Hẹi Ha Bhuohiẹn Gbe Ẹbho Ranmhude Emhin Nin Ele Zẹle Rẹ Lu

1-2. Bezẹle nin emhin nin mhan zẹ rẹ lu da dikẹ bhi ọsi ẹbho nekẹle ẹgheso?

ỌRIA be sẹ ka bhuohiẹn gbe uwẹ khẹ ranmhude emhin nin uwẹ zẹle rẹ lu? Uwẹ be sẹ ka bhuohiẹn gbe obhio uwẹ nin bha ko ga khẹ ranmhude emhin nin ọle zẹle rẹ lu? Edandan i ribhọ ghe ene bunbun bhi ẹwẹ mhan dẹ yọle ehe rẹji ene inọnta nan.

² Ọ bha khẹke nọn han mhan ilo ghe, ebi mhan zẹle rẹ lu dikẹ bhi ọsi ibhio mhan nekẹle ẹgheso. Bezẹle? Ranmhude, mhan rebhe dikẹ. Uwedẹ kẹkẹ mhan rẹ ria eria ranmhude uwedẹ nan rẹ bẹẹ mhan wanre, emhin kẹkẹ nin mhan sẹ miẹn bhi agbọn bi ranmhude uwedẹ nan rẹ lu emhin bhi eji mhan na vae. Ọkpakinọn, aharẹmiẹn ghe uwedẹ kẹkẹ mhan rẹ ria eria, ọ bha khẹke nin mhan ji ọle rẹso ikolu nin mhan bi ibhio mhan ko mhọnlẹn bhi agbotu.— Ẹfẹ. 4:3.

3. Emhin nela ha sabọ ha ghọn mhan rẹ lu sade emhin nin obhio mhan zẹle rẹ lu bha yẹẹ mhan?

³ Ahamiẹn obhio mhan nin mhan ko ga guanọ nin ọle zẹ emhin rẹ lu nọn bha yẹẹ mhan, ọ dẹ sabọ ha ghọn mhan rẹ taman ọlẹn nin ọle hẹi lu iriọ, la mhan bhọ sabọ rẹ dọ taman ọria ọbhebhe ebi mhan ghe ebi ọle ho nin ọle lu yẹ. Asabọmiẹn emhin esili ri mhan bhi ọkhọle nọn zẹle nin mhan da ha lu iriọ. Mhan hoẹmhọn ibhio mhan nin mhan ko ga, sẹyẹ, emhin nọn ha mhẹn ele bhi egbe mhan guanọ nin ele. (Prov. 17:17) Bhiriọ, mhan bha ho nin ele lu emhin nọn ha re ele dọ ha kiẹgbe sade akizẹbue, la nọn ha sabọ riia ikolu nin ele bi Jehova ko mhọnlẹn an.

4-5. Be ọkhẹke nin mhan lu yẹ sade obhio mhan ọkpa zẹ emhin nọn dikẹ bhi emhin nin mhan ha rẹ zẹ rẹ lu?

⁴ Ahamiẹn ghe obhio mhan nin okpia zẹ emhin nin ọle ha lu nọn bha yẹẹ mhan, ọ be khẹke nin mhan ne ọle zilo ọle? Ẹgheso, ọkhẹke nin mhan lu iriọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, ahamiẹn mhan dọ luẹ kere ghe, ọle ho nin ọle lu emhin nin Jehova hele, ọkhẹke nin mhan re oyẹẹ rẹ fẹkẹ rẹkpa ọle fi iria-eria nọnsọle denọ. (Prov. 27:​5, 6) Ọkpakinọn, be ọkhẹke nin mhan lu yẹ sade mhan dọ kere ghe, emhin nin ọle ho nin ọle lu bha gbuhi nọn ribhi Baibo a, sokpan, ọ gheghe dikẹ bhi emhin nin mhan ha rẹ lu? Mhan dẹ miẹn ewanniẹn rẹji ọne inọnta nan bhi Baibo nọn mun ọne uhọnmhọn-ọta nan mhọn. Enin yọle ghe nin mhan “hẹi bhuohiẹn gbe ẹbho ranmhude [mhan] bha re ẹlo ọkpa rẹ ghe emhin.”—Rom 14:1.

