Obi M Jupụtara n’Ekele

DỊ KA JOHN WYNN SI KỌỌ

Lee ọtụtụ ugboro m jụrụ ịga nzukọ nke Ndịàmà Jehova! M ga-eme dị ka afọ ọ na-egbu m mgbu ma ọ bụ na isi na-awa m—ihe ọ bụla iji zere ịga. Ma nkwụsi ike nke nne m na-eme ka ọrịa ndị ahụ pụọ ngwa ngwa mgbe nile, m ga-ahụkwa onwe m ka m so ya na-aga kilomita atọ gaa n’Ụlọ Nzukọ Alaeze, na-ege ntị ka o so enyi ya meworo okenye karị na-atụle Okwu Chineke.

NKE a ziri m ihe bara uru: Ndị nne na nna ekwesịtụghị ịhapụ ịkwụsi ike, n’ụzọ ịhụnanya, maka ihe ziri ezi n’anya Chineke. (Ilu 29:15, 17) Ha ekwesịtụghị ichezọ iwu Chineke ‘ịghara ịhapụ nzukọ nke onwe anyị.’ (Ndị Hibru 10:25) Ka m na-eleghachi anya azụ ná ndụ m, enwere m ekele na nne m mere ka m mee ihe kasị mma nye m!

Ekele Maka Ezi Ihe Nlereanya

Ọ bụ ezie na nna m bụ onye na-ekweghị ekwe, o megideghị nkwenkwe nne m mgbe nne m ghọrọ Onye Mmụta Bible, dị ka e si mara Ndịàmà Jehova mgbe ahụ. Na 1913 ọ gara igere okwu bụ́ “Gabiga Ili,” nke Charles T. Russell, onye isi oche mbụ nke Watch Tower Society kwuru. Otú ọ dị, o rughị n’oge, a nọchichaakwala oche nile. Ya mere a gwara ya ka ọ bịa soro ndị ọzọ bịara n’azụ oge nọdụ ọdụ na nso ikpo okwu ahụ, kpọmkwem nso Pastọ Russell. Okwu ahụ bara ya n’ahụ nke ukwuu. E bipụtara ya n’echi ya n’akwụkwọ akụkọ ógbè ahụ, o debekwara otu n’ime ya ma gụghachi ya ugboro ugboro.

Mgbe nzukọ ahụ gasịrị nne m nyere otu ibe akwụkwọ e dere aha ya, n’oge na-adịghịkwa anya otu Onye Mmụta Bible kpọtụụrụ ya. Ka oge na-aga, ọ malitere inye traktị Bible site n’ụlọ ruo n’ụlọ n’obodo anyị bụ́ Gloucester, England. Site n’oge mụ na ụmụnne m nwanyị abụọ dị ntakịrị, anyị sooro nne anyị kere òkè n’ọrụ nkwusa ahụ.

Mgbe Harry Francis, Onye Mmụta Bible na-anụ ọkụ n’obi, kwatara na Gloucester, nne m nabatara ya n’ụzọ na-ekpo ọkụ. N’oge na-adịghị anya, nwoke a nwere mmasị onwe onye n’ebe m nọ, agbamume ya bụkwa otu ọkpụrụkpụ ihe mere ka m mesịa bụrụ onye ọsụ ụzọ, dị ka a na-akpọ ndị ozi oge nile. Ihe nlereanya nke Nwanna Francis kụziiri m otu ihe dị mkpa: Ndị meworo okenye kwesịrị ịchọ ụzọ ịgba ndị na-emebeghị okenye ume mgbe nile.

