Hvað fær þau til að gjósa?

ELDGOS, smá sem stór, eru ógnþrungið sjónarspil. Vafalaust hefur þú stundum velt fyrir þér hvað sé að eiga sér stað niðri í jörðinni þegar eldgos verður.

Jarðeðlisfræðingar vita ekki nákvæmlega hvað það er sem fram fer ofan í jörðinni. Samkvæmt flekakenningunni er jarðskorpan talin skiptast í nokkra stóra fleka. Þeir eru á innbyrðis hreyfingu þannig að einn rennur eins og færiband yfir annan þar sem þeir mætast. Ef fleki undir hafi rennur undir landfleka veldur það auknum hita og þrýstingi. Þegar vatnið kreistist út úr hafflekanum lækkar bræðslumark steinsins. Ef hitastigið verður nógu hátt bráðnar steinninn í bergkviku.

Bergkvikan þrýstist upp á við og safnast fyrir í kvikuþró nokkrum kílómetrum undir yfirborði jarðar. Þegar þrýstingurinn eykst í kvikuþrónni endar það með því að hann fær útrás í eldgosi. Eðli bergkvikunnar og gasinnihald ræður því hvort tindurinn fýkur af fjalli, hvort eldgosið kemur í mynd gufu- og gassprengingar eða sem hraungos.

Þótt jarðeðlisfræðingar hafi reynt að brjóta til mergjar eðli eldfjalla og eldgosa vita þeir enn ekki með vissu hvernig bergkvika verður til. Þegar þekking á myndun fjallanna er annars vegar getum við enn ekki svarað hinni ögrandi spurningu skaparans til Jobs: „Hvar varst þú, þegar ég grundvallaði jörðina? Seg fram, ef þú hefir þekkingu til.“ — Jobsbók 38:4.

[Rétthafi myndar á blaðsíðu 32]

Innskotsmyndir: C. W. Staughton/National Park Service