E A Koro Bukin Miitaraeakinan Ana Tautaeka N Uea Te Atua

“Kam riai ni mannanoa te taeka ni burabeti anne, ba kanga te taura ae e ura n te tabo ae e ro.”​—2 BETERO 1:19, BK.

1. Tera te kaokoro ae ti noria ni boong aikai?

TE KANGAANGA teuana imwin teuana, anne oin raoi ae riiriki n taai aikai. E taraa n ririkirake aia kangaanga aomata n akea ae e kona ni katoki, ni moa man uruakan ana otabwanin te aonnaba nakon mwakuri n iowawa aika tiritiri. A aki naba kona ni katokaki kangaanga aikai irouia Aaro n te aonnaba aei. Ni koauana, ai aron ae a a kabuakakai riki kangaanga rinanon kauekean te inanonano, te riribai, ao te nano-n-aba, are a karaureia aomata. Eng n aron are e a kaman taekinaki ao e a tia “te rotongitong” n rabunia “kaain aonaba.” (Itaia 60:2) Ma n te tai naba aei, mirion ma mirion mwaitiia aomata aika a kaantaningai bwaai aika raraoi nakon taai aika a na roko. Bukin tera? Ibukina bwa a onimakina ana taeka ni burabeti te Atua ae “kaanga te bwae ae oota n te tabo ae ro.” A kariaia ana “taeka” te Atua ke ana rongorongo are e a kuneaki ngkai n te Baibara, bwa e na kaira kawaia.​—2 Betero 1:19.

2. Ni kaineti ma ana taetae ni burabeti Taniera ibukin “tain te toki,” antai ngkanne ake a tii anganaki te ota ni kaineti ma nanon te Atua?

² E korea ae kangai te burabeti are Taniera ni kaineti ma “tain te toki”: “A na maiti aika a na tiotio nako, ao e na rikirake te ataibai. A na maiti aomata aika a na kataki ma ni kaitiakaki. A na kakaraoa ae e buakaka naba akana a buakaka, ao a na aki ota; ma a na ota akana a rabakau.” (Taniera 12:4, 10, BK) Te ota ni kaineti ma nanon te Atua, e tii kateimatoaki nakoia te koraki ake a “tiotio,” are nanona bwa a botumwaaka n nenera ana Taeka te Atua, a aantaeka nakon ana kaetieti, ao a kakorakoraia ni karaoa nanona.​—Mataio 13:11-​15; 1 Ioane 5:20.

3. N 1870 tabun, tera te koaua ae kakawaki are a ataia taan reirei n te Baibara?

³ Ni moan 1870 tabun, imwain moanakin “boong aika kaitira,” ao e a moana karokoan te oota Iehova ae te Atua i aoni “baika raba aika bwain uean te Atua.” (2 Timoteo 3:1-5; Mataio 13:11) N te tai anne, ao tabeman aika a botaki n reirei n te Baibara, a karekea otaia ae e na aki noraki Kristo ni manga okina, tiaki n aron are a iangoia aomata. Imwin kauean Iesu i karawa ao e na manga okira te aba tiaki n rabwatana, ma rinanon kaatuuan ana iango i aon te aonnaba. Te kanikina teuana ae a bati kanoana, e na kautii mataia taan rimwin Iesu bwa a na ataia ae e a tia n oki n te aro ae aki-noraki.​—Mataio 24:3-​14.

Ngke E a Koro Bukin Miitaraean Onikan Iesu

4. E a kanga n tia Iehova ni kakorakoraa aia onimaki ana toro ni boong aikai?

⁴ Onikan Iesu bon bannan tamaroan mimitongin Kristo n Tautaeka. (Mataio 17:1-9) E kakorakoraa aia onimaki Betero, Iakobo, ao Ioane, n te tai are a mwaiti iai aika a kitana Iesu ibukin aki-kakoroan bukin aia kaantaninga. N aron naba anne, n tain te toki aei, e a tia Iesu ni kakorakoraa aia onimaki ana toro, rinanon karikirakean riki aia atatai ibukin kakoroan bukin te miitara ane kamimi anne ao taetae ni burabeti riki aika mwaiti ake a irekereke iai. Ti na rinanon tabeua mai buakon bwaai aika koaua aikai aika a kakorakoraa te onimaki.

