E Kainetaki Riki Kristo N Angiin Taetae Ni Burabeti

“Bon ana kaotioti Iesu ae e wai mai iai te taetae ni burabeti.”​—TE KAOTIOTI 19:10, BK.

1, 2. (a) Tera te motinnano are a kaaitara ma ngaia tibun Iteraera ni moa man 29 C.E.? (b) Tera ae e na maroroakinaki n te kaongora aei?

BON te ririki 29 C.E. ao a ingainga nanoia tibun Iteraera n taetaekina taekan te Mesia are beritanaki bwa e na kaoti. A ingainga nanoia aomata ni kakaantaninga kaotina, ibukin ana mwakuri ni minita Ioane te tia Bwabetito. (Ruka 3:15) E taku Ioane bwa tiaki ngaia te Kristo. Ma e taekina taekan Iesu are te I-Natareta ngke e kangai: “I a tia ni kaotia ba Natin te Atua Teuarei.” (Ioane 1:20, 34) N te tai ae waekoa ao a irira Iesu te koraki n aomata n ongoraa n ana reirei ao ni kamarurungaki irouna.

² N namwakaina ake imwina, ao e katauraoi bwaai ni kakoaua aika bati Iehova ni kaineti ma Natina. E nene onimakinan Iesu irouia te koraki ake a a tia n nenera te Baibara ao n nori raoi ana mwakuri Iesu. Ma a kaota aki-tauan aia onimaki ana aomata te Atua ake e boni berita ma ngaiia. Bon tii tabeman i buakoia aika a kakoauaa Iesu bwa te Kristo ae Natin te Atua. (Ioane 6:60-69) Tera arom ngke arona bwa ko maiu n te tai arei? Ko na kukurei ni butimwaea Iesu bwa te Mesia ngaia ao n riki bwa te tia ririmwina ae ko kakaonimaki? Iangoa te rongorongo are e taekinna Iesu i bon ibukina ngke e kabuakakaki ibukin uruan te Taabati, ao nori bwaai ni kakoaua ake e anga n te aro bwa e na kakorakoraa iai aia onimaki taan rimwina aika kakaonimaki.

Bon Iesu are E Anga te Rongorongo ni Kakoaua

3. Tera are e a kaira Iesu bwa e na anga te kakoaua ibukin ae antai raoi ngaia?

³ Bon tain te Toa are te Riao n te ririki 31 C.E., ao e mena Iesu i Ierutarem. E a tibwa tia ni kamarurunga te mwaane temanna man aorakina ae wenemaan i nanon 38 te ririki. Ma a bwainikirina Iesu I-Iutaia ibukin karaoan aei n te Taabati. A kabuakakaa naba n taku bwa e baka n atua ao a ukoukora tiringana ibukina bwa e atonga te Atua bwa Tamana. (Ioane 5:1-9, 16-18) Ana taeka Iesu ni kaitaraa bukinana e kaotii bukina aika riai aika tenua aika korakora, ake a kona ni kairaki iai nanoia I-Iutaia aika raoiroi bwa a na kinaa raoi bwa antai ngaia.

4, 5. Tera oin ana mwakuri ni minita Ioane, ao tera arona ni kakororaoia?

⁴ Te moanibwai, e taekina ana kaotioti teuare rimoana are Ioane te tia Bwabetito, ngke e taku: “Kam kananako nakon Ioane, ao ngaia e kaotioti i bukin te koaua. Te bwae ae ura ae oota teuarei: ao kam kani kakatonga n ana oota tabebong.”​—Ioane 5:33, 35.

⁵ Ioane te tia Bwabetito boni ngaia “te bwae ae ura ae oota” ibukina bwa imwain katukana i nanon te auti ni kaikain iroun Erote ni bukinana ae aki-riai, ao e a tia ni kakororaoa mwiokoana mairoun te Atua ibukin katauraoan te kawai ibukin te Mesia. E taku Ioane: “I roko ni bababetito n te ran, ba E na kaotaki iai Teuarei [te Mesia] nakoia Iteraera. . . . I nora te Tamnei ba E ruo mai karawa n ai aron te taobe; ao E mena i aona. Ao I aki kina: ma Teuare kanakomaiai ba N na bababetito n te ran E kangai nako iu, Ane ko noria ba E ruonna te Tamnei ni mena i aona, ao bon Teuare bababetito n te Tamnei are Raoiroi. Ao I a tia n noria, ao I a tia ni kaotia ba Natin te Atua Teuarei.”a (Ioane 1:26-37) E katereterea Iesu Ioane bwa ngaia Natin te Atua are te Mesia are beritanaki. E mataata raoi ana kakoaua Ioane bwa tao wanua te namwakaina imwin matena, ao a mwaiti I-Iutaia aika raoiroi nanoia ake a taku: “A bane ni koaua baike e atong Ioane ake taekan Teuaei.”​—Ioane 10:41, 42.

