Horft á heiminn

Páfi lýsir aftur stuðningi við þróunarkenninguna

Jóhannes Páll páfi annar gaf nýlega út yfirlýsingu um þróun mannsins og vitnaði til „samdóma niðurstöðu“ óháðra rannsókna sem væri „mikilvæg röksemd fyrir þessari kenningu.“ Þótt Jóhannes Páll annar lýsi ekki yfir að hann samþykki kenninguna að fullu ítrekar hann umburðarbréf Píusar páfa tólfta frá 1950 þar sem „‚þróunarkenningin‘ er álitin þýðingarmikil og rannsóknarverð tilgáta,“ að sögn dagblaðsins L’Osservatore Romano. Páfi reynir að halda Guði inni í myndinni og grípur til kenningar Platóns þess efnis að maðurinn hafi ódauðlega sál. Hann leitar síðan aftur í umburðarbréf Píusar tólfta og segir: „Hafi mannslíkaminn þróast af lifandi efni, sem fyrir er, þá er hin andlega sál sköpuð beint af Guði.“

Internetfíkn

„Internetfíkn kann að vera nýjasta afleiðing upplýsingaaldarinnar,“ að sögn tímaritsins Canadian Medical Association Journal. Sálfræðingurinn Kimberly Young ræddi við 496 manns, sem notuðu Internetið mikið, og reyndust 396 vera háðir netinu. Könnunin leiddi í ljós að afleiðingar internetfíknarinnar voru meðal annars „félagsleg einangrun, misklíð milli hjóna, slakur árangur í skóla, óhóflegar skuldir [og] atvinnumissir.“ Young segir að þessi fíkn sé „jafnraunveruleg og áfengis- eða spilafíkn.“ Tímaritið bætir við að „þeir sem hafi heimilistölvu séu í mestri hættu.“ Enda þótt hver sem er geti orðið gagntekinn af Internetinu er „hinn dæmigerði fíkill miðaldra kona með takmarkaða menntun,“ segir Young. Hættumerkin eru meðal annars þau að eyða sífellt meiri tíma á netinu og „hætta mikilvægu félagslífi eða störfum tengdum atvinnu“ til að nota Internetið.

Sjónvarp handa smábörnum?

Foreldrum í tímahraki getur þótt þægilegt að stilla ungum börnum upp fyrir framan sjónvarpið til að þeir geti sinnt nauðsynlegum skyldum sínum. En að sögn tímaritsins Parents er þetta hættulegt fyrir barnið. „Sýnt hefur verið fram á með óyggjandi hætti að ofbeldisfullt efni,“ þar á meðal margar teiknimyndir, „auki árásarhneigð ungra sjónvarpsáhorfenda,“ að sögn blaðsins. Auk þess benda rannsóknir á vegum Dorothy Singers við Yale-háskóla til þess að „stöðugt sjónvarpsáhorf barna undir skólaaldri tengist einnig slæmri hegðun og skertum lestrarþroska“ síðar meir. Singer mælir með að eins árs börn horfi ekki á sjónvarp meira en hálftíma á dag. Annað áhyggjuefni er slys sem geta átt sér stað þegar barnið situr eitt fyrir framan sjónvarpið. Greinarhöfundur, Milton Chen, segir: „Eftirlitslaus, athafnasamur smákrakki þarf ekki nema augnablik til að setja sig í hættu.“ Tímaritið Parents leggur til að barnið sé sett í leikgrind ásamt nokkrum hættulausum leikföngum meðan foreldrið er að elda matinn eða svara í símann.

Nýr lifrarbólgustofn

Læknar í Japan hafa staðfest að sjúklingar hafi smitast af lifrarbólgu G eftir blóðgjafir, en það er nýr stofn sem fannst árið 1995 í Bandaríkjunum. Með endurrannsókn á blóði lifrarkrabbasjúklinga, sem gengust undir skurðaðgerð á árunum 1992 til 1994 við Toranomon-spítala í Tókíó, komust læknar að raun um að 2 sjúklingar af 55 höfðu smitast fyrir skurðaðgerð og 7 til viðbótar eftir aðgerð. Smitaða blóðið, sem hver sjúklinganna 7 fékk, var að meðaltali úr 71 blóðgjafa að sögn lækna, en það bendir til að 1,4 prósent blóðforðans, sem notaður var, hafi verið smitaður með nýju veirunni. Mjög lítið er vitað um lifrarbólgu G veiruna og eins er ekki vitað hve stór hundraðshluti smitaðra á eftir að fá lifrarbólgu eða lifrarkrabba, að sögn dagblaðsins Asahi Evening News.