⁵ Ọrẹyiriọ, ọ dẹ yẹ sabọ nọghọ mhan rẹ ji ọne obhio mhan da tobọle zẹ ebi ọle ha lu. Bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ zilo nyan ebezẹle nọn da khẹke nin mhan ha re otọ nin ẹbho rẹ tobele zẹ ebi ele ha lu bi ebi mhan ha rẹ sabọ lu iriọ yẹ. Ejayenan nian, bha ji mhan ka zilo nyan idia eso nọn ha sabọ re mhan bhuohiẹn gbe ibhio mhan bhi emhin nin ele zẹle rẹ lu.

EMHIN NELA HA SABỌ RE MHAN HA BHU ẸBHO OHIẸN BHI EBI ELE ZẸLE RẸ LU?

6-7. Idia nela mhan ha da sabọ ha bhuohiẹn gbe ẹbho ranmhude emhin nin ele zẹle rẹ lu?

⁶ Beji mhan ka tẹmhọnlẹn, uwedẹ kẹkẹ nan rẹ bẹẹ mhan wanre la emhin kẹkẹ nin mhan sẹ miẹn bhi agbọn dẹ sabọ rẹso uwedẹ nin mhan rẹ ria eria. Mhan sabọ rẹ ha riale ghe, ebi mhan mhọn bhi ọkhọle ẹbho nekẹle yẹ mhọn bhi ọkhọle. Ọkpakinọn, ọ i yi iriọ ọ gene dia. Ji mhan fẹ ene ijiẹmhin nan ghe. Ijiẹmhin 1: Usẹn okpia ribhọ nin aba ọle manman da anyọn gbegbe. Akizẹbue, ọne usẹn okpia da dọ luẹ ẹmhọanta. Ẹdọkpa, beji ọle ha deba usun ibhio mhan eso gbẹghe, ọle da daghe ọle ghe ibhio mhan wo da anyọn. Ẹkẹ da wo ha khọ ọle, sẹyẹ, ọle da taman ele ghe emhin nin ele lu bha gba. Ijiẹmhin 2: Ẹghe ọkpa ribhọ nin obhio mhan nin okhuo ọkpa rẹ wo manman ha khọnmhọn. Akizẹbue, egbe da daan ọlẹn. Beji ọle ki dọ luẹ kere ghe obhio mhan nin okhuo ọbhebhe khọnmhọn emianmhẹn nin ọle ka ha khọnmhọn, ọle da ha dọnmhegbe rẹ rẹkpa ọle. Ọle da ha sua ọne obhio mhan nin okhuo ọbhọ rẹ noo uwedẹ nin ọle ka rẹ gbẹloghe egbe rẹ gbẹloghe egbe nọnsọle. Asabọmiẹn ọle da ha taman ọlẹn ebale nin ọle ha le la ikhunmhun nin ọle ha noo rẹ gbẹloghe egbe. Ijiẹmhin 3: Ọkuẹsẹ obhio mhan nin okpia dọ luẹ ẹmhọanta, ọle ka rẹ ha mhọn otuẹ nin ọle yo khẹ. Ọle bha guanọ nin emhin soso yẹ re ọle fikie diọ bhi otuẹ soso ghẹdẹ. Ọkpakinọn, ẹghe nin ọle ki rẹ lẹn ghe obhio mhan ọkpa deba mun olinmhin ha khian otuẹ, ẹkẹ da wo ha khọ ọle.a

