“Ọle Da Wo Sun Rẹkhan Jehova”

ỌKPA bhi ene ijie ne manman hoẹmhọn Jehova, ne gbẹloghe Juda Hẹzẹkaya khin. Ehaz nin ojie biẹ Hẹzẹkaya. Ọria ebe Ehaz khin. Ọle da si ẹbho ọbhọ rẹ ha ga ẹbọ. Ọle bhọ da re ọmọn ọkpa nọnsọle zọese ji ọne ẹbọ. (2 Ki. 16:​2-4; 2 Chron. 28:​1, 3) Asabọmiẹn Hẹzẹkaya wo ha daghe ene emhin ne i mhẹn ẹghe nin ọle rẹ ha yi obhokhan. Ọkpakinọn, ẹghe nin ọle rẹ wanre, ọle bha re egbe khọkhọ aba ọle. Ikpe 25 Hẹzẹkaya ha ye ẹghe nin aba ọle rẹ yu. Bhiriọ, Hẹzẹkaya da kiẹn ojie. Ọle ki kiẹn ojie fo, ọle da re izebhudu ha dunmhun ene ẹbọ sibhi ọne agbaẹbho re.

Hẹzẹkaya da kie tuje uwa oga ọsi Jehova nọn ribhi Jerusalẹm a, yẹ hẹnhẹn emhin eso bhi ẹkẹ ọle. Ọle da taman ene ohẹn bi ene Livai nin ele kie munhẹn ha lu iwẹnna nin ele lu nin Jehova. Ọle da je ukọ nesọle nin ele dọ datie ibhokhan Izrẹl rebhe, rẹ dọ sẹbhi ene nyẹnlẹn bhi obọ ọsi nọt, nin ele vae bhi iluemhin ọsi Anagbera nan ha lu bhi Jerusalẹm. Eso bhi ene ibhokhan Izrẹl da ha re ene ukọ zọojiẹ, sokpan, eso da vae. Ijiẹmhin ọsi Hẹzẹkaya da wo re izebhudu nin ene ẹbho rẹ dunmhun ene ẹbọ a, bi ene aluẹbọ kẹkẹ ne ribhi Juda bi Izrẹl. Ọkuẹsẹ ọne ẹghe nan, ẹbho nesi Osẹnobulua da man amanzẹ ọsi ẹnyẹn nan re oze lu nin Jehova taman Mozis nọn man bhi ikpe 700 ne gbera. Ele da ha ga ọne amanzẹ. Hẹzẹkaya da dunmhun ọne amanzẹ a beji a da miẹn ghe ọria soso bha yẹ ha ga ọle.

Bhi ikpe ne bunbun, Hẹzẹkaya da ha daghe ọle ghe ọbe vade bhi otọ Izrẹl, ranmhude emhin ebe nin ene ẹbho ha lu. Ọ bue nin Jehova mọn da taman ibhokhan Izrẹl ne nyẹnlẹn bhi obọ ọsi nọt ghe, eghian ele dẹ mun okhọn bu ele yẹ dunmhun agbaẹbho nọnsele a. Ọnan hi ebe sunu tee. Ẹghe nin Hẹzẹkaya wo rẹ munhẹn ha gbẹloghe, ibhokhan Asiria da mun okhọn bu ibhokhan Izrẹl ne ha nyẹnlẹn bhi obọ ọsi nọt, yẹ muno eso bhi ẹwẹ ele ha khian agbaẹbho nọnsele. Hẹzẹkaya sabọ ha riale si ibhokhan Asiria dẹ yẹ mun okhọnlẹn bu ele bhi Juda. Ibhokhan Juda bhọ bha ha ga Jehova. Ele bhọ khọ gbera ibhokhan Izrẹl ne ha nyẹnlẹn bhi obọ ọsi nọt. Bhi ọsi ẹmhọanta, Jehova ka taman ibhokhan Juda ghe ọle dẹ re oya nin ele, nin ele rẹ fikekegbe ọle. Ebi ọle tale da gene munsẹ. Ejayenan nian, eyokhọnlẹn ọsi Asiria fẹkẹ bu Juda vade. Ọnan da wo re Hẹzẹkaya ha kpokpo egbe.

