Bezẹle Nin Ọ Da Khẹke Nin Mhan Ha Guanọ Adia?

1. Be mhan ha rẹ sabọ zẹ emhin nọn mhẹn rẹ lu yẹ, beji a ha da miẹn emhin nin mhan zẹle rẹ lu ki kiọnlẹn nin mhan? (Proverbs 13:10; 15:22)

IMHAN rebhe guanọ nin mhan zẹ emhin nọn mhẹn rẹ lu. Imhan yẹ guanọ nin emhin nin mhan zẹle rẹ lu kiọnlẹn nin mhan. Ọta nọnsi Osẹnobulua taman mhan ebi mhan ha rẹ sabọ lu ene emhin nan veva yẹ.—Tie Proverbs 13:10; 15:22.

2. Be Jehova vele ghe ọle dẹ lu nin mhan?

² Bhi ọsi ẹmhọanta, Jehova nin Aba mhan, ọle mhan ha sabọ bu nọn re ẹwanlẹn bi ibhude nọn mhẹn nẹ nin mhan. Ọle bhọ vele ghe ọle dẹ rẹkpa mhan. Ọle da yọle: “Imẹn dẹ ha re adia nin uwẹ yẹ re ẹlo rẹkhan ẹn.” (Ps. 32:8) Ọne ọta nan rẹman ghe, ọ i yi adia ọkpa Jehova gheghe re nin mhan, ọle yẹ ji ẹmhọn mhan da rẹtẹ ọle. Sẹyẹ, ọle yẹ rẹkpa mhan rẹ sabọ re obọ rẹkhan adia nin ọle re nin mhan.a

3. Be mhan ha zilo nyan bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan?

³ Bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ noo Baibo rẹ re ewanniẹn ọbhi ene inọnta nan: (1) Ikpẹ nela ọkhẹke nin mẹn ha mhọnlẹn sade mẹn ho nin mẹn miẹn elele bhi ibhude nan re nin mẹn? (2) Họbhọ ha sabọ re ibhude nọn mhẹn nin mẹn? (3) Be mẹn ha rẹ rẹman yẹ ghe mẹn gene guanọ adia? (4) Bezẹle nọn bha da khẹke nin mẹn ha taman ẹbho nin ele ne mẹn zẹ ebi mẹn ha lu?

IKPẸ NELA ỌKHẸKE NIN MẸN HA MHỌNLẸN?

4. Ikpẹ nela ọkheke nin mhan ha mhọnlẹn beji mhan ha da sabọ miẹn elele bhi adia nọn mhẹn nan re nin mhan?

⁴ Ọkhẹke nin mhan ha mhọn idegbere, yẹ lu emhin ọbhi oleghe, beji mhan ha da sabọ miẹn elele bhi ibhude nan re nin mhan. Ọkhẹke nin mhan yere ghe, mhan bha lẹn emhin rebhe. Bhiriọ, mhan i da wo sabọ tobọmhan zẹ ebi mhan ha lu ẹgheso. Ahamiẹn mhan i mhọn idegbere yẹ lu emhin bhi oleghe, Jehova i da sabọ rẹkpa mhan. Ranmhude ọnan, ahamiẹn mhan tie ije soso bhi Baibo nọn re ibhude nin mhan, mhan i da re obọ rẹkhan ọlẹn. (Mic. 6:8; 1 Pita 5:5) Ọkpakinọn, ahamiẹn mhan mhọn idegbere yẹ lu emhin ọbhi oleghe, ọ ki ha hu mhan bhi udu rẹ re ehọ ọbhi ibhude nin Baibo re nin mhan, yẹ re obọ rẹkhan ọlẹn.

5. Be Devid nin Ojie sẹ lu nọn ha rẹ sabọ re ọle ha hio?

⁵ Bha ji mhan fẹ ebi mhan ha sabọ miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Devid nin Ojie. Emhin nin ọle sẹ sabọ lu bhi iẹnlẹn ha rẹ sabọ re ọle ha mhọn okpẹhio. Ọkuẹsẹ ọle kiẹn ojie, a wo manman ha hẹnmhọnlẹn bii okpọria, ranmhude illo nin ọle ha so. Ranmhude ọnan, a da tie ọle nin ọle dọ ha so illo nin ojie. (1 Sam. 16:​18, 19) Beji Jehova zẹ Devid fo nin ọle ha yi ojie, ọle da yẹ re ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle nanlẹn nọn rẹkpa ọle rẹ manman ha mhọn ahu. (1 Sam. 16:​11-13) Ẹbho da wo manman ha gẹn ọlẹn nin ọle rẹ sabọ gbono ẹghian nọnsele a, rẹ dọ sẹbhi Golayat nin ọbhi Filistin. (1 Sam. 17:​37, 50; 18:7) Ahamiẹn ọria nọn mhọn okpẹhio lu ene emhin nan nin Devid lu, ọle dẹ sabọ ha ghe egbọle bii ọria nọn kpọnọ gbera ọria nan ha re ibhude nan. Ọkpakinọn, ọ i yi iriọ Devid lu.

