Undursamlega gerð til að lifa en ekki deyja
HUGSAÐU þér ef hægt væri að slá ellihrörnun á frest! Hver myndi ekki óska sér slíks? Hver myndi ekki vilja komast hjá því að verða hrukkóttur, gráhærður, gleyminn og úthaldslítill, vita beinin verða stökk og brothætt, tapa viðnámsþrótti sínum gegn sjúkdómum og að síðustu deyja?
Í heimi verslunar og viðskipta vita menn mætavel hvernig fólk hugsar um öldrun, og því er stundum í auglýsingum höfðað til þeirrar löngunar manna að fela áhrif ellinnar eða seinka þeim. Oft er fjallað um þetta efni í tímaritum og bókum. Í sumum er að finna hinar furðulegustu staðhæfingar. The Complete Book of Longevity hefst með þessum orðum:
„Sumir af lesendum þessarar bókar kunna að verða þeir fyrstu til að ná ódauðleika. Öldrunarsjúkdómar — og sjálft ferli dauðans — er um það bil að falla í valinn vegna framfara vísindanna, og því er spurningin ekki sú hvort ódauðleiki sé mögulegur . . . heldur hvernig menn eigi að halda sér lifandi þangað til það gerist.“
En gefa framfarir vísindanna fram til þessa tilefni til slíkrar bjartsýni?
Hafa vísindin lengt æviskeið manna?
Meðalævi fólks í iðnríkjum heims hefur lengst verulega á þessari öld. Árið 1900 var meðalævilengd karlmanna í Bandaríkjunum til dæmis 46 ár. „Frá 1900 til 1980 lengdust meðallífslíkur karla við fæðingu um 51% upp í 69,9 ár,“ segir bandaríska tímaritið Journal of Gerontology. Nú eru þær 71,8 ár fyrir karla og 78,8 fyrir konur. Á árunum 1902-10 var meðalævilengd íslenskra karla 48,3 ár en var 1986 orðin 75,0 ár fyrir karla og 80,4 ár fyrir konur sem er það lengsta er þekkist í heiminum. Japanir standa nálægt þessu hámarki með 74,2 ára meðalævi fyrir karla og 79,8 fyrir konur. En merkja þessar tölur að ævi mannsins hafi lengst?
Þessi mikla lenging meðalævinnar stafar aðallega af því að stórlega hefur dregið úr ungbarnadauða. Fleiri börn ná nú fullorðinsaldri en var á liðnum öldum. „Framfarir læknisfræðinnar hafa lengt meðalævi manna en þær hafa ekki lengt hámarksævilengdina“ segir The Body Book. Eins og Brian Stableford, sem er líffræðingur við Reading-háskóla á Englandi, segir í bók sinni Future Man: „Mannsævin hefur allt frá biblíutímanum verið talin 70 ár, og þótt 2000 ára vísindaframfarir hafi hjálpað miklu fleiri en áður var að ná þeim aldri hefur vísindamönnum enn ekki tekist að lengja hana.“
Stableford vitnaði hér í orð sem Ísraelsmaðurinn Móse færði í letur fyrir 3500 árum: „Ævidagar vorir eru 70 ár og þegar best lætur 80 ár, og dýrsta hnossið er mæða og hégómi.“ (Sálmur 90:10) En hvers vegna hefur læknavísindunum ekki tekist að breyta þessari staðreynd lífsins?
Öldrun — skýringar vísindanna
Öldrun er svo algengt fyrirbæri að fæstir velta orsökum hennar fyrir sér. Á vettvangi vísindanna hefur öldrun þó alltaf verið ráðgáta. Hvers vegna? „Hún virðist ganga í berhögg við lífshvötina sem liggur að baki stærstum hluta líkamsstarfseminnar,“ segir bókin The Living Body eftir Karl Sabbagh. Hvað hefur vísindamönnum orðið ágengt í því að skilja orsakir öldrunar?
„Engin ein kenning er til sem skýrir öll fyrirbæri öldrunar.“ — The New Encyclopædia Britannica.
„Kenningarnar um orsakir öldrunar eru fleiri en fætur margfætlunnar.“ — Dr. Gairdner Moment, prófessor í líffræði.