Ọ bha sẹ bue gbe, eyokhọnlẹn ọsi Asiria da vẹ nẹga Juda. Ojie natiọle Sinakẹrib hi ọnọn ha sun ene eyokhọnlẹn nan. Ele da munhẹn ha dunmhun agbaẹbho ne nẹga Juda a. Bhi ọne ẹghe ọkakale nan, Hẹzẹkaya da ha khọnmhọn emianmhẹn ọbe. Ọle bhọ i sẹ mhọn ọmokpia. Bhiriọ, ahamiẹn ọle yu, ọria soso i yẹ da ha ribhọ nọn na bhi ulin-uwa ọsi Devid vae nọn ha yi ojie. Ranmhude urẹọbhọ nin Hẹzẹkaya ha mhọnlẹn, ọle da bhii Jehova nin ọle re egbe daan ọlẹn. Jehova da gene re egbe daan ọlẹn. Ranmhude oyẹẹ nin Osẹnobulua mhọn da Hẹzẹkaya, ọle da hian ikpe 15 ba iẹnlẹn nọnsọle! Ọrẹyiriọ, eyokhọnlẹn ọsi Asiria sẹyẹ bu ọle vade.

Ranmhude Hezẹkaya bha guanọ nin Sinakẹrib dọ dunmhun uwa oga ọsi Jehova a nọn ribhi Jerusalẹm, ọle da mun igho ji ọle. Arẹmiẹn Sinakẹrib miẹn ọlẹn igho, ọle da sẹyẹ ha guanọ nin ọle mun okhọn bu Jerusalẹm. Hẹzẹkaya da gbo lu emhin ọbhebhe nin ọle rẹ gbega Jerusalẹm. Ọle da gbe ogbe ọbhebhe nẹga Jerusalẹm. Ọle da zẹ uluamẹn bhi ẹdẹ nọn ribhi egbegbe ọne agbaẹbho beji ọ ha da nẹ diọbhi Jerusalẹm. Bhiriọ, eghian ele ha rẹ mun okhọn bu ele, ele ki sẹyẹ ha miẹn amẹn noo. Ọle da rẹkpa ẹbho nesọle rẹ mun udu nyan Jehova. Ọle da yẹ ji ele lẹn ghe Jehova mhọn ahu gbera eyokhọnlẹn ọsi Asiria.

Ẹkẹ da wo kie manman ha khọ Sinakẹrib. Ọle da lu emhin kẹkẹ nin ọle rẹ gbe ofẹn Hẹzẹkaya bi ibhokhan Izrẹl bhi ẹkẹ. Ọle da je ukọ nọnsọle natiọle Rabshakẹ ha khian Jerusalẹm nin ọle dọ gbe ofẹn ele bhi ẹkẹ. Ọne Rabshakẹ da wo ha re unun je Hẹzẹkaya bi Jehova. Ọrẹyiriọ, Hẹzẹkaya da sẹyẹ wo ha mun udu nyan Jehova, yẹ rẹkpa ẹbho nesọle rẹ lu iriọ. Akizẹbue, Sinakẹrib da gbẹn lẹta ji Hẹzẹkaya, nin ọle rẹ kie manman re ofẹn ha mun ọlẹn. Hẹzẹkaya da ne ene lẹta ha khian uwa oga nọnsi Jehova yẹ wa ele ọbhi otọ bhi enin. Inian ọ diabe ghe Hẹzẹkaya taman Jehovah ọkakale nin ọle kuẹlo da. Jehova da wanniẹn erọnmhọn ọsi Hẹzẹkaya ẹghe nin Ọle rẹ je Ẹzaya nin akhasẹ nin ọle dọ ziẹn ọle udu. Jehova da taman Ẹzaya nin ọle ji Hẹzẹkaya lẹn ghe ibhokhan Asiria i da sabọ nabhi Jerusalẹm, ghe ele i da fi uhẹn ọkpa nabhi ẹkẹ ọle.

Bhi ọne ukpasọn nin, Jehova da je ẹhi nọnsọle ha khian agọ ọsi Asiria. Ọne ẹhi ọkpa da gbono eyokhọnlẹn ọsi Asiria ne bun sẹbhi 185,000 a. Ria ebi ọ ha dia Sinakẹrib bhi egbe yẹ ẹghe nin ọle rẹ riọ bhi owe ọsewewiẹ, yẹ kere ghe eyokhọnlẹn nesọle rebhe yuno. Ọle da re ẹkhọle nẹgbe ha khian agbaẹbho nọnsọle. Akizẹbue, beji ọle ha ribhi aluẹbọ ọsi osẹ nọnsọle natiọle Nisrọk, imikpia nesọle da gbe ọle a bhi enin.

