35 MANASẸ
Ọle Da Ha Mhọn Ọne Izebhudu Rẹ Fidenọ
BEJI Jehova re egbe daan Hẹzẹkaya fo, ọle da biẹ ọmokpia natiọle Manasẹ. Sade Jehova bha re egbe daan ọlẹn nọn, ọle i rẹ sabọ biẹ Manasẹ. Ojie nọn mhẹn Hẹzẹkaya khin, sẹyẹ, ọle wo ga Jehova nọnsẹn. Ọ ba bhi egbe a ghe, ikpe 12 Manasẹ ha ye ẹghe nin aba ọle rẹ yu. Bhiriọ, Manasẹ da kiẹn ojie. Ọkpakinọn, ọle bha ha ga Jehova beji aba ọle nin Hẹzẹkaya lu.
Manasẹ wo manman lu emhin ebe ne kaka. Bhi ẹkẹ ikpe ne bunbun nin ọle rẹ gbẹloghe, ọle da ha ga ẹbọ, yẹ si ẹbho ọbhọ nin ele rẹ ha lu iriọ. Ọle da ha ne obọ ọbhi ilọnmhọn ikpẹbo, yẹ re imọn nesọle zọese ji ọne ẹbọ. Ọle da wo gbono ẹbho ne bunbun an. Ẹbho ne bunbun bhi Jerusalẹm da ha re egbe khọkhọ ọle, yẹ lu emhin ebe ne kaka. Ebi ele lu bha zẹwẹ ti Jehova bhọ hiehie. Jehova da je akhasẹ nesọle bu Manasẹ, nin ele dọ taman ọlẹn ghe nin ọle fidenọ, ghe, ahamiẹn ọle bha fidenọ, Ọle dẹ re oya nanlẹn le. Jehova rẹ lu ọnan, Manasẹ bha kaehọ. Bhiriọ, uwẹ sabọ ha riale ghe, Manasẹ bha sẹ ọria nọn re izebhudu man nin uwẹ ha re egbe khọkhọ. Ọkpakinọn, bha ji mhan fẹghe ebezẹle nin Manasẹ da yi ọria nin mhan ha sabọ re egbe khọkhọ.
Ẹdọkpa, emhin da wo re osukpa fidenọ bhi iẹnlẹn ọsi Manasẹ. Ranmhude nin Manasẹ bha rẹ ka Jehova ehọ, Jehova da re otọ nin ibhokhan Asiria rẹ mun okhọn bu Juda yẹ khọn ele miotọ. Baibo da ji mhan lẹn ghe, ibhokhan Asiria da re emhin nọn diabe adẹn rẹ mun Manasẹ, yẹ re ighan nan re oze lu rẹ gba ọle. Ele da mun ọlẹn ha khian Babilọn. Ọnan da wo re ẹkhọle lo ọle a. Edandan i ribhọ ghe Manasẹ wo loya, ẹghe nin ibhokhan Asiria rẹ ha mun ọlẹn khian Babilọn.
Manasẹ wo lu emhin ebe ne kakale, ọkpakinọn, Jehova da re isẹhoa nanlẹn rẹ fidenọ
Beji Manasẹ rẹ ha ribhi ighan bhi Babilọn, ọle da miẹn ẹghe rẹ ria eria nyan emhin ebe rebhe nin ọle sẹ lu. Asabọmiẹn bhi ọne ẹghe nan, ahiẹ da wo hiẹ mun ọlẹn. Ọle sabọ ha riale ghe ọle i da miuhọnmhọn rẹ sibhi ọne ighan re. Ene ẹbọ nin ọle ha ga, nin ọle bhọ re imọn nesọle ha zọese je, bha sabọ hinmhin ọlẹn. Bhiriọ, ọle da dọ kere ghe ọkhẹke nin ọle fidenọ. Emhin ọhẹnhẹn nin ọle ka lu hi, ọle da re idegbere bhii Jehova bhi erọnmhọn nin ọle rẹkpa ọle. Baibo da yọle: “Ọle da sẹyẹ wo manman ha degbere bhi ẹlo ọsi Osẹnobulua nọnsi aba ọle nin ẹdẹlẹ.” Jehova da wo gene daghe ọle ghe, Manasẹ fidenọ. Bhiriọ, Jehova da kaehọ erọnmhọn nọnsọle. Beji ẹghe ki rẹ ha gbera, Manasẹ da wo manman ha mhọn idegbere. Ọnan da wo re Jehova ha sikẹ ọle. (Ps. 138:6) Manasẹ da bhii Jehova bhi erọnmhọn nin ọle mhọn itohan da ọle. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọnan hi erọnmhọn nin ọle wo ha nan ukpẹdẹ-ukpẹdẹ.
