ỌTA NIN ELASẸRE NỌỌN
Ahakimiẹn Ghe Ọ Ghọn Mẹn Nin Rẹ Gbe Egbe A Kii?
“Ikpe eso ne gbera, mẹn da wo ha kpokpo egbe ẹdẹ-ẹdẹ rẹ sẹbhọ ghe ọ da wo diabe ghe, a gua eranlẹn imẹn bhi egbe. Bhi ọne ẹghe nan, ọ da ha ghọn mẹn nin gbe egbe a. Ọkpakinọn, imẹn bha rẹ guanọ nin mẹn yu, ebi mẹn ha rẹ kpẹn ọne oya yẹ imẹn rẹ ha guanọ.”—Jonathan, 17.
Beji a nọọn itue 14,000 ne ribhi isiku sẹkọndri si ọ sẹ ka na bhi ọkhọle nọnsele nin ele gbe egbe a khẹ, ọkpa bhi ẹwẹ ene usun kẹkẹ sade a ha gha ele bhi usun isẹn-isẹn, da yọle ghe, ọ sẹ ka sunu ji ele bhi ẹkẹ uki igbeva ne gbera.a Be uwẹ ha lu yẹ sade egbe iẹnlẹn khan uwẹ?
Mundia fo. Taman egbe ẹ ghe uwẹ i da ha re ẹjẹje lu ebe wo na uwẹ bhi ọkhọle. Arẹmiẹn uwẹ riale ghe idia nin uwẹ ye kpọnọ nẹ uwẹ, adia kẹkẹ ribhọ ne ha sabọ rẹkpa uwẹ bhi ọne idia nan.
Uwẹ sabọ rẹ ha riale ghe ọ i da fo uwẹ. Ọkpakinọn, ebi emhin dia ọria yẹ bhi egbe bha rẹman ghe iriọ ọne emhin gene dia. Emhin kẹkẹ ribhọ ne ha sabọ rẹkpa uwẹ bhi ọne idia nan nin uwẹ ye; uwẹ ha sabọ miẹn urẹkpa nọn khẹke, uwẹ ki daghe ọle ghe ọne idia nan i yi ebe i da sabọ fo.
Adia nọn ribhi Baibo: “Iẹnlẹn rẹ wo kaka mun mhan, mhan sẹyẹ sabọ zughu egbe. Emhin rẹ wo re ilo han mhan, mhan sẹyẹ sabọ lẹn ebi mhan ha lu yẹ.”—2 Kọrint 4:8.
Ebi uwẹ ha sabo lu: Ahamiẹn ghe ọ sẹyẹ dia uwẹ bhi egbe nin uwẹ gbe egbe a, guanọ ẹbho bhi eje sikẹ uwẹ ne ha sabọ rẹkpa uwẹ—uwẹ sabọ rẹ tie ene re ẹjẹje re urẹkpa nin ẹbho nọn ghọn ele rẹ gbe egbe a bhi foni la tie ẹbho bhi họspita ne jẹje re urẹkpa nin ẹbho nin emianmhẹn iguaguako sunu je. A wo man ene ẹbho nan ebi a rẹ re urẹkpa nin ẹbho yẹ, sẹyẹ, ọ dẹ gene yẹẹ ele rẹ rẹkpa uwẹ.
Guanọ ọria nin uwẹ ha ne talọ. Ẹbho ribhọ ne hoẹmhọn uwẹ ne yẹ guanọ nin ele rẹkpa uwẹ. Ene ẹbho nan sabọ rẹ ha yi imọẹ ẹ bi eria bhi azagba-uwa nọnsẹ. Uwẹ bha da taman ele, ele i da lẹn ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe.
Beji ẹbho eso rẹ noo ughegbe nin ele da sabọ ha daghe nọnsẹn, iriọ ọmọẹ ẹ ha rẹ sabọ rẹkpa uwẹ rẹ ha re ẹlo nọn khẹke ghe idia nin uwẹ ye, beji a ha da miẹn ghe, ọ ki kie ha ghọn uwẹ rẹ ha nyẹnlẹn.