„Margir öldrunarfræðingar eru sammála um að ringulreið ríki á fræðisviði okkar. Við hvorki vitum hvaða gangvirki liggur öldrun að baki né getum mælt öldrunarhraða á nákvæman, lífefnafræðilegan kvarða.“ — Journal of Gerontology, september 1986.
„Dæmisagan um blinda manninn sem er að reyna að lýsa fíl hæfir ágætlega þeim vandamálum sem öldrunarfræðingar standa frammi fyrir.“ — Dr. C. E. Finch, prófessor í líffræði og öldrunarfræði.
Ein af skýringum öldrunar er sú, samkvæmt bókinni The Living Body, að frumur hafi „innbyggða klukku“ sem leyfi þeim að fjölga sér uns „kominn er tími til að hætta.“ En hvað þá um heilafrumurnar sem tímgast ekki eftir fæðingu? Flestir taugungar lifa allt frá fæðingu einstaklingsins fram til elliáranna. Hjá tíræðum manni hafa sömu taugungarnir starfað í hundrað ár.
Þó deyja milljónir taugunga á æviskeiði mannsins og dánartíðni þeirra eykst með aldrinum. Önnur kenning á orsökum öldrunar er á þá lund að smám saman dragi úr starfshæfni frumnanna vegna slits. „En hvers vegna geta lifandi verur ekki nýtt hæfni sína til viðgerða og endurbyggingar til að gera við slit?“ spyr dr. Richard Cutler í bókinni The Biology of Aging. „Slitkenningin á auk þess erfitt með að skýra hinn stóra mun sem er að hámarksævi ólíkra spendýra,“ bætir hann við.
Meðalævi simpansa er 40 ár og górillunnar, sem er stærri, aðeins 30 ár. Hvers vegna lifa menn svona miklu lengur ef öldrun stafar af sliti? Hvers vegna lifa sum skriðdýr, svo sem risaskjaldbakan, lengur en maðurinn? Og hvers vegna virðast sum lífsform lifa endalaust?
Lærdómur frá hinu smæsta og hinu stærsta
Lítum eitt andartak á lífveru sem kallast amaba. „Þetta frumdýr deyr ekki í líkamlegum skilningi. Hin eina fruma þess skiptir sér í tvær og báðar nýju frumurnar hafa meiri lífskraft en hin upprunalega,“ segir tímaritið Science Digest. En amaban er engin undantekning meðal einfrumunga. Dr. Tracy Sonneborn leggur á það áherslu í bók sinni The Biology of Aging: „Margar óæðri lífverur . . . hvorki hrörna né deyja; þær geta haldið áfram að lifa, vaxa og tímgast endalaust af fullum krafti.“
En hvað um æðri fjölfrumulífverur? Risafuran í Kaliforníu er stærsta lífvera jarðar. Ung tré verða oft eldi að bráð en sum lifa þó og verða risar skógarins. Eftir því sem rauðleitur börkurinn þykknar styrkist vörn þeirra gegn hættum skógareldsins. Eldtraustur börkurinn getur verið yfir 60 sentimetra þykkur.
Stundum tekst eldi að þrengja sér gegnum börkinn og skemma bol risafuru. Tré sem hefur veiklast þannig getur brostið undan eigin þunga. Önnur hætta fyrir tréð er mjúkur jarðvegur eða uppblástur sem getur valdið því að tré byrji að hallast. En tréð grípur til sinna ráða til að halda sér uppréttu og lætur stofninn og greinarnar vaxa sérlega hratt öðrum megin til að vega upp á móti hallanum. Ef það ekki dugir kemur að því að tréð veltur um koll. En fram til þessa er ekki vitað um neina risafuru sem hefur dáið úr elli.
Bókin Giant Sequoias upplýsir: „Þær risafurur, sem eru stærstar og elstar ásýndum, halda áfram að vaxa að því er virðist af fullum krafti og mynda álíka þykka árhringi og þær hafa gert fyrr á öldum. Einstök tré, sem komast hjá tjóni af völdum elds og ná að standa upprétt, gætu hæglega náð þeim aldri sem stundum hefur verið spáð að þær nái.“
Fjölmargar plöntur vaxa aftur á móti upp á einu ári, blómgast og deyja síðan. Dr. Carl Leopold, sem er sérfræðingur í plönturannsóknum, segir: „Einærum plöntum er áskapað að deyja að loknu einu vaxtarskeiði, en aftur á móti geta aðrar tegundir lifað ótrúlega lengi. Risafuran, sem er fræg fyrir langlífi sitt, getur orðið allt að 3000 ára gömul.“
Ef risafuran var gerð til að lifa svona lengi, hvers vegna ekki maðurinn? Ef einfrumungar geta haldið áfram að tímgast án þess að hrörna, hvers vegna ekki frumur mannslíkamans? Og fyrst mannslíkaminn getur haldið frumum sem ekki fjölga sér, svo sem taugungunum, lifandi í hundrað ár, hvers vegna ekki að eilífu?