⁷ Ji mhan fẹ ijiẹmhin ebhebhe ghe. Ijiẹmhin 4: Ẹghe nan bha rẹ ha ghe ọle bii emhin nọn gbale nin ikpia rẹ ha bẹẹ eto-agban bi nin ikhuo rẹ ha yọ osẹgẹn (traza) vae bhi ikolo oga, usikoko nesẹmhan la inẹbho, ọle obhio mhan nin okpia ọkpa rẹ wanre. Arẹmiẹn ọne obhio mhan nan lẹn ebi agbotu tale bhi ẹghe nọn bha bue gbe nian rẹji ẹmhọn eto-agban bi osẹgẹn nin ikhuo ne yọ, ọle da yẹ ha taman ibhio mhan ne ribhi agbotu ghe, nin ele hẹi mun eto-agban, sẹyẹ ghe, nin ikhuo hẹi yọ osẹgẹn. Ijiẹmhin 5: Ọwanlẹn ọkpa bhi agbotu lẹn obhio mhan ọkpa nọn zẹ rẹ ha khian yunivasiti. Akizẹbue, ọne obhio mhan da de sibhi oga re. Beji ọlasẹre ọkpa nọn ribhi agbotu nin ọne ọwanlẹn ye ki ha guanọ nin ọle diọbhi yunivasiti, ọne ọwanlẹn da wo ha kpokpo egbe yẹ guanọ nin ọle rẹkpa ọne ọlasẹre bi ene biẹ ọle rẹ fi ọkhọle denọ.

8. (a) Be ha sabọ re ẹbho eso ne mhọn ọmọn ha bhuohiẹn gbe eria ebhebhe ne mhọn imọn? (b) Be ha sabọ sunu ji mhan sade mhan wo ha bhuohiẹn gbe ibhio mhan bhi emhin nin ele zẹle rẹ lu?

⁸ Ji mhan fẹ ọne ijiẹmhin nan ghe nọn ha sabọ rẹso enebiọmọn. Ijiẹmhin 6: Beji a miẹn aba la inẹn uwẹ khin, edandan i ribhọ ghe uwẹ wo wẹnna kaka rẹ bẹẹ imọn nesẹ wanre “beji Osẹnobulua guanọ ọle le.” (Ẹfẹ. 6:4) Ọkpakinọn, asabọmiẹn aba bi inẹn nekẹle ne ga Jehova wo re otọ nin imọn nọnsele rẹ lu emhin ne bunbun nin uwẹ i re otọ nin imọn nesẹ rẹ lu. Bhi ọsi ijiẹmhin, ẹkẹ i khọ ele sade imọn nọnsele bha kẹ nabhi uwa. Sẹyẹ, ele wo re otọ nin imọn nọnsele rẹ ha gbe igemu nan i da khọn okhọn-okhọn. Rẹ deba ọnin, ele wo re otọ nin imọn nọnsele rẹ ha mhọn ifoni, arẹmiẹn ele bha sẹ manman wanre. Ọnan dẹ sabọ re imọn nọnsẹ ha riale ghe uwẹ to mun ele gbe. Ele dẹ sabọ ha nọọn uwẹ yọle, “Bezẹle nin uwẹ i da re otọ nin mhan rẹ ha lu ebe yẹẹ mhan, beji aba bi inẹn nekẹle rẹ re otọ nin imọn nọnsele?” Idia nọn sẹnian dẹ sabọ re uwẹ ha bhohiẹn gbe enebiọmọn ne re isẹhoa nọn sẹriọ nin imọn nọnsele. Bhi ọsi ẹmhọanta, ahamiẹn obhio mhan ọkpa zẹ emhin rẹ lu nọn bha yẹẹ mhan, ọ dẹ sabọ re ẹkẹ ọle ha khọ mhan, yẹ re mhan ha ria eria ne bha gba rẹji ọle. Bhi ọsi ijiẹmhin, asabọmiẹn uwedẹ nin ele rẹ noo igho nọnsele, uwedẹ nin ele rẹ rẹnẹ diọ bhi ije kẹkẹ ẹghe rebhe, la ebi ele zẹle rẹ re egbe re ahoho i da ha yẹẹ mhan. Ọkpakinọn, ọ bha khẹke nin mhan ranmhude ebi emhin dia mhan yẹ bhi egbe ha ria eria nọn bha gba da ibhio mhan, ranmhude, ọnan dẹ sabọ rẹso ikolu nọn ribhi ẹwẹ mhan bhi agbotu.

