34 HEZEKIA
“A Gin Na’ayenɛ Mɛ Ka Malom Bahera”
YUDA nadoma fii wa n yuun nɔŋɛ Yehowa paa. Ba poan ayima dela Hezekia. A sɔ Ahaz yuun dela putɔya. Ahaz yuun basɛ ti Yehowa nɛreba kaabera la baɣa. Hali Ahaz yuun nyɔ̃ la a bia ayina bii ba gaŋɛ bala bo baɣa se’a ti a yuun kaabera la. (2 Na. 16:2-4; 2 Yel. 28:1, 3) Bala la, Hezekia yuun ta’an nyɛ yelegaasa a bunbilimen. Ge se’em ma’a ti a yuun zo’e kutɛ la, a yuun ka doose a sɔ halebe’o la. Hezekia yuun dela yuun 25 se’em ma’a ti a sɔ Ahaz yuun ki la. Hezekia yuun nyaa dela naba ge yuun dekɛ sukpe’ene yese pumpɔreŋɔ pu’usegɔ tiŋa la poan.
Hezekia yuun le yu’ɛ Yehowa pu’usegɔ yire la n boi Yerusalem la mɛ ge yese baɣa la n boi bim la basɛ. A yuun yele malemadoma la ti ba le mu’ɛ nini tuna bɔ’ɔra Yehowa. A yuun tum la nɛreba ti ba keŋɛ ta beem Israel nɛreba za’a, hali la sɛba n boi buuri pia sɔ’ɔlum la poan la ti ba wa’ana di Azɔɔtole de’eŋo la Yerusalem tiŋa. Nɛreba basɛba yuun eŋɛ tuntuneba wa la sia sia ge basɛba yuun sakɛ keŋɛ mɛ. Hezekia makesonɛ la yuun soŋɛ nɛreba mɛ ti ba nyɛ sukpe’ene ta’an sa’am baɣa, la zɛse’esi woo ti nɛreba yuun kena kaabera baɣa Israel, la Yuda tisi poan. Hali ba yuun sa’am nyɔɣum bunsɛla la ti Yehowa yuun basɛ ti Moses maalɛ yuun kɔbesiyopɔi n tole la. Sɛla n sɔi la, Israeldoma yuun nyaa kaaberi de mɛ.
Yuuma zo’e zo’e poan, Hezekia yuun mi ti dɛŋa wan paɛ Israel tiŋa. Yehowa yuun puɣum kaɣɛ Israel saazuo bɔba sɔ’ɔlum la ti ba dindoma wan wa’ana sa’am ba. Bala me n yuun sirum eŋɛ. Hezekia n yuun ta dɛna naba la, yuuma fii pooren ti Asiria soogɛpa zabɛ la Israel saazuo bɔba sɔ’ɔlum la ge nyɔɣɛ basɛba keŋɛ yamenɛ poan. Yuda n wan taɣelɛ yoi? Yudadoma me yuun ka tari sakerɛ bɔ’ɔra Yehowa. Ba yuun tabelɛ tum be’em giisɛ Yehowa gaŋɛ saazuo bɔba sɔ’ɔlum la mɛ. Yehowa yuun ni doose la a nɔdɛ’ɛseba la poan kaɣɛ Yudadoma la ti ba san ka tee, a wan dɔlegɛ ba tuberɛ. La me ni sirum eŋɛ la bala. Bala la, se’em ma’a ti Hezekia yuun nyɛ ti Asiriadoma la pɔ̃ri Yuda tiŋa la, a paleŋa n yuun ɛ̃ɣeri.