6. Be mhan rẹ lẹn yẹ ghe Devid wo ha miẹn adia ọbhi egbe? (Yẹ fẹ nọn ribhi odalo ọle ghe.)

⁶ Ẹghe nin Devid ki rẹ kiẹn ojie fo, ọle da ne ikpea ne ha sabọ re adia nọn mhẹn nanlẹn ha muobọ. (1 Chron. 27:​32-34) Ọne emhin nan nin Devid lu bha han mhan ilo ranmhude, ọria nọn wo re ehọ ọbhi ibhude ọle khin. Ọ i yi ibhude nin ikpea re nanlẹn ọkpa ọle miẹn ọbhi egbe, ọle yẹ wo miẹn ibhude nin okhuo ọkpa natiọle Abigẹ re nanlẹn ọbhi egbe. Okhuo Neba Abigẹ ha khin. Okpea nọn mhọn okpẹhio Neba ha khin. Emhin i ti ọle bhọ, sẹyẹ, ọle i mun ekpẹn nin ẹbho. Devid da wo re idegbere re obọ rẹkhan adia nin Abigẹ re nanlẹn. Ranmhude ọnan, Devid da sabọ rẹban ebi ọle rẹ khian dọ lu nọn bha gba.—1 Sam. 25:​2, 3, 21-25, 32-34.

7. Be mhan ha sabọ miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Devid? (Ecclesiastes 4:13) (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

⁷ Mhan dẹ sabọ miẹn emhin luẹ bhi obọ Devid. Bhi ọsi ijiẹmhin, asabọmiẹn emhin ribhọ nin mhan guẹ rẹ lu, la mhan mhọn ihe kpataki nin mhan ye. Ọ ha yi iriọ, ọ bha khẹke nin mhan ha riale ghe mhan lẹn emhin rebhe, sẹyẹ, mhan kpọnọ gbera ọria nan re adia nan. Beji Devid lu, ọkhẹke nin mhan dọnmhegbe rẹ miẹn adia nọn mhẹn nọn ọria nọn hi ki rẹ khin re nin mhan ọbhi egbe. (Tie Ecclesiastes 4:13.) Mhan ha lu iriọ, asabọmiẹn ọ dẹ rẹkpa mhan rẹ rẹban idobọ nọn ha rẹ re mhan bi ẹbho ebhebhe dọ ha lu akhiẹ.

HỌBHỌ HA SABỌ RE ADIA NỌN MHẸN NIN MHAN?

8. Bezẹle nin Jonatan da sabọ bhu Devid ude?

⁸ Bha ji mhan fẹ emhin ọbhebhe ghe nin mhan ha sabọ miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Devid. Ọle da dọ guanọ adia bhi obọ ẹbho ne hoẹmhọn Jehova, ne yẹ lẹn otọ idia nin ọle ye. Bhi ọsi ijiẹmhin, ẹghe nin Devid rẹ ha guanọ nin ọle lẹn si ọle dẹ kie sabọ deba Sọl nin Ojie ha mhọn ikolu, ọle da bu Jonatan nin ọmọn nọnsi Sọl nọn re ibhude nanlẹn. Bezẹle nin Jonatan da sabọ re adia nọn mhẹn nin Devid? Ranmhude Jonatan wo hoẹmhọn Jehova, yẹ lẹn ebi Sọl rẹ lu emhin yẹ. (1 Sam. 20:​9-13) Be ọnan man mhan le?