Jehova da rẹkpa Hẹzẹkaya rẹ khọn miotọ! Eyokhọnlẹn ọsi Asiria ne rẹ ha kpokpo ọle da yuno, sẹyẹ, egbe da daan ọlẹn! Akizẹbue, ọle da biẹ ọmokpia. Ọ ba bhi egbe a ghe, ẹghe ọkpa ribhọ nin Hẹzẹkaya rẹ ha tẹngbemun. Ọkpakinọn, Jehova da re adia nanlẹn. Hẹzẹkaya da re idegbere miẹn ọne adia ọbhi egbe. Gene-gene, ọkpa bhi ene ijie ne gbẹloghe bhi otọ Izrẹl ne manman hoẹmhọn Jehova, ọle Hẹzẹkaya ha khin. Ọle wo manman re izebhudu man bhi ẹkẹ ọnọghọ, yẹ sun rẹkhan Jehova rẹ dọ sẹbhi ukpẹdẹ nin ọle yu.

Tie ọne okha bhi Baibo:

• 2 Kings 18:1–19:37

• 2 Chronicles 29:1–32:33

• Isaiah 38:1–39:8

Inọnta:

Uwedẹ nela Hẹzẹkaya rẹ re izebhudu man?

Manman Guanọ Otọle

1. 1. Be ene guanọ otọ emhin fẹghe guanọ kere nọn rẹman ghe ebi Baibo tale rẹji Hẹzẹkaya, ẹmhọanta nọn? (w11 5/1 15 ¶1-3) 1

   Ewanniẹn nọnsẹ

   

   Zev Radovan/Alamy Stock Photo

2. 2. Ẹzaya da kha akhasẹ rẹji ẹnyẹn nọn tin, nọn yẹ mhọn obi. Be Hẹzẹkaya rẹ mun ọne akhasẹ nan sẹ yẹ? (Isa. 14:​28, 29; ip-1 190-191 ¶4-6)

   Ewanniẹn nọnsẹ

3. 3. Ene guanọ otọ emhin fẹghe da miẹn emhin bhi Nenivẹ nin Sinakẹrib gbẹn emhin rebhe nin ọle lu ọ i. Emhin nela ọle gbẹn ọbhi ẹkẹ ọle? Be ọle bha gbẹn ọbhi ẹkẹ ọle? Bezẹle nin ọnan da lu uhọnmhọn-emhin? (g 12/10 27 ¶3-5) 2

   Ewanniẹn nọnsẹ

   

   © The Trustees of the British Museum. Licensed under CC BY-NC-SA 4.0. Source

4. 4. Bhi ukpe 2003, ekhẹn azemhinre da dọ fẹghe si ọne uluamẹn nin Hẹzẹkaya zẹ nin amẹn ha nẹ rẹkhan diọbhi Jerusalẹm, si ẹghe nin Hẹzẹkaya rẹ ha gbẹloghe a rẹ gene zẹ ọle. Be ele ki guanọ kere? (w09 5/1 27 ¶3-5)

   Ewanniẹn nọnsẹ

Ria Eria Nyan Emhin Nin Uwẹ Luẹle

• Be ijiẹmhin ọsi Hẹzẹkaya ha rẹ sabọ re izebhudu nin Kristiẹn yẹ nin aba ọle la inẹn ọlẹn i ga Jehova? 3

  Ewanniẹn nọnsẹ

  

• Ẹghe nin Sinakẹrib rẹ ha guanọ nin ọle dunmhun Jerusalẹm a, emhin nela Hẹzẹkaya manman ha kpokpo egbe ba? (2 Ki. 19:​15-19) Be imhan ha rẹ sabọ re egbe khọkhọ ọle yẹ ẹlẹnan?

  Ewanniẹn nọnsẹ

• Uwedẹ nela uwẹ ha rẹ sabọ re egbe khọkhọ Hẹzẹkaya bhi izebhudu nin ọle rẹman?

  Ewanniẹn nọnsẹ

Ria Ẹmhọn Jehova Bi Iho Nọnsọle

• Be ọne okha nan man mẹn le rẹji Jehova?

  Ewanniẹn nọnsẹ

• Be ọne okha nan rẹ diẹn mun iho nọnsi Jehova yẹ?

  Ewanniẹn nọnsẹ

• Be mẹn ha nọọn Hẹzẹkaya le sade a riọ ọle kpanọ bhi uu?

  Ewanniẹn nọnsẹ

Sẹyẹ Fẹ Ene Emhin Nan Ghe

Fẹ ebi a rẹ re okha nọn ribhi 2 Kings 19:​14-36 man yẹ bhi ọne ividio nan.

“Huẹan, Hinmhin Mhan” (5:38)

Be ọta akhasẹ nan khale bhi Micah 5:5 rẹ munsẹ yẹ bhi ẹghe ọsi Hẹzẹkaya? Be ọ sẹyẹ rẹ ha munsẹ yẹ ẹlẹnan?

“Osun-ohuan Ihinlọn, Bi Ekhaẹmhọn Elẹnlẹn—Be Ele Mundia Nan Ẹlẹnan?” (w13 11/15 18-20 ¶9-18)