Methafar meðal dýranna

Sumarið 1996 setti sílaþerna met með „lengsta farflugi“ sem vitað er um, að sögn ítalska dagblaðsins Corriere della Sera. Þernan var merkt í Finnlandi og náðist 18 vikum síðar í Viktoríuríki í Suðaustur-Ástralíu — eftir 24.400 kílómetra flug. Það svarar til að meðaltali 200 kílómetra flugs á dag. Fyrra metið átti kría sem flaug 22.530 kílómetra frá Rússlandi til Ástralíu árið 1955. Af öðrum dýrum, sem flytjast búferlum um þúsundir kílómetra, má nefna Kyrrahafslax, ál, kóngafiðrildi, súpuskjaldböku og hnúfubak.

Hnúfubakur er að jafnaði 102 daga að fara leiðina frá Alaska til Hawaii en rannsóknarmenn vita um einn sem synti þessa 4465 kílómetra leið á aðeins 29 dögum! Það svarar til þess að meðalhraðinn hafi verið tæplega 5 kílómetrar á klukkustund. Sami hvalur sást einnig við Mexíkóströnd. Hnúfubakur flyst búferlum til Hawaii til að æxlast því að kálfarnir hafa litla fitu til að standast fimbulkulda sjávarins við Alaska. Að sögn Lundúnablaðsins The Times er búferlaflutningur þeirra einhver sá lengsti meðal sjávarspendýra.

Vatnið er best

„Eftir langa leit að slökkviefni, sem skemmir ekki ósonlagið, er það loks fundið og það er . . . vatn,“ segir tímaritið New Scientist. „Eftir að hafa slökkt tilraunaelda í hundraðatali hefur norska Brunarannsóknastofan í Þrándheimi komist að þeirri niðurstöðu að fíngerður vatnsúði henti vel í stað ósoneyðandi halonefna sem enn eru mikið notuð í slökkvitæki.“ Halon — efnasambönd kolefnis, bróms og flúors — kæfa elda. Vatnsdropar gera það líka. Þeir 1700-faldast að rúmmáli við það að breytast í gufu og ryðja frá sér súrefni í leiðinni. Glæður, sem mynda ekki nægan hita til að breyta vatnsúðanum í gufu, er eini eldurinn þar sem vatnsúði er lakara slökkviefni en halon. Enn er þó leitað að gerviefnum í stað halona því að vatni fylgir annað vandamál: Það er ekki hægt að græða mikið á því að selja það.

Morsið næstum útdautt

Fyrir liðlega 150 árum fann amerískur hugvitsmaður, Samuel Morse, upp merkjakerfi þar sem hver bókstafur stafrófsins er táknaður með punktum og strikum. Hægt var að nota svokallaðan morslykil til að senda útvarpsboð með þessu merkjakerfi. Neyðarkallið SOS, sem skip í sjávarháska hafa sent út, hefur bjargað þúsundum mannslífa. Herir heims hafa líka notað þetta einfalda merkjakerfi og hið sama má segja um ótal áhugamenn sem hafa notað það sér til gamans. Kostir morsstafrófsins felast í því hve skýrt það er, en það skiptir miklu þegar loftskeytamaður talar með sterkum hreim eða talar ekki mál þeirra sem líklegt er að heyri boðin. En morsið hefur hopað jafnt og þétt fyrir töluðum boðum og gervihnattasambandi. Árið 1993 var þess ekki lengur krafist að skip notuðu morsstafrófið. Frakkar hættu að nota það snemma á þessu ári og árið 1999 verður notkun þess hætt með öllu í heiminum.

Táningar lýsa fyrirmyndarforeldrum

Hvernig ætli táningar lýsi fyrirmyndarforeldrum? Skólaráðgjafinn og sálfræðingurinn Scott Wooding gerði könnun meðal 600 táninga til að fá svar við því. Wooding hafði búist við að unglingarnir bæru lof á undanlátssemi en svörin komu honum á óvart. Táningarnir sögðu nær undantekningarlaust að þeir vildu „sanngirni, umhyggju (‚þeir vilja heyra orðin: „Ég elska þig“‘), skopskyn og gott fordæmi,“ að sögn dagblaðsins The Toronto Star. Wooding komst einnig að raun um að táningar vilja að foreldrarnir hjálpi sér að þroska með sér ábyrgðartilfinningu. Þeir reikna með aga þegar þeir gera eitthvað af sér. Síðast en ekki síst sögðust unglingarnir þrá að foreldrarnir eyddu meiri tíma með sér.