5. Antai are e kakoauaa bwa boni ngaia itoin te ngaina, ao n ningai are e “oti” ao n te aro raa?

⁵ E korea ae kangai te abotoro Betero ni kaineti ma onikan Iesu: “Bon iai i roura aia taeka burabeti ae e ataki riki koauana; are kam karaoa ae raoiroi iai ngkana kam mutiakinna, ba kaanga te bwae ae oota n te tabo ae ro ni karokoa e bo mainiku, ao e oti te itoi ni ngaina i nanomi.” (2 Betero 1:19) ‘Itoin te ngaina’ ni kaikonaki anne bon Iesu Kristo ae mimitong. (Te Kaotioti 22:16) E “oti” n 1914 ngke e a tei ana Tautaeka te Atua i karawa ni kaota iai moanakin te tai ae boou. (Te Kaotioti 11:15) N te miitara are onikan Iesu, ao a kaoti Mote ma Eria i rarikin Iesu ni maroro ma ngaia. Antai are a tei ibukina uaakai?

6, 7. N onikan Iesu, ao antai ae a tei ibukina Mote ma Eria, ao tera te rongorongo ae kakawaki are kaotaki n te Baibara ni kaineti ma te koraki anne?

⁶ Kioina ngke a buokanibwai Mote ao Eria ni mimitongin Kristo ngkoa, taani kakoaua ngkanne aika uoman aika kakaonimaki aikai, a bon tei ibukia te koraki ake a na tautaeka ma Iesu n Ueana. Te atatai ae iai taan tautaeka ma Iesu e boraoi ma miitaraean kaueakin te Mesia are e noria te burabeti are Taniera. E nora iai temanna “ae ai aron natin te aomata” bwa e anganaki “te tautaeka ae akea tokina” mairoun “Teuare iai ma ngkoangkoa,” are Iehova ae te Atua. Ma nora te bwai are e kaotaki nakon Taniera teutana te tai imwina. E korea ae kangai: “Ueana ma te tau-taeka, ma kakanaton uea aika i aani karawa ni bane, e na anga te aba nakon te botanaomata ake ana aomata Teuare Moan te Rietata ake a itiaki.” (Taniera 7:13, 14, 27) Eng, e raka i aon nimaua te tienture imwain onikan Iesu, ao e kaotia te Atua bwa aomata aika “itiaki” a na bwaibwai naba n ana tautaeka Kristo.

⁷ Antai te koraki akana itiaki n ana miitara Taniera? E kaineti nakoia aomata ake e taekinia ni kangai te abotoro Bauro: “Te Tamnei aei E buobuoki ma tamneira ni kaotiotira ba natin te Atua ngaira: ao ngkana natina ngaira, ao taan ababa iai, taan ababa iroun te Atua, ao taan uaia n ababa ma Kristo; ba ngkana ti bainikirinaki ma Ngaia, ao ti na neboaki naba ma Ngaia.” (I-Rom 8:16, 17) Aomata aika itiaki aikai, bon taan rimwin Iesu ake a kabiraki. E taku Iesu n Te Kaotioti: “Ane tokanikai, ao N na anganna te tekateka ma Ngai n au kaintokanuea, n ai arou ngke I tokanikai, ma n tekateka ma Tamau n ana kaintokanuea.” Taan “tokanikai” aikai aika 144,000 mwaitiia, a na uaia n tautaeka ma Iesu i aonnaba ni bane.​—Te Kaotioti 3:21; 5:9, 10; 14:1, 3, 4; 1 I-Korinto 15:53.