9. Be ọkhẹke nin mhan ha mhọn bhi ọkhọle? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

⁹ Aharẹmiẹn ghe ebi obhio mhan ọkpa zẹle rẹ lu dikẹ bhi ọsẹmhan, ọnan bha rẹman ghe ebi mhan zẹle gbamhin, ghe ọsi ọne obhio mhan bha gba. (Rom 14:5) Ranmhude ghe Baibo yọle nin mhan ha “mhọn ọkhọle ọkpa” bhi ẹmhọn uhi nesi Jehova, bha rẹman ghe abọkpa imhan rebhe ha rẹ wo ha ria eria ẹghe rebhe. (2 Kọr. 13:11) Mhan dẹ sabọ re emhin kẹkẹ nin mhan zẹ rẹ lu bhi iẹnlẹn rẹ khọkhọ odẹ nin mhan zẹ rẹ rẹkhan sade mhan mhọn eji mhan khian. Ẹgheso, asabọmiẹn odẹ kẹkẹ ribhọ nin mhan ha sabọ rẹkhan diọbhi eji mhan khian. Bhi idia nọn sẹnian, odẹ nin mhan riale ọ mhẹn nẹ mhan ha zẹ rẹ rẹkhan. Iriọ yẹ nọn, ibhio mhan dẹ sabọ zẹ emhin kẹkẹ nin ele ha lu bhi iẹnlẹn nọnsele. Ọrẹyiriọ, emhin ọkpa mhan rebhe khu ọi. Ọne emhin hi, nin mhan rẹ ha lu emhin nọn ha ti Jehova bhọ. Bhiriọ, ọ bha khẹke nin mhan ha bhuohiẹn ẹbho bhi emhin nin ele zẹle rẹ lu.—Mat. 7:1; 1 Tẹsẹ. 4:11.

BEZẸLE NỌN DA KHẸKE NIN MHAN HA RE OTỌ NIN ẸBHO RẸ TOBELE HA ZẸ EBI ELE HA LU?

10. Beji Jemis 4:12 rẹman, emhin nela mhan i mhọn ọne ahu rẹ lu? Bezẹle?

¹⁰ Baibo tẹmhọn emhin ne bunbun nọn zẹle nọn da khẹke nin mhan ji ẹbho da tobele ha zẹ ebi ele ha lu. Ji mhan fẹ eso bhọ ghe. Mhan i mhọn ọne ahu rẹ bhuohiẹn ẹbho bhi emhin nin ele zẹle rẹ lu nin Baibo bha talọ i. (Tie Jemis 4:12.) Jehova hi ọnọn gbuhi nọn gbale nin mhan, ọle hi obhuohiẹn nọnsẹmhan. Ọle ọkpa ha sabọ taman mhan ebi mhan ha lu bi emhin nin mhan i da lu. Bhiriọ, Jehova hi ọnọn ha bhuohiẹn ibhio mhan bhi emhin nin ele zẹle rẹ lu, ọ i yi mhan ọkhẹke nọn lu iriọ. (Rom 14:10) Mhan i mhọn ọne ahu rẹ bhuohiẹn gbe ibhio mhan bhi ebi ele zẹle rẹ lu ranmhude uwedẹ nin mhan rẹ ghe ọle.b

11. Be mhan ha rẹ sabọ ha deba tuẹn okugbe nọn ribhi agbotu okhun yẹ? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