Be erọnmhọn nin Manasẹ ha nan dia Jehova bhi egbe yẹ? Baibo da yọle: “Ọnan da wo rẹso ọle rẹ sẹbhọ ghe, ọle da họn ubhimhin nọnsọle.” Bhiriọ, Osẹnobulua ọsi ẹmhọanta da mhọn itohan da Manasẹ. Ọle da re uwedẹ ọhan-ilo rẹ rẹkpa Manasẹ. Baibo da yọle: “Ọle da kie re ọle kiẹn ojie bhi Jerusalẹm.” Bhi ejayenan nian, Manasẹ ki mhọn ọne isẹhoa nin ọle rẹ rẹman ghe ọle gene fidenọ.
Ẹghe nin Manasẹ rẹ sẹbhi Jerusalẹm, ọ da khẹke nin ọle mun udu nyan Jehova beji ọle ha da sabọ rẹkpa ene ẹbho rẹ fidenọ bhi emhin ebe nin ele lu. Ọle hi ọnọn ka si ene ẹbho ọbhọ rẹ ha lu ene emhin ebe ne kaka. Bhiriọ, asabọmiẹn ọle da ha riale si ene ẹbho dẹ ka ọle ehọ, la si ohu dẹ ha re ele nin ọle rẹ fidenọ. Ahamiẹn Manasẹ gene ria ẹmhọn ene emhin nan bhi ọkhọle, ọle bha ji egbe lọ ọle. Ọle da sẹyẹ wo ha re izebhudu lu emhin ne gbale. Manasẹ da bọn ogbe nọn ziẹn nẹga Jerusalẹm. Ọle ki lu ọnan fo, ọle da munhẹn ha dunmhun ene ẹbọ ne ribhi ọne otọ sibhọ re, rẹ dọ sẹbhi ene ha ribhi uwa oga nọnsi Jehova. Ọle da hẹnhẹn ukhuo-izọese ọsi Jehova yẹ zọese ji Jehova bhi enin. Ọnọn ki nọghọ ọle nẹ rẹ lu, ọle hi ebi ọle ta ẹghe nin ọle rẹ ha ne ẹbho nesọle talọ. Bhi ẹghe nikhẹ, ahamiẹn ọle ne ibhokhan Izrẹl talọ, ọle ki taman ele nin ele ha ga ẹbọ. Sokpan bhi ejayenan nian, “Jehova nin Osẹnobulua ọsi Izrẹl” ọle ki yọle nin ele ha ga. Ọnan rẹman ghe, Manasẹ nọn ka rẹ ha lu emhin ebe gene fidenọ. Ijiẹmhin ọsi Manasẹ rẹkpa mhan rẹ daghe ikpẹ esili nin Jehova mhọnlẹn, ghe, Jehova “mhẹnmhin,” ọle yẹ “muegbe . . . rẹ rẹhunmhan.”—Ps. 86:5.
Ọ ba bhi egbe a ghe Manasẹ bha sabọ hẹnhẹn emhin rebhe nin ọle ka riia bhi ọne otọ. Jehova da rẹhunmhan Manasẹ, ọkpakinọn, Ọle bha re ẹlo gbera ene emhin ebe rebhe nin ene ẹbho ha lu ẹghe nin Manasẹ rẹ ha gbẹloghe. Ọle da re oya nin ele. Ele bha ka fidenọ beji Manasẹ nin ojie nọnsele rẹ fidenọ. Ọmọn nọnsi Manasẹ natiọle Amọn bhọ bha ka fidenọ. Ọrẹyiriọ, Manasẹ da sabọ rẹkpa eyẹ nọnsọle natiọle Josaya rẹ hoẹmhọn Jehova. Edandan i ribhọ ghe Josaya wo ha yere ebi aba ọle nọn khua rẹ re izebhudu man yẹ beji ọle ha da sabọ degbere yẹ fidenọ. Ikpe ne bunbun ki gbera, Manasẹ da gene fidenọ. Rẹ dọ sẹbhi ukpẹdẹ nin ọle yu, ọle wo lẹnmhin ghe Jehova nin Aba ọle gene rẹhunmhan ọlẹn.