8. A a kanga taan rimwin Iesu aika kabiraki ni karaoa te mwakuri ae ai aron aia mwakuri Mote ma Eria, ao tera mwin anne?

⁸ Ma bukin tera bwa a tei ibukia Kristian aika kabiraki Mote ma Eria? Ibukina bwa ngke a maeka i aon te aba Kristian aika kabiraki, ao a karaoa naba te mwakuri ae titeboo ma are a karaoia Mote ma Eria. N te katoto, a mwakuri bwa taani kakoauaa Iehova n aki ongea bwainikirinaia. (Itaia 43:10; Mwakuri 8:1-8; Te Kaotioti 11:2-​12) A ninikoria n aron Mote ao Eria, ni kaotaraei Aaro aika kairua, ao a kaumakiia aomata aika raoiroi nanoia bwa a na taromauria tii te Atua. (Te Otinako 32:19, 20; Te Tua-Kaua 4:22-​24; 1 Uea 18:18-​40) E a tia n uaana aia mwakuri? Eng! Bwa irarikin buokan ikoikotan kakoroan mwaitiia ake a kabiraki, ao a a tia naba ni buokiia mirion ma mirion “tiibu tabemang” bwa a na aantaeka nakon Iesu Kristo.​—Ioane 10:16; Te Kaotioti 7:4.

E Kakororaoa Ana Tokanikai Kristo

9. E a kanga Te Kaotioti 6:2 n taekina Iesu n arona ni boong aikai?

⁹ E a riki ngkai Iesu bwa te Uea ae korakora, ao ai tiaki manga te aomata are e toka i aon te aati. E taekinaki bwa e toka i aon te aoti, ao anne kanikinaean te buaka n aron kaotakina n te Baibara. (Taeka N Rabakau 21:31) E taku Te Kaotioti 6:2: “Noria, te aoti ae mainaina, ao teuare toka i aona iai te kainikatebe i rouna; ao e anganaki te baunuea: ao e oti nako n tokanikai, ao ba e na bon tokanikai.” Irarikin anne, e korea ae kangai te tia areru are Tawita ni kaineti ma Iesu: “Ane E na kanakoa kaini korakoram Iehova mai nanon Tion: Ko na tauu taeka i buakoia am kairiribai.”​—Taian Areru 110:2.

10. (a) Tera ana moan tokanikai Iesu? (b) E a kanga moan tokanikain Kristo n rotiia kaain te aonnaba ni kabuta?

¹⁰ N ana moan tokanikai Iesu ao e konaia iai ana kairiribai aika korakora aika Tatan ma ana taimonio. E karenakoaki nako aon te aba mai karawa. Ngke a ataia anera aika buakaka aikai bwa e a kimototo aia tai, ao a kaota korakoran unia nakoia aomata, ao a kauekea iai te karawawata ae korakora. E kaotaki n Te Kaotioti te karawawata aei irouia mwaane aika teniman riki aika toka i aon aia aoti. (Te Kaotioti 6:3-8; 12:7-​12) N aron are e a kaman taekinaki n ana taetae ni burabeti Iesu ni kaineti ma ‘te kanikina ibukin menan Iesu ma aomata ao tokin te waaki i aon te aba,’ ao e na riki te buaka, te rongo ao aoraki aika kamamate ni mwanangaia i aon aia aoti. (Mataio 24:3, 7, NW; Ruka 21:7-​11) Akea te nanououa bwa “maraki” aikai n ai aron naba marakin te aine ae ariri, a na ririkirake korakoraia ni karokoa ‘e a tokanikai’ Kristo rinanon kamaunakin nako ana botaki Tatan.a​—Mataio 24:8.

11. E a kanga rongorongon te ekaretia ni Kristian ni kakoauaa ae e a uea ngkai Kristo?

¹¹ E kaota naba mwaakana n uea Iesu ngkai e a tia ni kateimatoaa te ekaretia bwa e aonga ni katiaa mwiokoana ni kaineti ma tataekinan rongorongon te Tautaeka n Uea ni katobibia te aonnaba. E aki tii waakinako te mwakuri n uarongorongo ma e a korakora naba taabangakina ni kabotauaki ma taai ake rimoa, n aki ongea te kakaaitaraki ae iowawa mairoun Baburon ae Kakannato ae te botaki n Aro ae kewe, ao mairouia tautaeka n te aonnaba. (Te Kaotioti 17:5, 6) Aei bon te bwai ni kakoaua ae korakora ae kaotia bwa e a uea ngkai Kristo!​—Taian Areru 110:3.