Adia nọn ribhi Baibo: “Ọmọẹ ọsaje re oyẹẹ man. . . . Obhio ọle yẹ khin bhi ẹghe ọnọghọ.”—Proverbs 17:17.
Ebi uwẹ ha sabo lu: Nin uwẹ rẹ munhẹn, uwẹ sabọ rẹ taman ọlẹn yọle: “Mẹn wo ria eria nọn bha gba bhi ẹgheso nian. Nin mẹn be taman ẹn?” La uwẹ sabọ rẹ yọle: “Mẹn wo mhọn ọnọghọ ọso. Mẹn bha lẹn ebi mẹn ha rẹ re ọle khian yẹ. Uwẹ dẹ be sabọ rẹkpa mẹn?”
Dọ miẹn idọkitọ. Emianmhẹn bii, nan rẹ ha kpokpo egbe, la nin egbe iẹnlẹn rẹ lọ ọria sabọ rẹ re ọle ha ghọn ọria rẹ gbe egbe a. Ọrẹyiriọ, a miẹn ikhunmhun ene emianmhẹn nan.
Beji ebale i rẹ ghọn ọria sade ọle khọnmhọn emianmhẹn eso, iriọ iẹnlẹn rẹ khan ọria sade ọle khọnmhọn emianmhẹn ọsi egbe iẹnlẹn nọn lọ ọria. Ọkpakinọn, ikhunmhun ribhọ nan rẹ sabọ khọn ene emianmhẹn nan.
Adia nọn ribhi Baibo: “Ẹbho ne khọnmhọn ele guanọ dọkitọ, ọ iyi ene egbe daanlẹn.”—Matiu 9:12.
Ebi uwẹ ha sabo lu: Ha wẹ nọnsẹn yẹ sasa egbe ẹghe rebhe, uwẹ ha yẹ ha le ebale esili. Ebi egbe daan ọria sẹ yẹ dẹ sabọ rẹso uwedẹ nin ọle rẹ ghe iẹnlẹn.
Ha nan erọnmhọn. Baibo yọle ghe, Aman nọn man mhan “lẹn emhin rebhe, sẹyẹ, ọle kpọnọ gbera ọkhọle nọnsẹmhan.” (1 Jọni 3:20) Nan erọnmhọn ji ọle ẹlẹnan. Sotie elin ọlẹn nin Jehova, yẹ taman ọlẹn ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe.
Ihẹ eso ribhọ nọn i da fo uwẹ ọkpa rẹ mun. Jehova nin Aman nọn man mhan muegbe nin ọle rẹ rẹkpa uwẹ.
Adia nọn ribhi Baibo: “Bha ha nan erọnmhọn ji Osẹnobulua, . . . bha ha lu iriọ, ọfure nọn na obọ Osẹnobulua vae, nin ọria isabọ lẹn otọle, ki gbega ọkhọle nọnsẹbha bi eria nin bha ria.”—Filipai 4:6, 7.
Ebi uwẹ ha sabo lu: Taman Jehova ọnọghọ nin ye, uwẹ ha guanọ emhin esili ọkpa nin uwẹ ha sabọ khuẹnmhẹn ọlẹn nan ẹlẹnan. (Kolose 3:15) Uwẹ ha mhọn unun ekhuẹnmhẹn, ọ ki rẹkpa uwẹ rẹ ha re ẹlo esili ghe iẹnlẹn.
Ọ ha dia uwẹ bhi egbe ghe egbe iẹnlẹn khan uwẹ, guanọ urẹkpa. Ebi Jonathan nin mhan ka tẹmhọnlẹn lu khọnin. Ọle da yọle: “Ọ da khẹke nin mẹn deba ene biẹ imẹn zilo emhin ne bunbun ne ri mẹn bhi ọkhọle, yẹ guanọ urẹkpa bhi obọ idọkitọ. Egbe fẹkẹ ha daan mẹn nian. Arẹmiẹn ọ i lẹkhe nin mẹn ẹgheso, ọ i yẹ dia imẹn bhi egbe nin gbe egbe a.”
a U.S. Centers for Disease Control and Prevention, ele hi otu ne nọọn ene inọnta nan bhi ukpe 2019.