“Gịnị Bụ Eziokwu?”

ỤMỤ nwoke abụọ ahụ na-echerịta onwe ha ihu eyitụghị onwe ha ma ọlị. Otu bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke na-eleda mmadụ anya, na-enwe oké ọchịchọ, bụrụ aka ji akụ̀, dị njikere ime ihe ọ bụla iji mee ka aka ọrụ ya na-aga n’ihu. Onye nke ọzọ bụ onye nkụzi nke jụrụ akụ̀ na ụba na okomoko ma dị njikere ịchụ ndụ ya n’àjà iji zọpụta ndụ nke ndị ọzọ. O doro anya na ndị ikom abụọ a anaghị esi otu ụzọ aga! N’otu ihe karịsịa, ha ekwekọrịtatụghị ma ọlị—ihe banyere eziokwu.

Ndị ikom ahụ bụ Pọntiọs Paịlet na Jisọs Kraịst. Jisọs na-eguzo n’ihu Paịlet dị ka omempụ a mara ikpe. N’ihi gịnị? Jisọs kọwara na ihe kpatara nke a—n’ezie, kpọmkwem ihe mere o ji bịa n’elu ụwa ma jee ozi ya—bụ otu ihe: eziokwu. “A mụwo Mụ onwe m ime ihe a, abịawokwa m n’ime ụwa ime ihe a,” ka o kwuru, “ka M wee gbaara eziokwu àmà.”—Jọn 18:37.

Nzaghachi Paịlet bụ ajụjụ e kwesịrị ịrịba ama: “Gịnị bụ eziokwu?” (Jọn 18:38) Ọ̀ chọrọ azịza n’ezie? Eleghị anya ọ chọghị. Jisọs bụ ụdị nwoke nke pụrụ ịza ajụjụ ọ bụla e ji ezi obi jụọ ya, ma ọ zaghị Paịlet. Bible sịkwara na mgbe ọ jụchara ajụjụ ya, Paịlet pụrụ ozugbo n’ebe ọ na-anọ agwa ndị mmadụ okwu. Onye ọchịchị Rom ahụ yikarịrị ka ọ jụrụ ajụjụ ahụ n’ụdị iji nleda anya ghara ikwe n’ihe e kwuru, dị ka ọ̀ na-asị, “Eziokwu? Gịnị ka nke ahụ bụ? E nweghị ihe dị ka nke ahụ!”a

Echiche ekweghị ekwe nke Paịlet nwere banyere eziokwu adịghị ụkọ taa. Ọtụtụ kwenyere na eziokwu bụ ihe dabeere n’uche onye—n’ikwu ya n’ụzọ ọzọ, ihe bụ eziokwu nye mmadụ pụrụ ịbụ ụgha nye onye ọzọ, nke mere na ha abụọ pụrụ “izi ezi.” Nkwenkwe nke a jupụtara ebe nile nke na e nwere okwu e ji eme ihe maka ya—“onye na uche ya.” Ọ̀ bụ otú a ka i si na-ele ihe banyere eziokwu anya? Ọ bụrụ otú ahụ, ò nwere ike ịbụ na ị nakwerewo echiche a n’enyochaghị ya nke ọma? Ọbụna ọ bụrụ na i mebeghị otú ahụ, ị̀ maara ókè hà aṅaa nkà mmụta ụwa nke a na-emetụta ndụ gị?

Mwakwasị n’Eziokwu

Pọntiọs Paịlet abụghị onye mbụ gbaghara echiche nke eziokwu na-enweghị mgbagha. Ụfọdụ ndị ọkà ihe ọmụma ụwa nke Grik oge ochie mere ozizi nke ụdị ịrụ ụka ahụ aka ọrụ ha! Narị afọ ise tupu Paịlet, Parmenides (onye e wewooro dị ka nna nke nkà mmụta metaphysics nke Europe) kwenyere na a pụghị inweta ezi ihe ọmụma. Democritus, onye a na-eto dị ka “onye kasị ukwuu ná ndị ọkà ihe ọmụma ụwa nke oge ochie,” kwuru, sị: “E liri eziokwu n’ime ime ala. . . . Anyị amaghị ihe ọ bụla nke ọma.” Eleghị anya onye a kasị na-asọpụrụ n’ime ha nile, bụ́ Socrates, kwuru na nanị ihe ọ ma n’ezie bụ na ọ maghị ihe ọ bụla.