12. Bukin tera bwa angiia aomata, a aki ataia bwa e a tia ngkai ni mena ma aomata Kristo n te aro ae aki-noraki?

¹² Ma e kananokawaki bwa angiia aomata, n ikotaki ma mirion ma mirion aomata aika a taku bwa aongkoa Kristian ngaiia, a aki ataia bwa baika kamimi aika riiriki ngkai boni kakoauan baika a aki noraki aika kakawaki. A bwainingareia naba te koraki ake a katanoataa taekan ana Tautaeka n Uea te Atua. (2 Betero 3:3, 4) Bukin tera? Ibukina bwa e a tia Tatan ni kamataki nanoia. (2 I-Korinto 4:3, 4) Ni koauana, e a tia ni karooi aia onimaki te koraki ake a taku bwa aongkoa Kristian ngaiia n tienture aika bati aika a a tia n nako, ao ni kairiia naba bwa a na mwanuoka aia kaantaninga ae irekereke ma te Tautaeka n Uea.

E a Katinanikuaki te Kaantaninga Ibukin te Tautaeka n Uea

13. Tera mwin te rotongitong n taamnei are a taonaki nako iai aomata aika arania bwa Kristian?

¹³ E a kaman taekinna Iesu bwa taani kitana ma ni kabwaoua te koaua, aika ai aroia titania aika unikaki i rarikin uita, a na rin i nanon te ekaretia ni Kristian ao ni mwamwanaia aomata aika mwaiti. (Mataio 13:24-​30, 36-​43; Mwakuri 20:29-​31; Iuta 4) Imwin tabeua te tai, koraki aika aongkoa Kristian aikai, a kaakaraoi aia bukamaru beekan, aia mwakuri, aia reirei, ao a bon arania naba bwa “Kristian.” N te katoto, e irekereke moan karaoan te Kiritimati ma taromaurian antin taai aika Mithra ao Saturn. Ma tera te bwai ae e kauekea nanoia aomata aika arania bwa Kristian, bwa a na kaakaraoi bukamaru aika ni beekan aikai? E taku te New Encyclopædia Britannica (1974): “Te Kiritimati, ae bukamaruan bungiakin Iesu Kristo, e irekereke moan karaoana ma kerikakin kakaantaninga manga okin Kristo.”

14. E a kanga ana reirei Origen ao Augustine ni kamangaoa te koaua ibukin te tautaeka n Uea?

¹⁴ Iangoa naba kabwaouan nanon te taeka ae “tautaeka n uea.” E taku te boki ae te Kingdom of God in 20th-Century Interpretation: “Origen [te tia rabakau i aon te Aro n te katenua n tienture] e bita nanon ‘te tautaeka n uea’ irouia Kristian, nakon nanona ae ana tautaeka te Atua ae mena i nanoia aomata.” E boboto i aon tera ana reirei Origen? Tiaki i aon te Baibara ma i aon “te koaua n aomata ao ana koaua te aonnaba ae kaokoro ma ana iango Iesu ao te ekaretia rimoa.” E taekinna Augustine mai Hippo (354-​430 C.E.) n ana rongorongo ae atunaki n De Civitate Dei (Ana Kawa te Atua), bwa te Aro, bon Ana Tautaeka n Uea te Atua. Te aeka n iango aei ae aki boboto i aon te Baibara, e boutokaia Aaro ngkoa aika a taua te mwaaka n tautaeka i aon te aba. Ao a kabongana te mwaaka aei i nanon tienture aika bati, n aki toki n irianna ma te tiritiri.​—Te Kaotioti 17:5, 18.

15. E a kanga n tia ni kakoroaki bukin I-Karatia 6:7 ni kaineti ma Aaro aika mwaiti aika aongkoa Kristian ngaiia?

¹⁵ Ma, ni boong aikai a karekei uaan aia mwakuri taian Aro. (I-Karatia 6:7) A mwaiti aika a bua mwaakaia ao e a tabe ni kekerikaki naba mwaitin kaaia. E aki toki n nonoraki anne i Eurobe. Ni kaineti ma te kaongora ae Christianity Today, ao “umwantabu ngkai aika a kakannato i Eurobe a aikoa [riki] bwa auti n taromauri ma ai taabo ni kaneweaba, ao a a tii kakawaraki irouia taan neweaba.” E noraki naba anne n aaba ake tabeua. Tera ae e kaotaki iai ni kaineti ma Aaro aika kewe? Te koaua bwa e nang bua mataia ibukin akean boutokana te tianti ao akean kaaia? Ao tera aron rotakin iai te taromauri ae koaua?