Meðan vísindamenn bisa við að reyna að finna orsakir öldrunarinnar hafa margir fundið svarið annars staðar. Biblían heldur því fram að hún sé innblásin af skapara mannsins, Jehóva Guði. (2. Tímóteusarbréf 3:16) Ef það er rétt ætti Biblían að geta gefið okkur viðunandi svar við þeirri spurningu sem vísindamenn standa enn ráðþrota frammi fyrir. Gerir hún það?
Öldrun — samkvæmt lýsingu Biblíunnar
Að sögn Biblíunnar var maðurinn skapaður fullkominn og átti eilíft líf fyrir sér. Hann skyldi fá það að launum ef hann stæðist einfalt hlýðnipróf. Fyrstu foreldrum okkar var fyrirskipað að eta ekki ávöxt ákveðins trés sem kallað var ‚skilningstréð góðs og ills.‘ Tréð var kærleiksrík áminning til fyrsta mannsins og konunnar um ósýnilega nærveru Guðs og vald hans til að ákveða hvað sé gott og hvað sé illt fyrir sköpunarverur hans. Jehóva Guð aðvaraði þau skýrt og greinilega: „Jafnskjótt og þú etur af því, skalt þú vissulega deyja.“ — 1. Mósebók 2:16, 17; 3:3.
Því miður gerðu fyrsti maðurinn og konan uppreisn og átu forboðna ávöxtinn. Sem Guð sannleikans var skapari þeirra bundinn af orðum sínum og dæmdi þau því til dauða. Biblían gefur ekki líffræðilega skýringu á því hvernig Guð fullnægði þessum dómi. Það sem við vitum er að Adam og Eva gáfu afkomendum sínum syndugt eðli í arf. Biblían orðar það svona: „Syndin kom inn í heiminn fyrir einn mann og dauðinn fyrir syndina, og þannig er dauðinn runninn til allra manna, af því að allir hafa syndgað.“ — Rómverjabréfið 5:12.
Þetta er dómur sem enginn vísindamaður megnar að breyta. En Jehóva Guð, skapari mannslíkamans, veit hvað til þarf. Í kærleika sínum gaf hann son sinn, Jesú Krist, til að leysa afkomendur Adams og Evu úr fjötrum ófullkomleikans. Allir sem kunna að meta þessa ráðstöfun munu með tíð og tíma losna úr fjötrum öldrunar og dauða. — Jóhannes 3:16.
Þú getur hlotið eilíft líf í paradís
Það er stórkostlegt íhugunarefni að okkar fyrstu foreldrar skuli hafa verið skapaðir til að lifa en ekki deyja. Það auðveldar okkur að skilja hið hrífandi fyrirheit Biblíunnar: ‚Sjálf sköpunin mun verða leyst úr ánauð forgengileikans til dýrðarfrelsis Guðs barna.‘ — Rómverjabréfið 8:21.
Samkvæmt því munu margir af afkomendum Adams og Evu öðlast það sem þau glötuðu. Leiddu hugann að því hvað það getur þýtt fyrir þig. Okkar fyrstu foreldrar bjuggu við unaðslegustu aðstæður sem verið hafa á jörðinni. Að sögn Biblíunnar ‚plantaði Jehóva aldingarð í Eden langt austur frá og setti þar manninn sem hann hafði myndað. Og Jehóva Guð lét upp vaxa af jörðinni alls konar tré sem voru girnileg á að líta og góð að eta af.‘ — 1. Mósebók 2:8, 9.