9. Họbhọ ọkhẹke nin mhan bu sade mhan guanọ adia? Gbotọle fanọn an. (Proverbs 13:20)

⁹ Ahamiẹn mhan guanọ ibhude, ọkhẹke nin mhan dọ guanọ ọle bhi obọ ẹbho ne hoẹmhọn Jehova, ne yẹ manman lẹn idia nin mhan ye.b (Tie Proverbs 13:20.) Bhi ọsi ijiẹmhin, ji a man yọle ghe, obhio mhan nin usẹn okpea guanọ okhuo nin ọle ha re bhi amhẹn. Họla ha sabọ bhu ọle ude? Asabọmiẹn ọmọẹ ọle nọn bha sẹ re okhuo la bọ ọdọ dẹ sabọ rẹkpa ọle sade ọle noo Baibo rẹ re ibhude nanlẹn. Ọkpakinọn, asabọmiẹn ebe ha manman rẹkpa ọne obhio mhan nan nẹ hi, sade ọle dọ guanọ ibhude bhi obọ okhuo bi ọdọ nọn buele nin ele mọn da ha ga Jehova, ne yẹ manman lẹn idia nin ọle ye nọnsẹn. Ele dẹ sabọ noo Baibo bi isẹlobhemhin nin ele miẹn bhi ibọdọ bi ireokhuo nọnsele rẹ rẹkpa ọle.

10. Be mhan ha zilo ọle nian?

¹⁰ Mhan sẹ wo zilo nyan ikpẹ eva nọn khẹke nin mhan ha mhọnlẹn, bi ọria nọn khẹke nin mhan bu nọn re adia nọn mhẹn nin mhan. Bhi ejayenan nian, bha ji mhan zilo nyan ebezẹle nọn da khẹke nin mhan gene ha rẹman ghe mhan guanọ adia, sẹyẹ, mhan ki fẹghe si ọ be gene khẹke nin mhan ha taman ẹbho nin ele ne mhan zẹ ebi mhan ha lu.

BE MẸN HA RẸ SABỌ RẸMAN YẸ GHE IMẸN GENE GUANỌ IBHUDE?

11-12. (a) Be ọkhẹke nin mhan rẹban? (b) Be Rehoboam nin Ojie lu bhi ẹghe nin ọle rẹ ha guanọ ọria nọn ha bhu ọle ude?

¹¹ Ẹgheso, ọria sabọ man ha lu ghe ọle gene guanọ adia, ọkpakinọn, ọle gheghe lu iriọ nin ọle rẹ lẹn, si ẹbho dẹ re obọ bhi ebi ọle ki ka tobọle zẹ fo nin ọle rẹ lu. Ọria nọn sẹriọ i gene guanọ adia. Ọkhẹke nin ọria nọn sẹriọ luẹ emhin bhi ebe sunu ji Rehoboam nin Ojie.

¹² Ẹghe nin Solomọn nin Ojie rẹ yu fo, Rehoboam ki da ha gbẹloghe otọ Izrẹl. Agbaẹbho nin ẹbho da mhọn emhin esili ne bunbun fo ọle ha gbẹloghe. Ọkpakinọn, ene ẹbho da bu Rehoboam re, yẹ bhii ọle nin ọle hian sibhi ẹsọn re nin aba ọle nin Solomọn ka mun nin ele, ranmhude, ọne ẹsọn kpọnọ gbe. Rehoboam da taman ene ẹbho nin ele re ẹghe nanlẹn rẹ lẹn ebi ọle ha lu yẹ. Ọle da bu ene ewanlẹn ne ka wo ha rẹkpa Solomọn nin ele re ibhude nanlẹn rẹ lẹn ebi ọle ha lu. Emhin esili wo khọnan nin ọle lu. (1 Ki. 12:​2-7) Ọkpakinọn, ọle bha re obọ rẹkhan ibhude nin ene ewanlẹn re nanlẹn. Bezẹle nin ọle bha da re obọ rẹkhan ibhude nan re nanlẹn? Asabọmiẹn ọle ki ka zẹ ebi ọle ha lu fo, yẹ ha guanọ nin ene ewanlẹn nan re obọ ọle bhọ. Beji a miẹn ene ewanlẹn bha taman ọlẹn ebe yẹẹ ọle, ọle da bu imọẹ ọle ne yi usẹn bii ọle dọ guanọ adia bhi obọ ele. Ebi ele taman ọlẹn da wo ha yẹẹ ọle. (1 Ki. 12:​8-14) Rehoboam da noo ibhude nin ene usẹn re nanlẹn rẹ wanniẹn ene ẹbho. Ranmhude ọnan, ene ẹbho da sọtẹ yẹ wa egbe a. Sẹyẹ, rẹ na bhi ọne ẹghenin ha khian, ọkakale kẹkẹ Rehoboam ki wo ha kuẹlo da.—1 Ki. 12:​16-19.