¹¹ Jehova guanọ nin eguọmhandia nesọle rebhe ha mhọn okugbe bhi ẹwẹ ele, ọ i yi nin ele rebhe ha yi abọkpa. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọ manman wo yẹẹ Jehova ghe, imhan rebhe dikẹ! Emhin kẹkẹ nin Jehova manlẹn wo rẹman ghe ẹmhọanta khọnan. Bhi ọsi ijiẹmhin, ebe rebhe ne ribhi okhun eran i yi abọkpa. Ria ẹmhọn ebi Jehova rẹ man eria yẹ. Bhi ẹwẹ ẹbho ne bun gbera ẹbo uli elẹnlẹn (eight billion) nin Jehova man bhi ọne otọ nan, itue eva i ribhi ẹwẹ ele ne wo manman khọ egbe rẹ sẹbhọ ghe, emhin soso i ribhọ nọn re ele dikẹ. Ọle man mhan bhi uwedẹ nin mhan ha rẹ sabọ ha lu emhin bhi uwedẹ kẹkẹ. Ọle bha guanọ nin mhan rebhe wo diabe abọkpa. Ọkpakinọn, ọle guanọ nin okugbe ha ribhi ẹwẹ mhan. Bhiriọ, ọ bha khẹke nin mhan ji ebi emhin dia mhan yẹ bhi egbe si iwaegbea re bhi ẹwẹ mhan. Ọkhẹke nin mhan re otọ nin ibhio mhan rẹ tobele zẹ ebi ele ha lu. Nin okugbe bi ọfure rẹ ha ribhi agbotu, ọle ọkhẹke nọn lu uhọnmhọn-emhin nẹ rẹji mhan gbera nin mhan rẹ ha bhuohiẹn ibhio mhan bhi ebi ele zẹle rẹ lu.—Rom 14:19.

EBI MHAN HA RẸ SABỌ HA RE OTỌ NIN IBHIO MHAN YẸ RẸ TOBELE HA ZẸ EBI ELE HA LU

12-13. Emhin nela ọkhẹke nin mhan ka ria ẹmhọnlẹn sade mhan riale ghe ọria “zẹ ukpoẹ nọn bha khẹke”? (Galesha 6:1; yẹ fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle, “Sade Emhin Nin Ọria Zẹle Rẹ Lu Bha Yẹẹ Uwẹ.”)

¹² Ahamiẹn ibhio mhan zẹ ebi ele ha lu. Nọọn egbe ẹ, ‘Ọne obhio mhan be “zẹ ukpoẹ nọn bha khẹke”, la ebi ọle zẹle gheghe dikẹ bhi ọsẹmhan?’ Ahamiẹn ọle zẹ ukpoẹ nọn bha khẹke, nọọn egbe ẹ: ‘Imẹn hi ọria nọn be gene khẹke nọn nanlẹn zilo ọne ẹmhọn? La ọria ọbhebhe be ribhọ nọn khẹke nọn nanlẹn zilo ọle?’ Ahamiẹn uwẹ ọkhẹke nọn nanlẹn zilo ọle, fẹkẹ re ẹkẹ-ẹjẹjẹ lu ọle. (Tie Galesha 6:1.) Bhi obọ nọnkẹle, asabọmiẹn ọle bha zẹ ukpoẹ nọn bha khẹke, emhin nin ọle zẹle gheghe dikẹ bhi ọsẹ. Bhi idia nọn sẹnian, hẹi ha nọọn ọle ọta la ha ta ọta nọn bha gba rẹji ọle ranmhude ebi ọle zẹle rẹ lu. Ji ọle da tobọle zẹ nin egbọle, hẹi bhuohiẹn gbe ọle bhi ebi ọle zẹle rẹ lu.—Rom 14:​2-4.

