẹn ohu manman wo ha re imẹn, mẹn ki wo khekhe ẹlo a bhi uhọnmhọn, mẹn i yẹ le ebale agbọn, mẹn i yẹ wẹ nọnsẹn, sẹyẹ mẹn ki wo ha fi bhi ẹlo. Ọ ki ha rẹso uwedẹ nin mẹn rẹ ne ọdọ mẹn bi ẹbho ebhebhe lu emhin.”

9. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan re emhin nọn sunu sibhi ọkhọle re?

⁹ Aharẹmiẹn ọne ọria nọn lu mhan khọ bha dọ bhii mhan, mhan dẹ sabọ zẹ nin ọne emhin hẹi rẹso mhan gbe. Be mhan ha rẹ lu ọle yẹ? Georgette nin mhan ka tẹmhọnlẹn da yọle: “Arẹmiẹn imẹn bi ọdọ mẹn zẹ egbe obọ, ọne emhin nin ọle lu sẹyẹ wo ha re mẹn bhi ọkhọle bhi ẹghe eso. Ọkpakinọn, mẹn da zẹ nin mẹn rẹ mun ẹmhọn fia, yẹ zobọ bhọ rẹ ha khọẹkẹ ọle. Egbe da wo fu mẹn re beji mẹn lu iriọ.” Ahamiẹn mhan re ẹmhọn nọn sunu sibhi ọkhọle re, ọ i da yẹ sabọ dọ ha le mhan kua bhi ẹkẹ egbe. Emhin esili mhan yẹ wo re iriọ lu nin egbe mhan. Mhan i da yẹ dọ ha rẹ ọkhọle muno ọne emhin nọn sunu, sẹyẹ mhan ki sabọ dọ ha ghọnghọn. (Prov. 11:17) Ọkpakinọn, be uwẹ ha lu yẹ aharẹmiẹn uwẹ lu enan rebhe fo, ọ i sẹyẹ ribhi uwẹ bhi ọkhọle rẹ rẹhunmhan?

EBE HA RẸKPA UWẸ RẸ SABỌ RE ỌNE ẸMHỌN SIBHI ỌKHỌLE RE

10. Ahamiẹn a lu mhan khọ, bezẹle nọn da khẹke nin mhan re ẹghe nin egbe mhan rẹ sabọ de ọkhọle re? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹⁰ Be ha rẹkpa ẹ beji a ha da miẹn ghe uwẹ bha yẹ ha khọẹkẹ? Emhin ọkpa nọn ha rẹkpa uwẹ hi, nin uwẹ rẹ ji ẹgheso gbera nin ọkhọle nọnsẹ rẹ lọ re. Beji ọ rẹ re ẹghe ọkuẹsẹ egbe dọ dan ọria nọn manman kuan arẹmiẹn a gbẹloghe ọle fo bhi họspita, asabọmiẹn iriọ ọ ha ye rẹ re ẹghe ọkuẹsẹ ọkhọle nọnsẹmhan dọ lọ re beji mhan ha da sabọ re ọkhọle rebhe rẹhunmhan ọria nọn lu mhan khọ.—Eccl. 3:3; 1 Pita 1:22.

11. Be erọnmhọn ha rẹ sabọ rẹkpa uwẹ yẹ rẹ ha rẹhunmhan?

¹¹ Bhii Jehova nọn rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha rẹhunmhan.c Ann nin mhan ka tẹmhọnlẹn da sounun bhi ebi erọnmhọn rẹ rẹkpa ọle yẹ. Ọle da yọle: “Mẹn da bhii Jehova nọn rẹhunmhan ọdeọde bhi azagba-uwa nọnsẹmhan bhi eji mhan bha da lu nọnsẹn. Mẹn ki lu ọnin fo, mẹn da gbẹn ilẹta ji aba mẹn bi ọne okhuo nin ọle re rẹ taman ele ghe mẹn rẹhunmhan ele.” Ann da yọle ghe ọ bha lẹkhẹ nanlẹn rẹ lu ọnan. Ọkpakinọn ọle da yọle: “Mẹn rẹọbhọ ghe ọne uwedẹ nan nin mẹn rẹ dọnmhegbe rẹ re egbe khọkhọ Jehova bhi uwedẹ nin ọle rẹ rẹhunmhan, dẹ rẹso aba mẹn bi okhuo ọle rẹ dọ manman luẹ ẹmhọn Jehova.”

12. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan mun udu nyan Jehova, ọ i yi ebi emhin dia mhan bhi egbe yẹ? (Proverbs 3:​5, 6)

¹² Mun udu nyan Jehova, hẹi wo ha lu rẹkhan beji emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe. (Tie Proverbs 3:​5, 6.) Jehova lẹn ebe ha mhẹn mhan bhi egbe. (Isa. 55:​8, 9) Ẹghe i ribhọ nin ọle ha rẹ yọle nin mhan dọ lu emhin nọn ha si ikuan-egbe ji mhan. Bhiriọ, beji ọle yọle nin mhan ha rẹhunmhan, mhan dẹ sabọ ha mhọn ọne izebhudu ghe mhan dẹ miẹn elele bhọ sade mhan lu iriọ. (Ps. 40:4; Isa. 48:​17, 18) Bhi obọ nọnkẹle, ahamiẹn mhan wo ha lu rẹkhan beji emhin dia mhan yẹ bhi egbe, asabọmiẹn mhan i da rẹhunmhan ghẹdẹ. (Prov. 14:12; Jer. 17:9) Naomi nin mhan ka tẹmhọnlẹn da yọle: “Bhi ọsi ọhẹnhẹn, mẹn da ha riale ghe ọ bha dọbe nin mẹn bha rẹ ka rẹhunmhan ọdọ mẹn nin ọle rẹ dọ ha ghe ividio ọsi ẹbho ne banọn an. Ofẹn da ha mun mẹn ghe mẹn ha rẹhunmhan ọlẹn, ọle dẹ kie dọ lu emhin nọn ha ba mẹn bhi egbe, la ọle dẹ yelea ebi emhin nin ọle lu ba mẹn bhi egbe sẹ yẹ. Sẹyẹ mẹn da ha riale ghe, Jehova wo lẹn ebezẹle nin mẹn da re inian ha lu emhin. Ọkpakinọn, mẹn da dọ kere ghe arẹmiẹn Jehova lẹn ebezẹle nin mẹn da re inian ha lu emhin, ọnin bha rẹman ghe ọle re obọ ọbhọ. Ọle lẹn ebe emhin dia mẹn bhi egbe yẹ, sẹyẹ ọle lẹn ghe, ọ dẹ re ẹghe ọkuẹsẹ mẹn sabọ re ọne emhin nọn sunu sibhi ọkhọle re. Ọrẹyiriọ, ọle sẹyẹ guanọ nin mẹn rẹhunmhan.”d

HA MHỌN EMHIN ESILI BHI ỌKHỌLE NE HA RE ỌLE LẸKHẸ NIN UWẸ RẸ RẸHUNMHAN

13. Beji Rom 12:​18-21 rẹman, be ọkhẹke nin mhan lu?

¹³ Nin mhan rẹ gene rẹhunmhan ọria nọn lu mhan khọ gbera nin mhan rẹ gheghe miẹn ghe mhan bha yẹ ha tẹmhọn ọne emhin nọn sunu. Ahamiẹn obhio mhan nin mhan ko ga lu mhan khọ, ebi mhan ha mhọn bhi ọkhọle hi, nin mhan rẹ khu ọbhi ọfure. (Mat. 5:​23, 24) Nin mhan rẹ wo ha khọẹkẹ khian, ọ dẹ ha mhẹn nin mhan mhọn itohan da ọne ọria yẹ rẹhunmhan ọlẹn. (Tie Rom 12:​18-21; 1 Pita 3:9) Be ha rẹkpa mhan rẹ sabọ lu ọnan?

14. Be ọkhẹke nin mhan dọnmhegbe rẹ ha lu? Bezẹle?

¹⁴ Ọkhẹke nin mhan ha ghe ọne ọria nọn lu mhan khọ beji Jehova rẹ ghe ọle. Eji ọria da lu nọnsẹn Jehova ghe. (2 Chron. 16:9; Ps. 130:3) Mhan dẹ sabọ daghe emhin nọn hi ki rẹ khin nin mhan guanọ nin mhan daghe bhi egbe ọria—ahamiẹn eji ele da lu nọnsẹn nọn, la eji ele i da lu nọnsẹn. Ahamiẹn eji ẹbho da lu nọnsẹn mhan fẹghe, ọ dẹ lẹkhẹ nin mhan rẹ rẹhunmhan ele. Bhi ọsi ijiẹmhin, obhio mhan nin okpea natiọle Jarrod da yọle: “Ọ lẹkhẹ nin mẹn rẹ rẹhunmhan ibhio mhan sade mẹn wo ha ria ẹmhọn emhin esili kẹkẹ nin ele sẹ lu, ghe ọ i yi idobọ nọnsele.”