6. Bukin tera bwa e a tia ana mwakuri Iesu ni kakoauaa nakoia aomata bwa e boutokaia te Atua?

⁶ E a manga kabongana riki bukina ae riai Iesu ni kamatoaa iai kakoauana ae boni ngaia te Mesia. E kaira nanoia nakon oin ana mwakuri are e kakoauaki iai ana boutoka te Atua. E taku: “Iai i Rou kaotiotau ae ababaki riki nakoni kaotiotau iroun Ioane: ba makuri ake E anganai te Tama ba N na kabane, aika makuri aika I karaoi, a kaotioti i bukiu, ba E kanakomaiai te Tama.” (Ioane 5:36) A aki naba kona ni kakewea te bwai ni kakoaua anne te koraki ake a riribaa Iesu, are a karaoaki naba iai kakai aika bati. A titiraki imwina koraki aikai n taku: “Tera arora? ba E karaoi kakai aika bati te aomata arei.” (Ioane 11:47) Ma a kukurei ni butimwaeia tabeman ao a taku: “Ngkana E roko te Kristo, ao E na karaoi kakai aika maiti riki nakon ake E karaoi Teuaei?” (Ioane 7:31) A kona raoi taan ongora iroun Iesu n te tai arei ni kinaa aroaron te Tama man aroaron Iesu.​—Ioane 14:9.

7. E a kanga te Baibara n Ebera ni kaotioti ibukin Iesu?

⁷ Ni kabaneana, e kaira aia iango aomata nakon te bwai ni kakoaua ae e aki kona ni kakeweaki. E taku riki: “Te Baibara . . . boni ngaia are kaotioti i bukiu.” E reitia ni kangai: “Ba ngke tao kam ira nanoni Mote, ao kam na kakoauaai; ba e korea taekau.” (Ioane 5:39, 46) Ni koauana, Mote boni ngaia temanna mai buakoia taani Kakoaua aika Kristian aika mwaiti are e maiu imwain aia tai Kristian, ao are e korea taekan Kristo. Iai i buakon aia koroboki, taetae ni burabeti aika bubua ma bubua mwaitiia, ao taiani kateiriki aika kaineta rokon te Mesia. (Ruka 3:23-38; 24:44-46; Mwakuri 10:43) Ao tera aron te Tua rinanon Mote? E korea ae kangai te abotoro Bauro: “E riki te Tua ba ara tia reirei ae kairira nakoni Kristo.” (I-Karatia 3:24) Eng, “bon ana kaotioti Iesu ae e wai mai iai [ke e nanona, e aanaki iai] te taetae ni burabeti.”​—Te Kaotioti 19:10, BK.

8. Bukin tera bwa a mwaiti I-Iutaia aika a aki onimakina te Mesia?

⁸ Tiaki te koaua bwa bwaai ni kakoaua aikai ni kabane aika ana kaotioti Ioane, ana mwakuri aika kamimi Iesu ma aroarona aika raraoi, ao kakoaua aika mwaiti man te Baibara, a kakoauaa nakoim bwa Iesu bon te Mesia? Te aomata are iai ana tangira ni koaua ibukin te Atua ao ibukin ana Taeka, e na kai nora aei ao n onimakina Iesu bwa te Mesia ngaia are e beritanaki. Ma e aki reke te tangira aei irouia angiia I-Iteraera. E taku Iesu nakoia taani kakaitaraa: “I ataingkami ba e aki mena tangiran te Atua i nanomi.” (Ioane 5:42) Ma n onean mwin are e na “ukoukora te kamoamoaki mairoun te Atua ae ti temanna,” a ukoukora ‘te kamoamoaki bon mairouia.’ E maroaka are a aki nanoteuana ma Iesu, are e katotonga Tamana n ribai iango aikai!​—Ioane 5:43, 44; Mwakuri 12:21-23.

Kakorakoraki n te Miitara

9, 10. (a) Bukin tera bwa e rangi n ibuobuoki te kanikina ibukia taan rimwin Iesu? (b) Tera te berita ae kamimi are e karaoia Iesu ma taan rimwina?