13. Be mhan ha rẹ sabọ rẹman yẹ ghe, mhan gene guanọ adia?

¹³ Be mhan ha sabọ miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Rehoboam? Ahamiẹn mhan bu ẹbho nin ele re adia nin mhan, ọkhẹke nin mhan rẹman ghe mhan gene guanọ ọlẹn. Be mhan ha rẹ sabọ re ọle man yẹ? Mhan sabọ rẹ nọọn egbe mhan ọne inọnta nan, ‘Ahamiẹn mẹn bu ẹbho ne re adia nin mẹn, mẹn be re ehọ gbera ọne adia nan re nin mẹn ranmhude ghe, ọ i yi ebi mẹn guanọ nin mẹn họn?’ Bha ji mhan fẹ ijiẹmhin ghe.

14. Ahamiẹn a re adia nin mhan, be ọkhẹke nin mhan yere? Re ijiẹmhin ọbhọ. (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

¹⁴ Ji a man yọle ghe a tie obhio mhan nin okpea bhi iwẹnna nan da manman ha igho nọn kpọnọ. Ọkuẹsẹ ọle ka nin ọle rẹ lu ọne iwẹnna nan, ọle da ka bu ọwanlẹn ọkpa nọn re ibhude nanlẹn. Ọne obhio mhan da taman ọne ọwanlẹn ghe, ọne iwẹnna dẹ re ọle zẹ azagba-uwa nọnsọle obọ bhi ẹghe nọn tanlẹn. Ọne ọwanlẹn da noo Baibo rẹ rẹkpa ọne obhio mhan rẹ yere ghe, ẹsọn nọnsọle nọn nin ọle rẹ ha gbẹloghe azagba-uwa nọnsọle bhi uwedẹ oriọn. (Ẹfẹ. 6:4; 1 Tim. 5:8) Ahamiẹn ọne obhio mhan nan bha re obọ rẹkhan ebi ọne ọwanlẹn taman ọlẹn, sokpan, ọle da bu ibhio mhan nekẹle bhi agbotu dọ ha nọọn ele ebi ele ghe ọne ẹmhọn yẹ, uwẹ dẹ bẹ yọle ghe ọne obhio mhan nan gene guanọ adia, la ọle gheghe guanọ ọria nọn ha re obọ ba ebi ọle ki ka tobọle zẹ rẹ lu? Ọkhẹke nin mhan yere ghe, ọkhọle nọnsẹmhan dẹ sabọ hiẹ mhan. (Jer. 17:9) Ẹgheso, adia nin mhan gene guanọ i da ha yi ebi mhan guanọ nin mhan họn.

Ọ BE KHẸKE NIN MHAN TAMAN ẸBHO NIN ELE NE MHAN ZẸ EBI MHAN HA LU?

15. Emhin nela ọkhẹke nin mhan da mhọn ẹwanlẹn? Bezẹle?

¹⁵ Ọdeọde bhi ẹwẹ mhan ha tobọle zẹ ebi ọle ha lu. (Gal. 6:​4, 5) Beji mhan sẹ zilo ọle, ọria nọn wanlan dẹ dọ guanọ adia bhi Ọta nọnsi Osẹnobulua, bi bhi obọ ibhio mhan ne deziẹn bhi oga, ọkuẹsẹ ọle zẹ ebi ọle ha lu. Ọkpakinọn, ọkhẹke nin mhan mhọn ẹwanlẹn nin mhan hẹi dọ ha taman ẹbho nin ele ne mhan zẹ ebi mhan ha lu. Uwedẹ ọkpa nin ẹbho eso rẹ lu ọnan hi, ele ki nọọn ọria nin ele gbaẹkẹ ọle inọnta bii, “Ahamiẹn uwẹ ribhi idia nin mẹn ye, be uwẹ ha lu yẹ?” Uwedẹ ebhebhe nin ẹbho rẹ lu ọle hi, ele ki zẹ emhin ne ẹbho ebhebhe zẹle rẹ lu, ele i da ria ẹmhọnlẹn hiehie.

16. Ẹmhọn nela zegbere bhi agbotu nọn ribhi Kọrint rẹji ẹmhọn elanmhẹn nan rẹ ze nin ẹbọ? Be ọkhẹke nin ọdeọde bhi ẹwẹ ele lu yẹ bhi ọne ẹmhọn nan? (1 Kọrint 8:7; 10:​25, 26)