15. Bezẹle nọn da yi emhin nọn mhẹn nin mhan rẹ taman ọne ọria nọn lu mhan khọ ghe mhan rẹhunmhan ọlẹn?

¹⁵ Emhin ọbhebhe nọn yẹ khẹke nin mhan lu hi, nin mhan rẹ taman ọne ọria ghe mhan rẹhunmhan ọlẹn. Bezẹle? Bha ji mhan fẹ ebi Naomi nin mhan ka tẹmhọnlẹn tale. Ọle da yọle: “Ọdọ mẹn da nọọn mẹn yọle, ‘Uwẹ be rẹhunmhan mẹn?’ Ẹghe nin mẹn ki rẹ ha ho nin mẹn taman ọlẹn ghe, ‘mẹn rẹhunmhan uwẹ,’ ọ bha ji mẹn ta. Mẹn da dọ kere ghe mẹn bha sẹ gene re ọkhọle rebhe rẹhunmhan ọlẹn. Akizẹbue, mẹn da sabọ dọ taman ọlẹn ghe, ‘Mẹn rẹhunmhan uwẹ.’ Amẹn-eviẹ da si ọle bhi ẹlo re beji mẹn taman ọlẹn ghe mẹn rẹhunmhan ọlẹn. Uwedẹ nin ọkhọle nọnsọle rẹ lọ re, bi uwedẹ nin egbe rẹ fu mẹn re beji mẹn lu iriọ fo, da wo rẹso mẹn. Ọnan ki gbera, mẹn da kie sabọ dọ gbaẹkẹ ọle. Imọẹ ne manman sikẹ egbe mhan ki khin nian.”

16. Be uwẹ sẹ miẹn luẹ bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan rẹji ẹmhọn urẹhunmhan?

¹⁶ Jehova guanọ nin mhan ha rẹhunmhan. (Kol. 3:13) Ọrẹyiriọ, ọ sabọ rẹ ha nọghọ mhan rẹ rẹhunmhan. Ọkpakinọn mhan dẹ sabọ ha rẹhunmhan ẹbho sade mhan bha rẹ ẹlo gbera ebi emhin nọn sunu dia mhan bhi egbe yẹ, bi sade mhan dọnmhegbe rẹ lu emhin ne ha rẹ mhan miẹn ghe mhan bha yẹ ha khọẹkẹ. Mhan ha lu iriọ, mhan ki sabọ ha mhọn emhin esili bhi ọkhọle ne ha rẹkpa mhan rẹ sabọ rẹhunmhan.—Fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle “Emhin Ea Ne Ha Rẹkpa Uwẹ Rẹ Ha Rẹhunmhan.”

DENỌ ẸLO ỌBHI ELELE NE NABHỌRE SADE A RẸHUNMHAN

17. Be mhan rẹ miẹn elele bhọ yẹ sade mhan rẹhunmhan?

¹⁷ Emhin ne bunbun wo ribhọ ne ha rẹ mhan ha rẹhunmhan. Bha ji mhan fẹ eso bhọ ghe. Ọhẹnhẹn, mhan ki ha re egbe khọkhọ Aba mhan nin Jehova, sẹyẹ ebi mhan lu ki ha ti ọle bhọ. (Luk 6:36) Ọzeva, mhan re ọle rẹman Jehova ghe, uwedẹ nin ọle rẹ rẹhunmhan mhan wo ti mhan bhọ. (Mat. 6:12) Ọzea, mhan ki ha mhọn egbe nọn danlẹn, yẹ deba ẹbho ha mhọn ikolu nọn ziẹn.

18-19. Be ha sabọ nabhọre sade mhan rẹhunmhan?

¹⁸ Ahamiẹn mhan rẹhunmhan ẹbho, emhin esili nin mhan bha rẹ re ẹlo i sabọ rẹ nabhọre. Bhi ọsi ijiẹmhin, bha ji mhan fẹ ebe sunu ji Denise nin mhan ka tẹmhọnlẹn ghe. Denise bha rẹ lẹn ghe ọne okpea nọn degbe ele mhanmhanlẹn nin ọle rẹ gbe egbe ọle a sade a bhu ọle ohiẹn fo. Ọkpakinọn, uwedẹ nin Denise rẹ rẹhunmhan ọlẹn da wo rẹso ọle, ọ da re ọle munhẹn deba Esali Jehova ha luẹ Baibo.

¹⁹ Mhan sabọ rẹ ha riale ghe, ọkpa bhi emhin nọn ha nọghọ mhan nẹ rẹ lu hi, nin mhan rẹ rẹhunmhan, ọkpakinọn, a sabọ yẹ rẹ miẹn ghe ọle hi emhin nin mhan ha da miẹn elele nẹ. (Mat. 5:7) Bhiriọ, bha ji mhan rebhe dọnmhegbe rẹ re egbe khọkhọ Jehova bhi uwedẹ nin ọle rẹ rẹhunmhan.