Mgbe nne m ghọrọ Onye Mmụta Bible, ndị ọzọ nọ na Gloucester mere otu ihe ahụ. Otú ọ dị, ụfọdụ ndị okenye n’ọgbakọ malitere iche echiche gabiga ókè banyere onwe ha, ndị òtù nke klas kwa—dị ka a na-akpọ ọgbakọ mgbe ahụ—malitere ịgbaso ndị mmadụ. N’otu nzukọ, ụfọdụ nọgidere na-adụ nne m aka n’azụ, na-agwa ya ka ọ tụlie aka elu iji kwadoo ndị okenye ụfọdụ. Ma nne m maara na ha adịghị esetịpụ ihe nlereanya kwesịrị ekwesị, ọ jụkwara ịbụ onye a manyere ime ihe na-abụghị uche ya. N’oge ahụ, ná ngwụsị afọ ndị 1920, ọtụtụ dapụrụ, ha anaghị agakwa n’ụzọ nke eziokwu ahụ ọzọ. (2 Pita 2:2) Ma, ọ dịghị mgbe nne m hapụrụ iji iguzosi ike n’ihe na-akwado nzukọ a, si otú a na-esetịpụrụ m ezi ihe nlereanya.

Nguzo M Maka Eziokwu

N’ikpeazụ, na June 1939, mgbe m gbara afọ 18, e mere m baptism n’Osimiri Severn. N’afọ ahụ a họpụtakwara m dị ka onye na-elekọta ígwè okwu. N’ụbọchị ndị ahụ, anyị jiri otu nnukwu ígwè okwu mee ihe bụ́ nke kwupụtara n’ụzọ dara ụda n’ebe ọha mmadụ na-anọ ozi bụ́ “Okpukpe Bụ Ọnyà na Ihe Aghụghọ.” Ihe a na-emesi ike mgbe ahụ bụ ikpughe ihu abụọ na ozizi ụgha nke Krisendọm.

Otu mgbe anọ m n’ihu ndị kwụ n’ahịrị na-ebu ọkọlọtọ nke na-akpọsa n’otu akụkụ “Okpukpe Bụ Ọnyà na Ihe Aghụghọ” na n’akụkụ nke ọzọ “Jeere Chineke na Kraịst Bụ́ Eze Ozi.” Otu ịnyịnya ntakịrị nke bu ihe odide buru ibu n’akụkụ abụọ nke azụ ya nke kpọsara okwu ihu ọha ahụ so na-aga. Lee oké ihe nkiri nke ịkwụ n’ahịrị ahụ na-aghaghị ịbụrụ obodo ahụ ji okpukpe kpọrọ ihe bụ́ Gloucester!

N’agbanyeghị ihe isi ike ego n’ụlọ, nne m gbara m ume ịbụ ọsụ ụzọ. N’ihi ya, na September 1939, ná mmalite nke Agha Ụwa nke Abụọ, abịarutere m n’ebe mbụ e kenyere m ịsụ ụzọ bụ́ Leamington, otu obodo nta dị na Warwickshire. Obodo ahụ bụ ebe obibi nke ọtụtụ ndị ụkọchukwu laworo ezumike nká.

Anyị jiri ígwè phonograph na-adịghị arọ mee ihe n’ozi ụlọ n’ụlọ anyị, na-akpọ okwu ihu ọha nke Joseph F. Rutherford, onye bụ mgbe ahụ onye isi oche nke Watch Tower Bible and Tract Society. N’aka nke ọzọ, nnukwu ígwè okwu anyị (bụ́ nke a pụrụ iji eme ihe maka ìgwè mmadụ buru ibu karị) ka nnọọ arọ, anyị jikwa ihe e ji akwagharị ụmụaka ebu ya. Mgbe ụfọdụ ndị ụkọchukwu, n’ịbụ ndị iwe na-ewe n’ozi na-ekpughe okpukpe ụgha, na-achụ anyị n’ụlọ ha. Ma anyị adaghị mbà. Jehova gọziri ọrụ anyị, taakwa a pụrụ ịhụ otu ọgbakọ nke ihe karịrị otu narị Ndịàmà na Leamington.