¹⁶ Bha ji mhan fẹ ebe sunu bhi agbotu ọsi Kọrint bhi ore nin ọhẹnhẹn ghe. Ọ da khẹke nin ene kristiẹn zẹ ebi ele ha lu rẹji ẹmhọn elanmhẹn nan rẹ ze nin ẹbọ. Pọl da gbẹn ji ene kristiẹn yọle: “Mhan lẹnmhin ghe, ẹbọ iyi emhin soso, ghe, Osẹnobulua ọkpa sẹsẹ ọle ribhọ.” (1 Kọr. 8:4) Ranmhude ọnan, eso bhi ọne agbotu da zẹ ghe ele dẹ ha le elanmhẹn nan rẹ ze nin ẹbọ nin ele dẹ bhi ẹki. Enekẹle da zẹ ghe ele i da le elanmhẹn nọn sẹnian, ranmhude, ọ dẹ kpokpo ọkhọle-umueria nọnsele. (Tie 1 Kọrint 8:7; 10:​25, 26.) Ọdeọde ha tobọle zẹ bhi ọne ẹmhọn nan. Pọl bha yọle ghe nin Kristiẹn ne ribhi Kọrint zẹ ebi ibhio ele ha lu nin ele bhi ọne ẹmhọn nan, la ha re egbe khọkhọ ẹbho nekẹle bhi ebi ele zẹ rẹ lu. Ranmhude, ọdeọde bhi ẹwẹ ele ha “tobọle ta ebi ọle khian yẹ man Osẹnobulua.”—Rom 14:​10-12.

17. Be ha sabọ sunu sade mhan re egbe khọkhọ ẹbho bhi emhin nin ele zẹle rẹ lu? Re ijiẹmhin ọbhọ. (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹⁷ Be emhin nọn sẹriọ ha yẹ rẹ sabọ sunu yẹ ẹlẹnan? Bha ji mhan zilo nyan ẹmhọn ikhunmhun la agbede nan ne emhin bhi aranlẹn rẹ lu. Ọdeọde bhi ẹwẹ mhan ha tobọle zẹ si ọle dẹ noo ele rẹ gbẹloghe egbe la ọle i da noo.c Ọ sabọ ha nọghọ mhan rẹ lẹn otọ ọne ẹmhọn nan fo nọnsẹn, ọkpakinọn imhan ha tọbọmhan zẹ ebi mhan ha lu yẹ bhi ọne ẹmhọn nan. (Rom 14:4) Ahamiẹn mhan zẹ ebi ẹbho ọbhebhe zẹle rẹ lu, ọ sabọ rẹ wẹghẹ ọkhọle-umueria nọnsẹmhan an. Ahamiẹn mhan noo ebi mhan luẹle bhi Baibo rẹ tobọmhan ha zẹ ebi mhan ha lu, ọkhọle-umueria nọnsẹmhan ki ha ziẹn ọbhọ. (Hib. 5:14) Bhiriọ, ẹghela ọ rẹ khẹke nin mhan ha guanọ adia bhi obọ ibhio mhan ne deziẹn bhi oga? Ahamiẹn mhan ka dọ guanọ adia ne diẹn mun idia nin mhan ye bhi Baibo, sẹyẹ, ọ bha mun mhan ẹlo kore, ẹghenin ọ rẹ khẹke nin mhan rẹ dọ guanọ adia bhi obọ ibhio mhan.

HẸI ZOBỌ BHỌ RẸ HA GUANỌ ADIA

18. Be Jehova lu nin mhan?

¹⁸ Jehova lẹnmhin ghe mhan dẹ zẹ ebe gbale rẹ lu. Ọle zẹle nin ọle da re ọne isẹhoa nin mhan rẹ tobọmhan ha zẹ ebi mhan ha lu. Ọle re Baibo nin mhan nọn ha rẹkpa mhan. Ọle da yẹ ne imọẹ ne wanlan nin mhan ne ha rẹkpa mhan rẹ ha re obọ rẹkhan adia ne ribhi Baibo. Ene emhin nan rebhe nin Jehova lu nin mhan wo rẹman ghe ẹmhọn mhan rẹtẹ Jehova, beji aba rẹ ji ẹmhọn ọmọn nọnsọle da rẹtẹ ọle. (Prov. 3:​21-23) Be mhan ha lu nin mhan rẹ rẹman ghe ebi Jehova lu nin mhan ti mhan bhọ?

19. Be mhan ha rẹ sabọ re Jehova ha ghọnghọn yẹ?

¹⁹ Bhi ọsi ẹmhọanta, ọ manman wo re enebiọmọn ghọnghọn, sade ele daghe imọn nọnsele wanre, dọ kiẹn eguọmhandia nọnsi Jehova, yẹ ha rẹkpa ẹbho. Iriọ yẹ nọn, ọ manman re Jehova ghọnghọn rẹ daghe ọle ghe mhan wo ha wanre bhi uwedẹ oriọn, mhan yẹ guanọ adia bhi obọ ẹbho, yẹ zẹ emhin nọn mhẹn rẹ lu nọn ha ti ọle bhọ.