Tauraoi Imwain Ana Bong te Atua ae Moan te Kakannato

16. Bukin tera bwa e kakawaki ataakin ae e tabe n ririkirake riribaakin Baburon ae Kakannato?

¹⁶ Ngkana iai te bubu ma te mannang n otirake man te warekeno ae e a tia ngkoa n aki urarake, ao e kaotia bwa e na waekoa ni manga riki te rebwetau, ao ai aron naba ririkiraken te kakairiribai nakoia Aaro n aaba aika bati, are e a kaotaki iai bwa e nang roko n tokina aia waaki Aaro aika kewe. E na aki maan ngkai ao Iehova e na karekea te reitaki irouia tautaekan te aonnaba bwa a na bane ni kaota ao n uruaka te kabekaau ni kaikonaki are Baburon ae Kakannato. (Te Kaotioti 17:15-​17; 18:21) A riai ni maaka te baenne Kristian ni koaua ao bwaai riki tabeua aika kanoan “te rawawata ae korakora” are e na riki imwina? (Mataio 24:21) A na bon aki! A na boni kimwareirei ngkana e a kaaitaraia aika buakaka te Atua. (Te Kaotioti 18:20; 19:1, 2) Iangoa Ierutarem n te moan tienture ao Kristian ake a maeka iai ngkoa.

17. Bukin tera bwa a kona ana toro Iehova aika kakaonimaki ni kakoauaa raoi bwa a kamaiuaki n tokin te waaki i aon te aba ae ngkai?

¹⁷ Ngke e otabwaniniaki Ierutarem n 66 C.E. irouia ana taanga ni buaka Rom, ao a aki kubanako iai ke ni maaku Kristian aika e marurung aia onimaki. Ibukina bwa a botumwaaka n ukeuke n ana Taeka te Atua, ao a ataia bwa “e a kaan uruana.” (Ruka 21:20) A ataia naba bwa e na kauka kawaiia Iehova ni birinako n rawei maiuiia. Ngke e riki anne, ao a birinako mai Ierutarem Kristian. (Taniera 9:26; Mataio 24:15-​19; Ruka 21:21) N aron anne ni boong aikai, te koraki ake a ataa te Atua ao n aantaeka nakon Natina, a kona ni kakoauaa raoi bwa a na nora tokin te waaki i aon te aba ae ngkai. (2 I-Tetaronike 1:6-9) Ni koauana, ngkana e roko te rawawata are korakora, ao a na kimwareirei n ‘tararake ma n kaekai mataia ibukina bwa a ataia ae e a kaan roko kamaiuaia.’​—Ruka 21:28.

18. Tera mwin ana kakaaitara Koka nakoia ana toro Iehova?

¹⁸ Imwin kamaunan Baburon are Kakannato, Tatan are e arona aron Koka mai Makoka, e na kabanea ngkanne korakorana ni buakania Ana tia Kakoaua Iehova aika rau aroia. A na roko ana aomata Koka aika mwaiti kurikuri “n ai aron te nang n rabuna aon te aba,” ao a kaantaningaia bwa a na kai tokanikai. Ai boni kamimi ra te bwai are e a mena imwaia! (Etekiera 38:14-​16, 18-​23) E korea ae kangai te abotoro Ioane: “I nora karawa ba e uki, ao e oti te aoti ae e mainaina, ao e toka i aona Teuare e aranaki ba ‘Kakaonimaki’ ao ‘Koaua’ . . . E otinako mai wina te kabang ae e kakang ba e na oroia botanaomata iai.” “Aia Uea Uea” ae e aki kona ni konaaki aei, e na kamaiuiia taan taromauria Iehova aika kakaonimaki ao ni kamaunaia ni kabane aia kairiribai. (Te Kaotioti 19:11-​21, BK) Ai korakora ra mwin kakoroan bukin te miitara are onikan Iesu!