Na 1941, ka Agha Ụwa nke Abụọ kpụ ọkụ n’ọnụ, m kwagara Wales, bụ́ ebe m sụrụ ụzọ n’obodo Haverfordwest, Carmarthen, na Wrexham. Dị ka onye ozi oge nile, a gụpụrụ m n’ije ozi agha, ma ndị mmadụ aghọtaghị nguzo nnọpụiche anyị. N’ihi ya, e boro mụ na onye òtù m ebubo ịbụ ndị nledo ma ọ bụ ndị na-agba mgba okpuru. Otu abalị, ndị uwe ojii gbara ụlọ anyị ụgbọala na-adọkpụ gburugburu. Onye òtù m, bụ́ onye ka si n’ọrụ ya nke iji shọvel eku coal lọta, sepụtara isi ya ile onye nọ n’ebe ahụ. Ntụ coal kpuchiri ihu ya, n’ebe ndị uwe ojii ahụ nọ o yiri ka o jikerewo ime mwakwasị nke ndị agha. Ọ dị mkpa ka a kọwaa nke ahụ!

A gọziri anyị n’ụba n’ọrụ anyị. N’otu mgbe, ka anyị nọ na Carmarthen, John Barr nke sitere n’alaka ụlọ ọrụ dị na London (ugbu a onye so n’Òtù Na-achị Isi) bịara leta anyị n’ụzọ na-agba ume. N’oge ahụ, e nwere nanị ndị nkwusa ole na ole na Carmarthen; ka ọ dị ugbu a, e nwere ihe karịrị otu narị. Wrexham ugbu a nwere ọgbakọ atọ, enwekwara m ihe ùgwù nke ịrara otu Ụlọ Nzukọ Alaeze ọma dị na Haverfordwest nye n’oge na-adịbeghị anya.—1 Ndị Kọrint 3:6.

Ekele Maka Ozi M

Ka anyị nọ na Swansea, South Wales, a gụpụghị onye òtù m, bụ́ Don Rendell, n’ozi agha. A tụbara ya n’ụlọ mkpọrọ n’agbanyeghị ịkọwa na akọ na uche ya agaghị ekwe ya ịga agha megide ndị Kraịst ibe ya nọ n’ala ndị ọzọ. (Aịsaịa 2:2-4; Jọn 13:34, 35) Iji gbaa ya ume, nakwa iji gbaara ndị agbata obi àmà, m dọbara nnukwu ígwè mkpọsa okwu ahụ na nso ebe ahụ ma kpọọ okwu ihu ọha ndị dabeere na Bible.

Otú ọ dị, ndị inyom obodo ahụ enweghị mmasị na nke a, ha tụkọtakwara ego iji kwụọ ndị soja ụgwọ ka ha tie mụ na onye òtù m ihe. Anyị gbapụrụ, na-efe ọsọ ka ike anyị hà—m nọkwa na-akwa ihe nkwagharị ụmụ ọhụrụ ahụ na nnukwu ígwè okwu ahụ—na-achọ ịgbaba n’Ụlọ Nzukọ Alaeze. Ma mgbe anyị gbarutere ebe ahụ, ọ gbachiri agbachi! Ọ bụ nanị ntinye aka bịara n’oge ya nke ndị uwe ojii zọpụtara anyị site n’ịbụ ndị e tikasịrị ahụ.

O doro anya na ihe omume ahụ ghọrọ ihe a maara nke ọma. Mgbe m na-eme nkwusa ná mba ahụ na nso Swansea n’otu oge mgbe e mesịrị, otu nwoke gwara m n’ụzọ inye nkwado, sị: “Iso Ụzọ Kraịst bụ ihe unu na-akwado, dị ka nwa okorobịa ahụ nọ na Swansea bụ́ onye ji obi ike kpọsaa ihe o kwere na ya ma gbaa ọsọ iji chebe onwe ya.” Lee ihe ijuanya o nwere ịmata na ọ bụ m bụ nwa okorobịa ahụ!