Mwakwasị a a na-awakwasị echiche nke na a pụrụ ịmata eziokwu agawo n’ihu ruo oge anyị. Dị ka ihe atụ, ụfọdụ ndị ọkà ihe ọmụma ụwa sịrị na ebe ọ bụ na ihe ọmụma na-erute anyị site n’akụkụ ahụ ndị anyị na-eji amata ihe, bụ́ nke a pụrụ ịghọgbu, ọ dịghị ihe ọmụma a nwapụtaworo ịbụ eziokwu. Onye France bụ onye ọkà ihe ọmụma ụwa na ọkà n’ihe banyere mgbakọ na mwepụ bụ́ René Descartes kpebiri inyocha ihe nile o chere na ya maara nke ọma. Ọ tụfuru ha nile ma e wezụga otu eziokwu nke o chere na a pụghị ịgbagha agbagha: “Cogito ergo sum,” ma ọ bụ, “Echere m, ya mere abụ m.”

Ọdịbendị nke Onye na Uche Ya

Echiche onye na uche ya abụghị nanị maka ndị ọkà ihe ọmụma ụwa. Ndị ndú okpukpe na-akụzi ya, a na-ezi ya n’ụlọ akwụkwọ dị iche iche, na-agbasakwa ya n’ụlọ mgbasa ozi. Onye bishọp Episcopal bụ́ John S. Spong kwuru n’afọ ole na ole gara aga, sị: “Anyị aghaghị . . . ịghara iche na anyị nwere eziokwu, na ndị ọzọ aghaghịkwa ịhụ ihe n’ụzọ ahụ anyị si ele ihe anya, wee jee n’ịmara na eziokwu na-enweghị mgbagha bụ ihe anyị nile na-apụghị inweta.” Echiche onye na uche ya nke Spong, dị ka nke ọtụtụ ndị ụkọchukwu taa, dị ngwa ịgbahapụ ozizi omume nke Bible ma were echiche nke “onye ọ bụla kpebiere onwe ya” dochie ya. Dị ka ihe atụ, ná mgbalị iji mee ka ndị na-edina ụdị onwe ha nwekwuo “ntụsara ahụ” na Chọọchị Episcopal, Spong dere otu akwụkwọ nke na-azọrọ na Pọl onyeozi bụ onye na-edina ụdị onwe ya!

N’ọtụtụ ala usoro agụmakwụkwọ yiri ka ọ na-akpali otu ụdị echiche ahụ. Allan Bloom dere n’akwụkwọ ya bụ́ The Closing of the American Mind, sị: “Ọ dị otu ihe onye prọfesọ pụrụ ijide nnọọ n’aka: ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nwa akwụkwọ ọ bụla na-aba mahadum kwere, ma ọ bụ na-asị na ya kwere, na eziokwu bụ ihe onye na uche ya.” Bloom chọpụtara na ọ bụrụ na ya amaa ihe nwa akwụkwọ ya kwenyere n’okwu a aka, ha ga-emeghachi omume n’ịtụnanya, “dị ka a ga-asị na ya na-agbagha na 2 + 2 = 4.”

A na-akwalite ụdị echiche ahụ n’ọtụtụ ụzọ ndị ọzọ. Dị ka ihe atụ, ndị nta akụkọ TV na akwụkwọ akụkọ yiri ka ha na-enwekarị mmasị n’ime ndị na-ele ha obi ụtọ karịa inye eziokwu nke akụkọ. Ụfọdụ usoro ihe omume akụkọ ọbụna agwagbuola ihe ha setere esete iji mee ka o yikwuo ihe nkiri. N’ebe ihe ntụrụndụ kwa, a na-ebuso eziokwu agha n’ụzọ siri ike karị. Ụkpụrụ omume na eziokwu nile nke omume nke nne na nna anyị hà na nne na nna oche anyị ji bie ndụ bụ ndị a na-ele anya ebe nile dị ka ihe oge ya gafeworo ma bụrụ nke a na-akwa nnọọ emo.

Otú ọ dị, ụfọdụ pụrụ ịrụ ụka na ihe ka ọtụtụ n’echiche onye na uche ya nke a na-anọchite anya inwe uche ghere oghe, n’ihi ya kwa bụrụ nke na-enwe mmetụta dị mma n’ebe ọha mmadụ nọ. Ma, ọ̀ na-enwe ụdị mmetụta ahụ n’ezie? Gịnịkwa banyere mmetụta ya n’ebe ị nọ? Ì kwenyere na eziokwu bụ ihe dabeere n’uche onye ma ọ bụ ihe na-adịghị adị? Ọ bụrụ otú ahụ, ịchọ ya pụrụ ịdị gị ka igbu oge. Ụdị echiche ahụ ga-emetụta ọdịnihu gị.

[Ihe ndị e dere n’ala ala peeji]