Reyndu að sjá fyrir þér öll þessi tignarlegu tré sem glöddu auga mannsins og hina fjölbreyttu ávexti sem kitluðu bragðlauka hans. Við það má svo bæta fjölbreyttu dýralífi sem var ótæmandi og spennandi rannsóknarefni. Eins og Biblían segir: „Þá myndaði [Jehóva] Guð af jörðinni öll dýr merkurinnar og alla fugla loftsins og lét þau koma fyrir manninn til þess að sjá, hvað hann nefndi þau. Og hvert það heiti, sem maðurinn gæfi hinum lifandi skepnum, skyldi vera nafn þeirra.“ — 1. Mósebók 2:19.
Til viðbótar öllu þessu var Adam og Evu gefinn tilgangur með lífinu. Þau áttu að eignast börn og koma á legg stórri fjölskyldu. Þegar fjölskyldan stækkaði átti hún smám saman að leggja undir sig jörðina í heild og breyta henni í paradís er næði um allan hnöttinn. Þetta mikla verkefni myndi heppnast aðeins ef þau lytu handleiðslu skapara síns á himnum. — 1. Mósebók 1:26.
Er maðurinn og konan kusu að verða óháð Guði leiddu þau yfir ókomið mannkyn eymd, sjúkdóma, ellihrörnun og dauða sem hefur fylgt því um þúsundir ára. En áður en Jehóva Guð rak fyrstu foreldra okkar út úr paradísargarðinum gaf hann yfirlýsingu sem skráð var í Biblíuna okkur til hvatningar: „‚Sjá, maðurinn er orðinn sem einn af oss, þar sem hann veit skyn góðs og ills. Aðeins að hann rétti nú ekki út hönd sína og taki einnig af lífsins tré og eti, og lifi eilíflega.‘ Þá lét [Jehóva] Guð hann í burt fara úr aldingarðinum Eden.“ — 1. Mósebók 3:22, 23.
Ef fyrstu foreldrar okkar hefðu staðist hlýðniprófið hefði þeim verið leyft að eta af „lífsins tré“ er táknaði hið eilífa líf er Guð ætlaði að gefa þeim að gjöf. Það er því enn ein sönnun fyrir því að maðurinn hafi verið gerður til að lifa en ekki deyja.
Tilgangur Guðs hefur ekki breyst. (Jesaja 55:11) Jesús staðfesti það á dánardegi sínum. Hann lofaði iðrunarfullum þjófi sem dó honum við hlið: ‚Þú munt verða með mér í paradís.‘ (Lúkas 23:42, 43) Jesús Kristur mun bráðlega frá hásæti sínu á himnum sjá til þess að jörðinni verði umbreytt í paradís. Þá mun þessi þjófur hljóta upprisu og öðlast lífið á ný, ásamt milljörðum annarra manna. Ef upprisnir menn ‚gera hið góða‘ munu þeir aldrei deyja aftur; þá verður upprisa þeirra „til lífsins.“ — Jóhannes 5:28, 29.
En Biblían talar líka um ‚mikinn múg af öllum þjóðum‘ sem mun aldrei þurfa á upprisu að halda. Hér er um að ræða núlifandi menn sem iðka trú á Jehóva Guð og son hans, Jesú Krist. Þeir munu lifa af þegar Guð afmáir alla illsku af jörðinni í hinni komandi ‚miklu þrengingu.‘ Eftir það verður haldið áfram að leiða þá „til vatnslinda lífsins“ — já, endalauss lífs á jörð sem verður paradís. — Opinberunarbókin 7:9, 10, 14, 17.
Þessi alþjóðlegi ‚mikli múgur‘ telur nú þegar milljónir manna. Þú getur líka orðið hluti af honum. Hvernig? Með því að treysta á Jehóva Guð og ráðstöfun hans til hjálpræðis. Ef þú síðan heldur áfram að fylgja því sem stendur í Orðskviðinum 3:5, 6 og Jóhannesi 3:16 munt þú sjálfur fá að reyna að maðurinn var skapaður til að lifa en ekki deyja. — Opinberunarbókin 21:3-5.
[Mynd á blaðsíðu 18]
Hver vildi ekki geta umflúið áhrif öldrunarinnar?
[Mynd á blaðsíðu 20]
Milljónir núlifandi manna munu kynnast því persónulega að maðurinn var gerður til að lifa en ekki deyja.
[Mynd á blaðsíðu 21]
Í nýjum heimi Guðs verður öldrunarferlinu snúið við.