Ịsụ ụzọ adịghị mfe n’afọ ndị ahụ a na-alụ agha. Anyị enweghị ihe onwunwe ụwa nke ukwuu, ma ihe anyị nwere, anyị nwere ekele na mmasị na ha. Anyị nwetara nri ime mmụọ mgbe nile, ọ dịghịkwa mgbe anyị hapụrụ nzukọ, e wezụga mgbe anyị na-arịa ọrịa. Azụrụ m otu ịnyịnya ígwè meworo ochie, anyị rụnyekwara ya otu nkata buru ibu iji buru otu ígwè phonograph nakwa akwụkwọ e ji amụ Bible. Mgbe ụfọdụ ana m eji ịnyịnya ígwè ahụ aga kilomita 80 otu ụbọchị! Asụrụ m ụzọ ruo ihe dị ka afọ asaa, m na-ejikwa mmasị echeta ụbọchị ndị ahụ.

Na 1946, mgbe Agha Ụwa nke Abụọ bisịrị, a kpọrọ m òkù ịrụ ọrụ na Betel, dị ka a na-akpọ ihe owuwu bụ isi nke Ndịàmà Jehova ná mba ha dị iche iche. Mgbe ahụ Betel anyị dị na 34 Craven Terrace, na nso London Tabernacle. Enwere m ọṅụ n’isoro ndị meworo okenye n’ebe ahụ kpakọrịta, dị ka Alice Hart, bụ́ onye nna ya, Tom Hart, bụ onye a na-eche na ọ bụ Onyeàmà mbụ n’England.

Inweta Onye Ibe Kwesịrị Ntụkwasị Obi

Na 1956, m hapụrụ Betel iji lụọ Etty, onye ọsụ ụzọ m mawooro mgbe o si Netherlands bịa ileta nwanne ya nwanyị bi mgbe ahụ na London. Ná ngwụsị agha ahụ, Etty kụziri iji ígwè typewriter ede ihe na shorthand na kọleji kọmashal na Tilburg, ndịda Netherlands. Otu ụbọchị onye nkụzi ọzọ kwuru ka ya soro ya gbara ígwè laa iji jide n’aka na ọ laruru n’udo. Ọ bụ onye Roman Katọlik. Mgbe ha ruru, nkwurịta okwu nke ya na nne na nna Etty, bụ́ ndị Protestant, sochiri. Ha malitere ịbụ enyi, onye nkụzi ahụ ghọkwara onye na-abịakarị n’ụlọ ha.

Ngwa ngwa agha ahụ bisịrị, onye nkụzi a bịara n’ụlọ Etty, na-eti mkpu, sị, “Achọtawo m eziokwu ahụ!”

“Eche m na i kwuru na i nwere eziokwu ahụ mgbe ị nọ na Roman Katọlik!” ka nna Etty zaghachiri.

“Ee e!” ka o ji obi ụtọ zaghachi. “Ọ bụ Ndịàmà Jehova nwere eziokwu ahụ!”

E ji uhuruchi ahụ na ọtụtụ ndị ọzọ sochiri ya nwee nkwurịta okwu siri ike nke Bible. N’oge na-adịghị anya mgbe nke ahụ gasịrị Etty ghọrọ onye ọsụ ụzọ. N’ozi ya o zutekwara mmegide dị ilu, bụ́ nke si na Chọọchị Roman Katọlik dị na Netherlands. Ụmụaka, bụ́ ndị ndị ụkọchukwu kpaliri, ga-akpaghasị nkwurịta okwu ya mgbe ọ na-aga site n’ụlọ ruo n’ụlọ, n’otu oge kwa ha mebisịrị ịnyịnya ígwè ya. O bugaara onye na-arụzi ígwè bụ́ onye nataworo otu akwụkwọ nta n’aka ya na mbụ ígwè ahụ. “Leenụ ihe ụmụaka meworo!” ka o ji anya mmiri kwuo.

“Adala mbà,” ka nwoke ahụ ji obiọma zaghachi. “Ị na-arụ ọrụ ọma. M ga-arụzi ígwè gị n’efu.” O mekwara otú ahụ.