⁹ E a raka i aon teuana te ririki n nako man te tai are e anga iai te kakoaua Iesu ibukin rikina bwa te Mesia. E a tia ni karaoaki te Toa are te Riao n te ririki 32 C.E. A kerikaki te koraki ae mwaiti ake a onimakinna ngkoa, tao ibukin te bwainikirinaki, te mataai ni kanibwaibwai, ke raraomaeakinan bwain te maiu aei. A minotaki aia iango tabeman ke a un ibukina bwa e rawa Iesu ni butimwaea kaueana irouia. Ngke e kaunaki irouia mataniwin Aaro n I-Iutaia, ao e rawa ni kaota te kanikina ibukin kamoamoakina mai karawa. (Mataio 12:38, 39) Tao a mimi tabeman n rawana aei. Irarikin riki anne, e a tia Iesu ni moanna ni kaotia nakoia taan rimwina te bwai ae e kangaanga otaia iai, are “e riai nakona nako Ierutarem, ma kamarakana ae bati irouia unimwane ma ibonga ake a kakanato ma taani koroboki, ao kamateana.”​—Mataio 16:21-23.

¹⁰ Tao i marenan ruaiua nakon tebwina te namwakaina, ao e a boo ana tai “[Iesu] n nako mai aon te aba nakon te Tama.” (Ioane 13:1) Ibukin korakoran nanon Iesu n tangiriia taan rimwina aika kakaonimaki, ao e berita nakoia tabeman mai buakoia, taekan te bwai are e aki kaotia nakoia I-Iutaia aika aki-onimaki, ae te kanikina mai karawa. E taku Iesu: “E koaua ae I a tuangngkami ba a na aki mate tabemang i buakoia aika tei ikai, ngkana a tuai n nora Natin te Aomata ngkana E nako mai ma ueana.” (Mataio 16:28) E teretere bwa e aki taekinna Iesu bwa tabeman mai buakoia taan rimwina, a na maiu ni karokoa tein ana Tautaeka n Uea te Mesia n 1914. Te bwai ae e iangoia Iesu bon anganakiia teniman taan rimwina aika e rangi ni kaan ana iraorao ma ngaiia, te miitara teuana ae kamimi ibukin mimitongina ma mwaakana n Tautaeka. E aranaki te miitara anne bwa onikan Iesu.

11. Kabwarabwaraa taraan onikan Iesu.

¹¹ Imwin onobong, ao Iesu e kaira Betero, Iakobo, ao Ioane, nakon te maunga ae rietata ae tao taberan te Maunga are Oman. Ikekei are e a “onikaki i mataia: ao e oota matana n ai aron taai, ao e mainaina kunnikaina n ai aron te riringa.” A kaoti naba Mote ao Eria ni maroro ma Iesu. Te bwai ae kamimi aei, e riki tao n te tairiki, n te aro are e a taraa n takiakia ootana iai. E bon taraa n rangi ni koaua n te aro are e anga nanona Betero bwa e na katei umwa ni maeka aika tenua, bwa teuana ibukin Iesu, teuana ibukin Mote, ao teuana ibukin Eria. Ngke e tabe n taetae Betero ao e rabunia te nang ae raneanea ao e taetae te bwana man te nang ni kangai: “Natiu ae tangiraki Teuaei, ae I kakatonga i Rouna; kam na ongo i Rouna.”​—Mataio 17:1-6.

12, 13. Tera aron ringakin nanoia taan rimwin Iesu n onikan Iesu, ao bukin tera?

¹² E koaua bwa e a tibwa tia Betero ni kakoauaa bwa Iesu “bon te Kristo . . . are Natin te Atua are maiu.” (Mataio 16:16) Ma iangoa aron bwanan te Atua are e anga ana kakoaua ni kamatoaa iai taekan ao mwiokoan Natina are e a tia n rineia! Ai kakorakorakira aia onimaki Betero, Iakobo, ao Ioane, man onikan Iesu! Ibukina ngke e a kakorakoraki aia onimaki, a tauraoi riki ngkai ni kaaitarai baika mena imwaia, ao ni karaoi tabeia aika kakawaki ni kaineti ma te ekaretia.

