Didjeridu i njegovi fascinantni ritmovi

OD DOPISNIKA PROBUDITE SE! IZ AUSTRALIJE

POĐITE s nama na jedan aboridžinski corroboree u Sjevernom Teritoriju Australije, svega nekoliko sati vožnje od Darwina, njegovog glavnog grada. Umjesto da se izvode kao uvod u plemenske sukobe, mnogi suvremeni corroboreei izvode se posebno za turiste. Takvom ćemo mi danas prisustvovati.

Izvođači, čija su tijela jarko obojena, mirno stoje dok čekaju da im muzika dâ znak da počnu sa svojim plesom. Odjednom počinje muzika i spokoj koji u suton vlada u australskoj divljini razbija snažan, pulsirajući ritam. Daljnja se pratnja osigurava udaranjem štapovima — dva kratka drvena štapa udaraju se jedan o drugi u ritmu muzike koja se izvodi na didjeriduu.

Možda je svega nekolicina ljudi izvan Australije čula didjeridu, jedinstveni muzički instrument australskih Aboridžina. Obično se izrađuje od šupljih grana eukaliptusa, a poželjna dužina iznosi između 1 i 1,5 metara. Svirač sjedi na zemlji pored glavnog prostora za izvođače, pušući u svoj didjeridu — naizgled jednostavan ali ipak zanimljiv instrument.

Jedinstveni zvuk

Iako didjeridu proizvodi zvuk relativno konstantne visine — odgovarajuće je opisan kao “jednolična truba” — on može proizvesti i složene ritmove i trilere. U jednom trenutku zvuči kao solo instrument, a već u sljedećem može po snazi i boji biti raskošan poput cijelog orkestra.

Prije nego što su Evropljani prije nekih 200 godina došli u Australiju, didjeridu je bio poznat samo Aboridžinima koji su lutali sjevernim dijelovima ovog otočnog kontinenta. Prilikom corroboreea pružao je muzičku pratnju plesnim prikazima aboridžinske mitologije o stvaranju koji su se uvijek iznova izvodili. Sposobne se svirače didjeridua u to vrijeme visoko cijenilo, a čak se i danas vješte svirače smatra uglednim članovima plemena.

Verzirani svirači osnovnim notama didjeridua često nadvisuju glasovno imitiranje životinja i ptica. Smijeh kokabure; zavijanje australskog divljeg psa, ili dinga; blago glasanje grlice i mnoštvo drugih zvukova dio su njihovih vještih imitacija.

The New Grove Dictionary of Music and Musicians o sviraču didjeridua kaže sljedeće: “Ono što ga između ostalog krasi jest precizno i spretno korištenje jezika, majstorsko kontroliranje disanja, savršeno zatvaranje usana na rubu cijevi te izvrsna muzička memorija. (...) Iako mu nedostaju tehnologija i materijali i nije upoznat s konceptima piska, svirala s piskom, povlačke, rupâ za prste na instrumentu, [Aboridžin] je svejedno jednostavnu spravu pretvorio u virtuozni muzički instrument, koristeći se glazbenom maštovitošću i fizičkim vještinama visokog stupnja.”

Najznačajniji aspekt muzike didjeridua bez dvojbe je njegov neprekinuti ton ili jednoličan zvuk. Svirač odaje utisak kao da ima beskrajan kapacitet pluća, jer se može dogoditi da ne dođe do stanke u muzici čak do deset minuta.

Izrada didjeridua

Izvježbanim okom domorodački majstor pretražuje divljinu u potrazi za odgovarajućom vrstom tvrdog drveta, po mogućnosti eukaliptusom. Iako se može koristiti i mekša vrsta drveta, tvrde vrste drveta daju bolji ton. Drvo se treba nalaziti relativno blizu termitnjakâ budući da su termiti pravi izrađivači didjeridua. Oni izdube grane koje se koriste za ovaj muzički instrument.

Nakon što se odabere grana, odreže se na željenu dužinu. Dužina koja se odabere određuje visinu tona završenog instrumenta. Potom se oguli kora, vanjski se meki sloj drveta sastruže kako bi se spriječilo pucanje, a unutrašnjost se očisti. Ako su termiti u dovoljnoj mjeri pojeli unutrašnji dio, onda bi kroz njega mogla proći poprilično velika kovanica. Sljedeći korak jest ukrašavanje, a ukrasi mogu biti vrlo privlačni. No didjeridu još nije spreman za upotrebu.

Koža oko sviračevih usta uskoro bi postala iziritirana neprestanim trljanjem o drvo. Stoga se oko otvora na didjeriduu stavi prsten od pčelinjeg voska, od čega je vrh instrumenta gladak te ne iritira sviračevu kožu. Danas se, međutim, mnogi didjeridui tvornički izrađuju, često od mekanih vrsta drveta. Ali didjeridui tvorničke izrade često su puno lošiji u odnosu na jedinstvenu kvalitetu i puninu zvuka koju daje prirodan proizvod od tvrdog drveta.

I kako se corroboree privodi kraju i naša se tropska večer pod zvijezdama završava, tako nam didjeridu prestaje biti tek rijedak instrument. Doista, upečatljive harmonije didjeridua na čast su starosjedilačkom narodu Australije, zaljubljeniku muzike.

[Slika na stranici 24]

Didjeridu može biti živopisno obojen

[Slika na stranici 25]

Aboridžinski corroboree

[Zahvala na stranici 25]

Aboridžini na stranicama 24-5: Ljubaznošću Australian Northern Territory Tourist Commission