Etty chọpụtara na ndị ụkọchukwu ahụ nwere mmasị dị nta n’ìgwè atụrụ ha ruo mgbe ọ malitere iduziri ha Bible. Mgbe ahụ ndị ụkọchukwu na ndị nọn ga-abịa imebi okwukwe ndị ahụ ma n’ebe Bible dị ma n’ebe Jehova nọ. N’agbanyeghị nke a, o nwetara ọṅụ n’ọtụtụ ọmụmụ Bible mịrị mkpụrụ.

Ekele Maka Ndụ Anyị Bikọrọ Ọnụ

Mgbe anyị gbasịrị akwụkwọ, e kenyere mụ na Etty ọrụ njegharị n’England, ruokwa ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ ise, anyị letara ọgbakọ dị iche iche iji wusie ha ike n’ụzọ ime mmụọ. Mgbe ahụ anatara m ọkpụkpọ òkù ịga klas nke 36 nke Gilead, nke e nwere n’isi ụlọ ọrụ ụwa nile nke Ndịàmà Jehova dị na Brooklyn, New York. Ọzụzụ ahụ were ọnwa iri, nke gwụrụ na November 1961, bụ nke a haziri karịsịa iji zụọ ndị ikom ịrụ ọrụ n’alaka ụlọ ọrụ dị iche iche nke Ndịàmà Jehova. Mgbe m na-anọghị n’ụlọ, Etty nọgidere n’England na Betel London. Mgbe m gụsịrị akwụkwọ, e kenyekọtara anyị ebe ahụ.

Ruo afọ 16 ọzọ, arụrụ m ọrụ ná ngalaba ije ozi, na-ahụ maka okwu ndị metụtara ọrụ ọgbakọ. E mesịa, na 1978, mgbe onye nlekọta Ebe Obibi Betel, bụ́ Pryce Hughes, nwụrụ, a họpụtara m ka m nọchie ya. Ịbụ onye ọdịmma nke ndị òtù ezinụlọ Betel anyị na-eto eto dị n’ubu—anyị nwere ihe karịrị 260 n’ezinụlọ anyị ugbu a—abụwo ọrụ na-enye ụgwọ ọrụ kemgbe ọtụtụ afọ ndị a.

Na 1971 ezi nne m nwụrụ n’afọ ndụ nke 85. Mụ na Etty laghachiri Gloucester maka olili ya, bụ́ ebe otu nwanna nwoke jiri nkà kọwapụta olileanya eluigwe nke nne m nwere. (Ndị Filipaị 3:14) Enwere m ekele maka nlekọta ịhụnanya nke ụmụnne m ndị nwanyị, Doris na Grace, nyere nne m n’oge agadi ya, si otú a na-eme ka mụ na Etty nwee ike ịnọgide n’ozi oge nile.

Mụ na Etty na-echekarị banyere nne na nna anyị na otú ha siri zụọ anyị n’ụzọ ịhụnanya, nke kwụsiri ike otú ahụ. Lee ụgwọ na-enweghị ọ̀tụ̀tụ̀ anyị ji ha! Nne m karịsịa setịpụụrụ mụ na ụmụnne m ndị nwanyị ihe nlereanya magburu onwe ya, na-ewulite ekele n’ime anyị maka Jehova na nzukọ ya.

N’ezie, obi anyị na-ejupụta n’ekele ka anyị na-atụgharị uche n’ụbọchị ọhụrụ ọ bụla nke ozi anyị na-ejere Nna anyị nke eluigwe, Jehova. Lee Chineke na-ahụ n’anya, nke dị ebube ọ bụ! Onye ọbụ abụ Bible kwupụtara mmetụta anyị mgbe o dere, sị: “M ga-eme Gị ka Ị dị elu, Chineke m, bụ́ Eze; m ga-agọzikwa aha Gị ruo mgbe nile ebighị ebi. Kwa ụbọchị ka m ga-agọzi Gị; m ga-etokwa aha Gị ruo mgbe nile ebighị ebi.”—Abụ Ọma 145:1, 2.

[Foto dị na peeji nke 26]

Mụ na nwunye m, Etty