Tie ọne okha bhi Baibo:
2 Kings 21:1-26
2 Chronicles 33:1-25
Inọnta:
Uwedẹ nela Manasẹ rẹ re izebhudu man?
Manman Guanọ Otọle
1. Manasẹ “da manman lu emhin ebe gbera ibhokhan Amọrait” ne ha nyẹnlẹn bhi otọ Kenan ọkuẹsẹ ibhokhan Izrẹl munhẹn ha nyẹnlẹn bhi enin. Be ọnan man mhan le rẹji Manasẹ? (2 Ki. 21:11; w00 10/15 16 ¶5-6; gl 10 ¶5, ftn.)
2. Emhin nela ene guanọ otọ emhin fẹghe miẹn nọn rẹman ghe Manasẹ gene nyẹnlẹn, nọn yẹ rẹman ghe agbaẹbho ọsi Asiria mhọn ahu nẹ ẹghenin? (it “Manasẹ” Nọnzi 4 ¶2) 1
© The Trustees of the British Museum. Licensed under CC BY-NC-SA 4.0. Source
Ifoto 1: Emhin nan re ekẹn man, nin ebo tiọle “Esarhaddon Prism.” Ebi a gbẹn ọbhọ hi, “Manasẹ, ojie ọsi Juda”
3. Ọne ifoto nan rẹman ebi ibhokhan Asiria rẹ muno ẹbho yẹ. Be ọnan rẹ diẹn mun ebi Baibo tale rẹji ibhokhan Asiria? (it “Emhin Nọn Diabe Adẹn” ¶4) 2
Ifoto 2: Ifoto nọn rẹman ebi a man ọbhi egbuwa ọsi ibhokhan Asiria. Egbe ukpe 800-700 B.C.E., ọle a rẹ man ọlẹn
4. Be Jehova rẹ re “ukpiri nan rẹ mhaan emhin” bi “omhaan nan rẹ mhaan” emhin rẹ mhaan Jerusalẹm yẹ? (2 Ki. 21:13; it “Ebi A Rẹ Mhaan Emhin” ¶2)
Ria Eria Nyan Emhin Nin Uwẹ Luẹle
Be ọne okha nan man mhan le rẹji ẹmhọn ufidenọ?
Jehova rẹhunmhan eria ne fidenọ, sokpan, ọle ji ele da loya ọbhi emhin nin ele zẹ rẹ lu. Be okha ọsi Manasẹ rẹ re ọnan man yẹ? (Jer. 15:3-5) 3
Ifoto 3
Uwedẹ nela uwẹ ha rẹ sabọ re egbe khọkhọ Manasẹ bhi izebhudu nin ọle rẹman?
Ria Ẹmhọn Jehova Bi Iho Nọnsọle
Be ọne okha nan man mẹn le rẹji Jehova?
Be ọne okha nan rẹ diẹn mun iho nọnsi Jehova yẹ?
Be mẹn ha nọọn Manasẹ le sade a riọ ọle kpanọ bhi uu?
Sẹyẹ Fẹ Ene Emhin Nan Ghe
Luẹ ebi okha ọsi Manasẹ rẹ rẹkpa obhio mhan nin okpia rẹ fikie bu Jehova re yẹ.
Ahamiẹn uwẹ riale ghe uwẹ bha sẹ emhin soso, ranmhude emhin ebe nin uwẹ lu bhi ẹghe nọn gbera, be okha ọsi Manasẹ ha rẹ sabọ re izebhudu nin uwẹ yẹ?