¹³ Ji mhan fẹ ọne ijiẹmhin nan ghe. Ahamiẹn uwẹ bi ọmọẹ ẹ diọbhi eji a da dẹ ebale nin bha dọ le eba, uwẹ dẹ be ha sua ọle bhọ rẹ dẹ unan ebale nin uwẹ dẹ? Eye. Uwẹ dẹ re otọ nanlẹn rẹ tobọle dẹ eba nọn ghọn ọlẹn, ranmhude i yi uwẹ ha le ọne ebale, ọle ha le ọle. Sade uwẹ ribhi idia nin ọle ye nọn, ọ i da ha re uwẹ ghọnghọn sade ọle sua uwẹ bhọ rẹ dẹ unan ebale nin ọle dẹ. Iriọ yẹ nọn, ọkhẹke nin mhan re otọ nin ibhio mhan rẹ tobele ha zẹ ebi ele ha lu. Ọ bha khẹke nin mhan ha sua ele ọbhọ rẹ lu ebi mhan guanọ.

14. Be uwẹ ha lu yẹ beji a ha da miẹn emhin nin uwẹ zẹ rẹ lu bha si iwaegbea re bhi ẹwẹ uwẹ bi ibhio ẹ? (1 Kọrint 8:​12, 13)

¹⁴ Ahamiẹn uwẹ zẹ ebi uwẹ ha lu. Uwẹ dẹ sabọ deba ibhio uwẹ ha ribhi ọfure sade uwẹ bha lu emhin nọn ha re ẹkẹ khọ ele. (Tie 1 Kọrint 8:​12, 13.) Ẹgheso, asabọmiẹn emhin nin uwẹ ho nin uwẹ zẹ rẹ lu bha gbuhi nọn ribhi Baibo a. Ọkpakinọn, ahamiẹn ghe ọ dẹ sabọ re ẹkẹ khọ obhio uwẹ nin okpia la okhuo sade uwẹ lu ọle, uwẹ be riale ghe emhin nọn mhẹn nọn nin uwẹ rẹ lu ọle?c (1 Kọr. 10:​23, 24) Bhi idia nọn sẹnian, ọ bha khẹke nin uwẹ ha yọle ghe ebe yẹẹ uwẹ, uwẹ ha lu. Ọkpakinọn, ebi emhin ha sabọ dia ibhio uwẹ bhi egbe yẹ sade uwẹ lu ebi uwẹ mhọn bhi ọkhọle, ọle ọkhẹke nin uwẹ mun kalo. (Rom 15:1) Ọkpakinọn, mhan bha be ka tale ghe nin mhan ha re otọ nin ẹbho rẹ tobele ha zẹ ebi ele ha lu? Ehe. Ọkhẹke nin mhan ha re otọ nin ẹbho rẹ tobele ha zẹ ebi ele ha lu, beji ele rẹ re otọ nin mhan rẹ tobọmhan zẹ. Ọkhẹke nin mhan yẹ ria eria nyan adia nọn ribhi Rom 12:18. Enin yọle: “Dọnmhegbe nin uwẹ rẹ deba ọrebhe ha ribhi ọfure.” Bhiriọ, ọkhẹke nin mhan lu eka nin mhan ha sabọ lu rẹ deba ibhio mhan ha ribhi ọfure, mhan ha yẹ rẹban emhin nọn hi ki rẹ khin nọn ha sabọ re ẹkẹ khọ ele.

15. Be ene ewanlẹn ha lu beji ele ha da sabọ ha tuẹn okugbe nọn ribhi agbotu okhun? (1 Kọrint 4:6)

¹⁵ Ọkhẹke nin ene ewanlẹn ha re otọ nin ibhio mhan rẹ tobele zẹ ebi ele ha lu. Ahamiẹn ene ewanlẹn bha ha gbuhi ọbhi otọ rẹji emhin eso nọn khẹke nin ibhio mhan da tobele zẹ, sẹyẹ, ele bha ha “re obọ gbera ebi a gbẹn ọbhi Ebenọnkhiale,” ele ki rẹman ghe ele deba tuẹn okugbe nọn ribhi agbotu okhun. (Tie 1 Kọrint 4:6.) Ele ki yẹ rẹman ghe, ele bha re obọ gbera ebi a gbẹn ọbhi ebe nesẹmhan. Rẹ deba ọnin, ahamiẹn obhio mhan ọkpa bu ene ewanlẹn re dọ guanọ urẹkpa bhi obọ ele, ele i da ha ta ebe ri ele bhi ọkhọle man ọlẹn. Ọkpakinọn, Ọta nọnsi Osẹnobulua ele ha noo rẹ rẹkpa ọle.—Isa. 48:​17, 18.