¹³ E tiku ni maan iangoan onikan Iesu irouia taan rimwina. E raka i aon 30 te ririki imwina ao e korea ae kangai Betero: “E anganaki [Iesu] te karineaki ma te neboaki mairoun te Atua are te Tama, ngke e uotaki nako ina n te mimitong are moan te tamaroa te bwana ae kangai, Natiu ae tangiraki Teuaei, ae I kakatonga i Rouna: ao ti ongo te bwana aei ae uotaki mai karawa, ngke ti mena ma Ngaia n te maunga are tabu.” (2 Betero 1:17, 18) E ringaki nanon Ioane n te bwai ane riki anne. E raka i aon 60 te ririki imwin te bwai ane riki anne, ao e a manga taekinna naba ni kangai: “Ti nora mimitongina, are kaanga mimitongin ana rikitemanna te Tama.” (Ioane 1:14) Ma onikan Iesu bon tiaki te kabanea ni miitara are a anganaki taan rimwin Iesu.

Te Kaotaota Riki Ibukia Ana Toro te Atua Aika Kakaonimaki

14, 15. Tera ae e nanonaki n tikun te abotoro Ioane ni karokoa manga okin Iesu?

¹⁴ Imwin manga-utin Iesu, ao e kaoti nakoia taan rimwina ngke a mena i rarikin Namani Kariraia. E tuanga ikekei Betero ni kangai: “Ngkana tao I tangiria ba e na tiku ni karokoai, ao tera aei i roum?” (Ioane 21:1, 20-22, 24) A kaotaki n taeka aikai bwa e raka riki aron te abotoro Ioane nakoia abotoro ake tabeman? Tao e koaua anne, bwa e kaania 70 te ririki imwina riki are e a kakaonimaki iai ni beku iroun Iehova. Ma bon iai te bwai ae kakawaki riki ae nanonaki iai.

¹⁵ Te kibuntaeka ae “ni karokoai” e kauringira taekan Iesu ngke e taekina ‘Natin te Aomata are e na nako mai ma ueana.’ (Mataio 16:28) E tiku Ioane ni karokoa rokon Iesu ibukina bwa imwina riki, e a anganaki Ioane te miitara are e a nora iai rokon Iesu ma mwaakana n uea. Ngke e a kaan tokin maiun Ioane n te tai are e karabutinaki iai n te abamwakoro ae Batemoti, ao e anganaki te Kaotioti ma kanikina ni burabeti aika kamimi ibukin bwaai ake a na riki n “ana bong te Uea.” E rangi n ringaki nanon Ioane ni miitara aika kamimi aikai n te aro are ngke e taetae Iesu ni kangai: “Eng: I a waetata n roko,” ao e kakatonga Ioane ni kangai: “Amene: mai ikai, te Uea ae Iesu.”​—Te Kaotioti 1:1, 10; 22:20.

16. Bukin tera bwa e kakawaki ae ti na teimatoa ni kakorakorai riki ara onimaki?

¹⁶ Aomata aika raraoi nanoia ake a maiu n te moan tienture a butimwaea Iesu bwa te Mesia ao a onimakinna. A riai ni kakorakoraki riki taan onimaki, ibukina bwa e aki tau aia onimaki angiia aomata, e korakora te mwakuri ae a riai ni karaoia, ao iai naba kataaki aika mena imwaiia. E a tia Iesu n anga bwaai ni kakoaua aika bati ibukin rikina bwa te Mesia, ao e a tia naba ni katauraoi miitara ibukin kaungan nanoia taan rimwina aika kakaonimaki. Ni boong aikai ti a mena naba n “ana bong te Uea.” E na waekoa Kristo ni kamauna ana waaki nako aika bubuaka Tatan, ao ni kamaiuia ana aomata te Atua. Ti riai naba ni kakorakoraa ara onimaki rinanon kabonganan raoi bwaai n ibuobuoki aika baireaki iroun Iehova ibukin nakoraoin ara onimaki.

Kateimatoaki Rinanon te Rotongitong ao te Rawawata

17, 18. Tera te bwai ae a rangi n okoro iai taan rimwin Iesu n te moan tienture ao te koraki ake a kakaitaraa ana kaantaninga te Atua, ao tera mwin anne nakoia koraki aikai n tatabemania nako?

¹⁷ Imwin maten Iesu, a kaungaki taan rimwina bwa a na ninikoria n aantaeka nakon ana tua are a na kaotiota taekana “i Ierutarem, ao i Iutaia ni kabanea, ao i Tamaria, ao ni karokoa tabon aonaba.” (Mwakuri 1:8) N aki ongea bwainikirinakiia ae korakora, ma e kakabwaiaa te ekaretia ni Kristian Iehova ni karakaa riki aia atatai ma otaia, ao ni karekeia taan rimwin Kristo aika boou aika bati.​—Mwakuri 2:47; 4:1-31; 8:1-8.