19. E na kanga tokanikain Kristo n rota aroia taan rimwina aika kakaonimaki, ao tera ae a riai ni kananomwaakaia ni karaoia ngkai?

¹⁹ “E na miroaroa te aba i Rouna [Iesu] irouia ana aomata ni kabaneia aika a onimakinna.” (2 I-Tetaronike 1:10) Ko tangiria ni mena i buakoia te koraki ake a kaota aia karinerine n tokanikain Natin te Atua? Mangaia are teimatoa ni kakorakoraa am onimaki ao ni ‘kataea nangim bwa e na roko Natin te aomata n te aua are ko taku i nanom bwa e aki kona n roko iai.’​—Mataio 24:43, 44.

Taua Baangim

20. (a) Ti na kanga ni kaota ara kakaitau ibukin ana babaire te Atua ni kaineti ma “te toro ae kakaonimaki ae wanawana”? (b) Baikara titiraki aika ti riai n titirakinira iai?

²⁰ E aki toki “te toro ae kakaonimaki ae wanawana” ni kaumakiia ana aomata te Atua bwa a na teimatoa ni marurung n aia onimaki ao n tauu baangia. (Mataio 24:45, 46; 1 I-Tetaronike 5:6) Ko kakaitau ngkai a roko raoi kauring aikai n taai aika a kainnanoaki iai? Ko kabonganai raoi ngkana ko karaoi am babaire ibukin baika ko na moanibwai ni maium? Bukin tera bwa ko aki titirakiniko ni kangai: ‘I ataa raoi kakawakin bwaai aika riiriki n te aonnaba ngkai, ao I ataia ae e a tautaeka ngkai Natin te Atua i karawa? Te koaua bwa I ataia ae e a tauraoi ni motika taekan Baburon ae Kakannato ao ana waaki Tatan?’

21. Bukin tera bwa a a tia tabeman ni kariaia bwa e na kerikaki mataia n onimaki, ao tera ae a riai ni waekoa ni karaoia?

²¹ Iai tabeman ngkai aika a bobotaki ma ana aomata Iehova, ae a a tia ni kariaia bwa e na kekerikaki mataia n onimaki. E kona n ae e a riki aei ibukina bwa e kerikaki taotaonan nanoia ke nanomwaakaia, n aron are e riki irouia taan rimwin Iesu rimoa? A a tia n rotaki n raraomaeakinan bwain te maiu aei, te kanibwaibwai, ke te bwainikirinaki? (Mataio 13:3-8, 18-​23; Ruka 21:34-​36) Tao a a tia tabeman n noria bwa e kangaanga otaia i aon rongorongo aika boretiaki mairoun “te toro ae kakaonimaki ae wanawana”. Ngkana e a tia n riki nakoim teuana mai buakon aikai, ao ti kaumakiko bwa ko na nenera ana Taeka te Atua ma te ingaingannano ma ni bubutiia Iehova bwa e na manga kakorakoraa am reitaki ae kaan ma ngaia.​—2 Betero 3:11-​15.

22. Tera aron rotakim man iaiangoan onikan Iesu ao taetae ni burabeti riki tabeua?

²² A anganaki te miitara are onikan Iesu taan rimwina, ibukina bwa a kainnanoa te kaunganano n te tai arei. Ni boong aikai, iai iroura te bwai ae bati korakorana ni kaungaira, ae taekan noran kakoroan nanon te miitara anne ao taetae ni burabeti riki aika mwaiti. Ngkai ti tabe n iangoi baika kamimi aikai ma n iangoi kakawakiia nakon taai aika a na roko, ti bia naba kaota ana namakin te abotoro Ioane ngke e kangai: “Amene: mai ikai, te Uea ae Iesu.”​—Te Kaotioti 22:20.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Uringnga?

• N 1870 tabun, tera otaia taan reirei n te Baibara ni kaineti ma manga okin Kristo?

• E a kanga n tia ni kakoroaki bukin onikan Iesu?

• Tera aron rotakin te aonnaba ao te ekaretia ni Kristian n tokanikain Iesu?

• Tera ae ti riai ni karaoia bwa ti aonga ni mena i buakoia te koraki ake a na kamaiuaki ngkana e a tokanikai Iesu?