16. Be ọwanlẹn bhi agbotu ha rẹ sabọ rẹman yẹ ghe, ọle re obọ ọbhi ebi otu ene ewanlẹn nekẹle zẹle rẹ lu?

¹⁶ Ọkhẹke nin ọwanlẹn bhi agbotu re obọ ọbhi emhin nin ene ewanlẹn nekẹle zẹle rẹ lu. Ahamiẹn ẹmhọn ribhi otọ nọn khẹke nin ene ewanlẹn da zẹ ebi ele ha lu, ele ki ka bhii Jehova nọn re ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle nin ele. Ele ki yẹ fẹ ebi Baibo tale rẹji ọne ẹmhọn, yẹ re obọ rẹkhan ọlẹn, ọkuẹsẹ ele rebhe kugbe zẹ ebi ele ha lu. Bhi idia nọn sẹnian, ọkhẹke nin ọwanlẹn bhi agbotu re obọ ba ebi ele rebhe zẹle rẹ lu aharẹmiẹn ọ dikẹ bhi ebi ọle rẹ ha mhọn bhi ọkhọle. (Ẹfẹ. 5:17) Ọkhẹke nin ene ewanlẹn dọnmhegbe re obọ rẹkhan adia ne ribhi Baibo bi ebe nesẹmhan. Ọ bha khẹke nin ele ha gọ ọle beji ọ ha da diẹn mun ebi ele mhọn bhi ọkhọle. Bhi ọsi ijiẹmhin, ọ bha khẹke nin ọwanlẹn noo eji ọkpa sẹsẹ bhi ebe nọnsẹmhan rẹ rẹman ghe, ebi ọle mhọn bhi ọkhọle hi emhin nọn khẹke nan re obọ rẹkhan. Ọkheke nin ọle dọnmhegbe ka fẹ emhin nan gbẹn nẹga eji ọle ho nin ọle noo.

17. Ahamiẹn mhan re otọ nin ibhio mhan rẹ tobele ha zẹ ebi ele ha lu, elele nele mhan ha miẹn bhọ?

¹⁷ Beji mhan ka luẹ, mhan rebhe wo dikẹ. Uwedẹ kẹkẹ mhan rẹ ria eria, sẹyẹ, emhin kẹkẹ yẹẹ mhan. Emhin nọn mhẹn wo khọnan! Ranmhude ghe ije kẹkẹ mhan na vae, sẹyẹ, uwedẹ kẹkẹ mhan rẹ lu emhin, ọle zẹle nin mhan rebhe da sọnyẹnmhẹn kugbe bhi agbotu. Bhiriọ, ọ bha khẹke nin mhan ji uwedẹ kẹkẹ nin mhan rẹ lu emhin si iwaegbea re bhi ẹwẹ mhan. Ọkhẹke nin mhan wo ha khu ọbhi ọfure. Ọ bha khẹke nin mhan ha lu emhin nọn ha re ẹkẹ khọ ibhio mhan. Ọkhẹke nin mhan ji ẹbho da tobele ha zẹ ebi ele ha lu. Ọ bha khẹke nin mhan ha bhuohiẹn ele bhi ebi ele zẹle rẹ lu. Mhan ha re obọ rẹkhan ene emhin nan rebhe nin mhan luẹle, mhan ki miẹn elele bhọ, sẹyẹ, okugbe bi eghọnghọn ki ha ribhi agbotu nọnsẹmhan.—Ps. 133:1; Mat. 5:9.