Asiria Naba n de Senakerib yuun nyaa maasum a soogɛpa la mɛ ti ba zabɛ la Yudadoma. La ka yue ti ba paɛ Yuda ge pɔsɛ zabera nyaŋera tinse’esi n boi Yuda la. La ani wuu sankana wa poan ti Hezekia yuun bɛ̃’ɛra gee la a ki. Ge a yuun ka tari dayua n wan soe di na’am David tuusum la poan a san ki. Yele wa yuun daam Hezekia mɛ paa ti a zusɛ Yehowa ti a soŋɛ en, ti Yehowa me yuun tibɛ en. Yehowa yuun zɔ la a nimbũ’ɔ ge pa’asɛ en yuuma 15! Ge Asiriadoma yuun kelum tiregera mɛ ti ba zabɛ la Yuda.
Hezekia yuun dekɛ la ligeri zo’e zo’e ta bo Senakerib, la wan eŋɛ se’em ti a kan wa’ana sa’am Yerusalem n de Yehowa zilam tiŋa la. Senakerib yuun to’e ligeri la mɛ ge a yuun kelum bɔta la a zabɛ to’e tiŋa la. La wan eŋɛ se’em ti ba kan zabɛ nyaŋɛ ba la, Hezekia yuun basɛ ti ba malum mɛ la lalega kaɛ tiŋa la. A me yuun tũ la boko ta’an ve’e ko’om kɛ̃ tiŋa la poan. Wana wan basɛ ti ba tara ko’om saŋa woo, ba dindoma la san puɣum kaɛ ba mum. A yuun kpemeseri a nɛreba la giila ti ba tara sakerɛ Yehowa poan, se’ere n sɔi la Yehowa tari paŋa gana Senakerib, la a soogɛpa la.
Hezekia yuun kpemese a nɛreba la giila mɛ, se’em ma’a ti ba dindoma n tari paŋa yuun vũusa ba la
Senakerib sunsɔa n yuun ba’ɛ nyie ti a yuun le vũuse Hezekia, la Israeldoma la. A yuun tum la kpɛ’ɛma ayima n de Arabsake la ti a keŋɛ Yerusalem ta vũuse nɛreba la ge kɔ’ɔsɛ ba giila. Arabsake wa yuun kɛsɛ Hezekia la Yehowa mɛ. Hezekia yuun kɔ’ɔn ze’a la kankaŋi ge me kpɛmesa a nɛreba la giila. Senakerib yuun gulesɛ la gɔnɔ bo Hezekia ti a basɛ ti a paleŋa ɛ̃kɛ. Hezekia yuun dekɛ gɔnɔ la keŋɛ ta biŋe la pu’usegɔ yire la poan. Hezekia n yuun eŋɛ wana wa pa’alɛ ti a dekɛ yele la bo la Yehowa n de paŋa za’adaana la ti a maalɛ bo en. Yehowa yuun lebese Hezekia zusega la mɛ. Yehowa yuun doose la nɔdɛ’ɛsa Isaiah poan kpemese Hezekia giila. Naayinɛ yuun yeti: Senakerib na’arɛ kan nɛ Yerusalem. Hali a nɛreba la kan tɛ̃ pɛɛfɔ Yerusalem poan.
Yu’uŋɔ kuŋɔ ti Yehowa tum maleka ti a keŋɛ Asiria soogɛpa la n tiisum zɛsɛka la. Maleka wa yuun dekɛ la saŋa fii ku Senakerib soogɛpa 185,000. Makɛ bisɛ la yuun ani Senakerib se’em, se’em ma’a ti a yuun isige guum poan ge nyɛ soogɛpa la n ki gã se’em la. A yuun nyaa lebe la amea tiŋa. Bisɛ zufaɣesum! Pooren, a yuun ta bɔna la a baɣerɛ Nisrok deo poan ti amea dayɔɔsi bayi yuun ku en.
Yehowa yuun tum la yelekirega faaɛ Hezekia la a nɛreba! Asiriadoma la yuun ka le bɔna n wan daam Hezekia. A me yuun nyaa tari imma’asum mɛ. La yuun ka yue ti a dɔɣɛ budibila. Susa’aŋɔ yele la dela, saŋa kayima Hezekia yuun zɛkɛ la amea. Ge Yehowa yuun ka’am Hezekia mɛ. Hezekia me yuun sirege la amea to’e ka’aŋɔ la. Hezekia yuun dela nasonkɔ n yuun bisɛ Yehowa nɛreba soŋa. A yuun tari la sukpe’ene biɣi biɣi saŋa poan ge me tara yelemɛŋɛrɛ bɔ’ɔra Yehowa ta paɛ a kum.
