EYÐNI-smitberar — hve margir gætu dáið?
ÞEGAR eyðni var fyrst greind árið 1981 áætluðu sérfræðingar að um 5 til 10 af hundraði þeirra sem fengju veiruna myndu fá sjálfan sjúkdóminn og deyja. En meðgöngutími sjúkdómsins reyndist lengri en menn höfðu haldið. Fimm ár eða meira getur liðið frá sýkingu þar til einkennin koma í ljós.
Miðað við reynslu síðastliðinna átta ára telja sumir sérfræðingar nú að minnst 40 til 50 af hundraði þeirra sem fá veiruna muni fá sjúkdóminn og deyja. Í skýrslunni Aids and the Third World segir: „Samkvæmt tölvu-reiknilíkani er giskað á að 50% þeirra sem ganga með HIV-veiruna muni fá eyðni á lokastigi innan fimm ára, og 75% innan sjö ára.“ („HIV“ er skammstöfun á „Human Immunodeficiency Virus,“ eyðniveiran eða alnæmisveiran.)
Síðan sagði í ritinu: „Margir sérfræðingar í læknavísindum og þorri veirufræðinga telja nú að dánartíðnin meðal HIV-bera muni fara mjög nálægt 100%. . . Sú skoðun að allir muni deyja er að hluta til byggð á rannsóknum á HIV-veirunni sjálfri, og að hluta til á þeirri staðreynd að með hverju árinu sem líður kemur sjúkdómurinn fram hjá fleirum og fleirum sem fengu veiruna fyrir fjórum til fimm árum.“ Að sjálfsögðu er hér um mat að tæða. Tíminn einn mun leiða í ljós hvort veruleikinn verður sá hinn sami.
Dr. Anthony Fauci, vísindamaður sem vinnur að rannsóknum við bandarísku heilbrigðismálastofnanirnar, bendir á að um 90 af hundraði þeirra sem reynast hafa myndað mótefni gegnt HIV-veirunni, sýna innan fimm ára merki um einhvers konar veiklun ónæmiskerfisins.
Jafnvel þótt „aðeins“ 50 af hundraði þeirra 50 til 100 milljóna manna, sem ætlað er að muni hafa fengið eyðniveiruna í náinni framtíð, myndi það þýða að milljónir manna dæju af völdum sjúkdómsins ár hvert á næsta áratug. Sumir hafa slegið því fram að tugir milljóna kunni að deyja aðeins í Afríku.
Líkt við styrjöld
Þegar afleiðingar eyðniplágunnar eru metnar á mælikvarða látinna, tjóns fyrir samfélagið og kostnaðar eru þær sambærilegar við afleiðingar meiriháttar styrjaldar.
Í löndum Evrópubandalagsins er nú vitað um liðlega 11.000 eyðnitilfelli. Talan hækkaði um 20 af hundraði á aðeins fyrsta ársfjórðungi ársins 1988 og miðað við þann vaxtarhraða verður talan komin upp í 56.000 við árslok 1989. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur smitbera hins vegar vera á bilinu 300.000 til 800.000. Í New Yorkborg eru taldir vera á bilinu 250.000 til 400.000 smitberar. Í sumum borgarhlutum er eyðni algengasti smitsjúkdómur meðal nýfæddra barna.
Fram til þessa hafa um 40.000 Bandaríkjamenn látist af völdum eyðni. Þótt vaxtartíðnin meðal sumra áhættuhópa hafi minnkað nokkuð og gífurlega aukin tíðni sjúkdómsins meðal gagnkynhneigðra, sem menn óttuðust, hafi enn ekki orðið að veruleika, mun tala látinna eftir sem áður verða afar há í náinni framtíð. Bandaríska sóttvarnamiðstöðin í Atlanta telur að við árslok 1991 verði yfir 200.000 Bandaríkjamenn látnir af völdum eyðni. Á því ári einu, 1991, er búist við að yfir 50.000 deyi af hennar völdum, og undir árslok 1992 — eftir aðeins fjögur ár — verði fleiri Bandaríkjamenn dánir af völdum eyðni en féllu í fyrri heimsstyrjöldinni, Kóreustríðinu og Víetnamstríðinu samanlagt.
Tímaritið The Futurist segir: „Um aldamót kunna fleiri að vera látnir af völdum eyðni en fallið hafa í öllum styrjöldum okkar [allra þjóða].“
Áætlaður kostnaður af þessum völdum er óheyrilegur. Í Bandaríkjunum er reiknað með að meðhöndlun og rannsóknir hvers eyðnisjúklings kosti um 2,3 milljónir króna á ári. Á Íslandi er reiknað með að kostnaður á hvern eyðnisjúkling liggi á bilinu 2,5 til 4 milljónir króna á ári. Lyfjakostnaðurinn einn (AZT-lyf) nemur um hálfri milljón króna á ári. Miklar fjárfúlgur munu því fara á komandi árum í umönnum þessara sjúklinga. Sumir óttast að kostnaðurinn af völdum eyðni og fjöldi sjúklinga eigi eftir að sliga heilbrigðiskerfi margra landa á komandi árum.
Afríka er verr á vegi stödd
Í Afríku hafa fáar styrjaldir, ef nokkrar, valdið jafnmiklu tjóni og eyðni er að valda núna. Breska tímaritið New Scientist segir: „Eyðni breiðist stjórnlaust út um Afríku.“ Í grein í danska blaðinu Politiken sagði: „Forstöðumaður eyðnivarna í Úganda segir: ‚Ef ekkert breytist mun annar hver fullvaxta landsmaður vera með HIV-veiruna árið 2000.‘ Næstum helmingur eyðnisjúklinga í Afríku eru konur á barneignaraldri. Fimmti hver eyðnisjúklingur í Rúanda er barn. Í Sambíu munu fæðast 6000 börn með eyðni á þessu ári [1988]. Af 800 vændiskonum, sem voru mótefnamældar í Nairobi, reyndust 9 af hverjum 10 sýktar. Og þessar konur hafa að meðaltali 1000 viðskiptavini á ári.“
„Ef við gerum ekkert mun álfan deyja,“ segir Pieter Piot, belgískur sérfræðingur. Jonathan Mann, sem er forystumaður herferðar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar gegn eyðni, segir: „Hinn kosturinn er sá að afskrifa Afríku og láta sem heimurinn sé ekki ein reikistjarna. En farsóttin verður ekki stöðvuð í einhverju einu landi fyrr en hún er stöðvuð í þeim öllum.“
Margir sérfræðingar í læknavísindum óttast því að stórkostlegar heimshörmungar af völdum eyðni séu nú þegar hafnar. Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Javier Pérez de Cuéllar, kallar hana ‚heimsátök sem ógna okkur með öllum afleiðingum styrjaldar.‘
Í sumum tilvikum er eyðnifaraldurinn verri en styrjöld. Hvers vegna? Vegna þess að það er ekkert ‚vopnahlé‘ í sjónmáli, æ fleiri falla í valinn og hinir ‚særðu‘ gróa ekki sára sinna.
[Innskot á blaðsíðu 5]
‚Margir telja nú að dánartíðni HIV-bera muni fara mjög nálægt 100 prósent.‘
[Innskot á blaðsíðu 5]
„Um aldamót kunna fleiri að vera látnir af völdum eyðni en fallið hafa í öllum styrjöldum okkar.“