¹⁸ Ma n te itera teuana, e a tabe ni buakaka riki aroia aomata aika kakaaitaraa te rongorongo ae raoiroi. E taku Taeka N Rabakau: “Kawaiia akana buakaka ai aron te ro: A aki ata ae a bwaka iai.” E korakora “te ro” n te ririki 66 C.E. ngke e otabwaniniaki Ierutarem irouia ana taanga ni buaka Rom. Ngke a mumun nako kaain Rom n akea bukina, ao a manga karairaki n 70 C.E., ao n te tai aei a urubekea te kaawa ni kabane. E taekinna te tia korea rongorongon rimoa ae te I-Iutaia ae arana Josephus, bwa e raka i aon teuana te mirion, mwaitiia I-Iutaia ake a mate iai. Ma a reke maiuiia Kristian aika kakaonimaki. Bukin tera? Ibukina bwa ngke a mumun nako moa tautian Rom, ao a ongeaba n ana tua Iesu are a na birinako mai Ierutarem.​—Ruka 21:20-22.

19, 20. (a) Bukin tera bwa akea bukina irouia ana aomata te Atua bwa a na maaku ngkai e a kaan tokin te waaki i aon te aba ae ngkai? (b) Tera te atatai ae kamimi are e angania ana aomata Iehova tatabebwi te ririki imwain 1914?

¹⁹ Tii te arona naba ara tai aei. Te rawawata ae korakora ae e a kaan rokona, e na kaota tokin ana waaki Tatan ae buakaka. Ma a aki riai ni maaku ana aomata te Atua bwa e berita ni kangai Iesu: “Noria, I a memena naba i roumi ni boongi ni kabane ni karokoa tokin aonaba.” (Mataio 28:20) Ibukin kakorakoran aia onimaki taan rimwin Iesu ngkoa, ao ibukin naba katauraoaia nakon tabeia are e mena imwaia, ao e anga te miitara Iesu ibukin mimitongina n tautaeka i karawa bwa te Mesia ae te Uea. Tera arona ni boong aikai? E koro bukin te miitara anne n 1914. A kakorakoraki ana aomata te Atua n ataakin ae e a tautaeka ngkai bwa te Mesia ae te Uea! E beritana te tai ae kakukurei nakon taai aika a na roko, ao e a tia ni karakaaki riki aia atatai ana toro Iehova ibukin te tautaeka anne. Ribuakon rotongitongin te aonnaba aei, ao “kawaiia akana raoiroi ai aron te oota ngkana e bo mainiku, ae karaka ootana ni karokoa te tawanou.”​—Taeka N Rabakau 4:18.

²⁰ Imwain 1914, te kurubu ae uarereke ae kaainaki irouia Kristian aika kabiraki, a moanna n ota ni koaua aika kakawaki ibukin manga okin te Uea. N aron anne, a ataia bwa e na aki kona n noraki okin Iesu n te mata, n aron are e kaotaki irouia anera aika uoman ake a kaoti nakoia taan rimwina n 33 C.E. ngke e tabe ni waerake nako karawa Iesu. Imwin uotakirakean Iesu n te nang n aron are a noria taan rimwina, e taku te anera: “Iesu, ae e uotaki rake mai buakomi nako karawa, e na manga nakomai n ai arona naba are kam noria iai ni waerake nako karawa.”​—Mwakuri 1:9-11, BK.

21. Tera ae e na maroroakinaki n te kaongora are imwina?

²¹ E noraki waeraken Iesu tii irouia taan rimwina aika kakaonimaki. N aron naba onikan Iesu, e bon aki noraki irouia aomata aika bati; a aki naba ataia aomata bwa tera ae e a tia n riki. Anne naba aron okin Kristo ma mwaakana n Tautaeka. (Ioane 14:19) Bon tii taan rimwina aika kakaonimaki aika kabiraki aika a ataia ae e a tia n uea. N te kaongora are imwina, ti na nora aron anne n rota maiuiia taan rimwina, ao n ikoikotia mirion ma mirion aomata aika a na aantaeka nakon ana kairiri Iesu.​—Te Kaotioti 7:9, 14.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Uringnga?

• Ngke e kabuakakaki Iesu ibukin uruan te Taabati ao te baka n atua, tera te bwai ni kakoaua are e anga ni kaotia iai bwa ngaia te Mesia?

• A kanga ni kakabwaiaki taan rimwin Iesu n taai akekei n onikan Iesu?

• Tera ae e nanonna Iesu ngke e taku bwa e na teimatoa n tiku Ioane ni karokoa rokona?

• Tera te miitara are e a koro bukina n 1914?