Kaalɛ Baabule zɛ’ɛsi wa:
Sɔsɛ ya sokere wa:
Hezekia yuun eŋɛ la wani pa’alɛ ti a tari sukpe’ene?
Viisɛ Pa’asɛ
1. Sɛba n tũ’uri tiŋa viisa yɛla la nyɛ la bem ti la pa’alɛ ti Baabule la n tɔɣɛ Hezekia yele se’em la dela yelemɛŋɛrɛ? (w11-E 5/1 15 ¶1-3) Bisɛ foote A
Zev Radovan/Alamy Stock Photo
Foote A: Yɔɣerɔ lɔkɔ ti ba yuun maalɛ se’em ma’a ti Hezekia yuun dɛna naba. Sɛla n gulesɛ bɔna lɔkɔ wa poan la yeti: “Yuda naba, Ahaz [dayua] Hezekia denɛ”
2. Isaiah yetɔɣebiŋere la n tɔɣeri “kanpɛn’a [n ɛ̃ɣeri] te ka yabega tɔna” la yuun tum tuuma la wani Hezekia poan? (Isa. 14:28, 29; ip-1-E 190-191 ¶4-6)
3. Sɛba n tũ’uri tiŋa viisa yɛla nyɛ la sɛla Nineveh tiŋa ti Senakerib gulesɛ pa’alɛ eŋa n zabɛ nyaŋɛ se’em. A gulesɛ yeti bem? Ge bem ti a ka gulesɛ? Beni n sɔi ti yele wa dɛna yelepakerɛ? (g-E 12/10 27 ¶3-5) Bisɛ foote B
© The Trustees of the British Museum. Licensed under CC BY-NC-SA 4.0. Source
Foote B: Senakerib tɔɣɛ pa’alɛ eŋa n zabɛ nyaŋɛ se’em ti la bɔna yɔɣerɔ lɔkɔ wa poan ti ba yi’ira ti The Taylor Prism
4. Yuun 2003 poan, viisegɔdoma basɛba yuun boti la ba baŋɛ nyaa Hezekia yuun sirum tũ la boko ve’e ko’om kɛ̃ Yerusalem tiŋa. Ba yuun viisɛ nyɛ la bem? (w09-E 5/1 27 ¶3-5)
Ti’isɛ Hon Wan Dekɛ Tum Tuuma Se’em
Hezekia yele la wan ta’an soŋɛ nɛra la wani, a dɔɣera san ka pu’usa Yehowa? Bisɛ foote D
Foote D
Se’em ma’a ti Asiriadoma yuun bɔta ti ba zabɛ la Yerusalem nɛreba la, bem yele n yuun pakɛ Hezekia paa? (2 Na. 19:15-19) To wan ta’an tɔɣesa en la wani?
Ho wan eŋɛ la wani ta’an tɔɣesa Hezekia sukpe’ene la?
Ti’isɛ Taɣesɛ Yehowa Yele
Hezekia yele wa pa’alɛ mam ti Yehowa ani la wani?
Hezekia yele wa makɛ la Yehowa puti’irɛ la wani?
Yehowa san ta isige Hezekia kum poan, mam wan soke en la bem?
Zamesɛ Yɛla Pa’asɛ
Bisɛ vidiyo wa n pa’alɛ yelese’a n boi 2 Nadoma 19:14-36 se’em.
Yetɔɣebiŋere la n boi Mikah 5:5 yuun tum tuuma la wani Hezekia saŋa? La me tuni tuuma la wani zina beere wa?
“Seven Shepherds, Eight Dukes—What They Mean for Us Today” (w13-E 11/15 18-20 ¶9-18)