Te Koaua bwa te Aro Boni Ngaia Raoi Boton Aia Kangaanga Aomata?
“NGKANA e aki kauekea te itabarara te Aro, ao e riki bwa ai aron te bwai ni kamanging are e karooa mataniwin nanon te aomata, ao e kaona ana kaburoro n iango aika aki-koaua aika aongkoa a karaua nanona. . . . [E] karemei aia iango aomata, ao e karina i nanoia maakakia anti, te kairiribai, ao ai te maaku.” E a manga taku riki te mitinare n te Aro ni Methodist are e koroi rongorongo akana mai moa akanne: “A koaua bukibuki aikai. Iai te Aro ae raoiroi, ao iai naba ae buakaka.—Start Your Own Religion.
A kona n taku tabeman bwa ‘e aki eti te bukibuki anne.’ Ma bwaai aika riiriki, ai aron ae a boutokaa te koaua anne. Ma a mwaiti bwaai aika rangi ni buakaka, aika karaoaki irouia Aaro aika aongkoa a waakina te “beku ibukin te Atua ao taromauriana.” E riai te Aro ni kaotaira ao ni kairira nakon te raoiroi. Ma n angiin te tai e kauekea te itabarara, te inanonano, ao te kairiribai. Bukin tera bwa e karaoa anne?
Te “Anera ae Raona te Oota” ae Mwamwana te Aba
E kai kaekaki anne n te Baibara. E a tia Tatan te Riaboro are e kakaotiotia bwa “te anera ae raona te oota” ni mwamwanaia aomata aika mirion ma mirion mwaitiia, bwa a na tou mwin ana reirei ao a na aki iri nanon ana reirei te Atua. (2 I-Korinto 11:14) E kaotia te abotoro Ioane bwa e a taonaaba ana kairiri Tatan n te aro are “a bane kaain aonaba ni wene i nanon teuare buakaka.” (1 Ioane 5:19) E ataia Ioane bwa e “mamanaiia kaain aonaba ni kabane” Tatan.—Te Kaotioti 12:9.
Tera mwina? E a tia Tatan ni karioi Aaro aika taraa n tabu. A “baka ni waakina te ‘Aro,’” ma aroaroia ni koaua e kaotaki n uaaia aika bubuaka. (2 Timoteo 3:5, J. B. Phillips; Mataio 7:15-20) A aki buoka katokan aia kangaanga aomata taian Aro, ma a a manga kariki aia kangaanga.
Tai waekoa n taku bwa e a riaon ae riai te iango anne ke e a bon aki riai. Uringnga bwa te aomata ae e kamwaneaki e aki ataia bwa e a tabe ni mwamwanaaki. E anga te katoto i aon aei te abotoro Bauro ngke e korea ae kangai: “Baike a karean Tientaire, ao a karean nakoia taimonio, ao a aki karean nakon te Atua.” (1 I-Korinto 10:20) A na bon kubanako aomata akanne n iangoan ae ngaia a taromauri taian taimonio. A taku bwa a taromauria te Atua ke atua tabeman aika raoiroi. Ma ni koauana, a a bon tia ni mwane irouia “taanga n tamnei aika buakaka ake i aani karawa,” ake a boutokaa Tatan n ana mwakuri ni mwamwanaia aomata.—I-Ebeto 6:12.
N te katoto, ti na iangoa aron Tatan ni kona ni mwamwanaia aomata aika a taku bwa aongkoa Kristian ngaiia, ake a aki tabennanoa ana kauring te abotoro Ioane ni kaineti ma te kairiri ane buakaka anne.—1 I-Korinto 10:12.
Boni Mairoun te Atua Ana Reirei Iesu
E taku Iesu Kristo: “Tiaki au bwai au reirei, ma bon ana reirei Teuare kanakomaiai.” (Ioane 7:16) Eng, bwaai ake e reiakinia aomata iai Iesu, a a roko mairoun te Atua ae Moan te Mwaaka. Mangaia are a mwaaka ana taeka n reirei Iesu, ao a karaoiroi nanoia te koraki ake a ongora irouna. A aki ‘karooa mataniwin nanoia aomata, ao a aki kaona aia kaburoro n iango aika aki-koaua aika aongkoa a karaui nanoia.’ Ma ana taeka n reirei Iesu, a kainaaomataia aomata man reirei n Aaro aika kewe, ao man aia rabakau aomata ake a karioaki man te aonnaba are e ‘ro aia iango” kaaina, kioina ngkai a mwamwanaaki iroun te Riaboro.—I-Ebeto 4:18, BK; Mataio 15:14; Ioane 8:31, 32.
A kinaaki Kristian ni koaua tiaki man aroia ni baka ni kakaonimaki, ma boni man aia onimaki are e a kaotiotaki iai aroaro aika tamaroa aika reke mairoun taamnein te Atua. (I-Karatia 5:22, 23; Iakobo 1:22; 2:26) Ma ae e rianako riki arona i buakon aroaro aikai ao ngaia naba kanikinaeaia Kristian ni koaua, bon tamaroan te aro n tangira.—Ioane 13:34, 35.
Ma nora te bwai ae rangi ni kakawaki aei: Bon akea ana kaantaninga Iesu ke ana abotoro are e na waaki nako te ekaretia ni Kristian n aron are e moan kateaki iai. A ataia bwa e na kabwaouaki ao ni kitanaki te koaua, ao e nang taonaki nako te Aro ni koaua i nanon tabeua te tai.
E a Taonaki Nako te Aro ni Koaua i Nanon Tabeua te Tai
E taekinna Iesu n te kaikonaki are taekan te uita ao te titania, bwa e na bon taonaki nako te Aro ae koaua i nanon tabeua te tai. Wareka rongorongona i bon iroum are e koreaki ni Mataio 13:24-30, 36-43. Iesu e uniki “uaani uita aika raraoi” n te tawaana, are taekaia taan rimwina aika kakaonimaki ake a moan kaaina te ekaretia ni Kristian. E kauringia naba bwa e na roko “te kairiribai” are Tatan te Riaboro n unika te “titania,” are taekaia aomata aika aongkoa taan rimwin Iesu Kristo ngaiia, ma ni koauana a rawa nakon ana reirei.
E aki maan imwin mateia ana abotoro Iesu ao a kaoti aomata nako ake a riki bwa “titania,” aika a tangira riki aia reirei aomata aika kabwaoua “ana taeka Iehova.” (Ieremia 8:8, 9; Mwakuri 20:29, 30) Ibukin anne, e a kaoti n te aonnaba aei te waaki ni Kristian ae bwaoua ma ni kewe. E tauaki taekana iroun te aomata are e aranna te Baibara bwa “te tia riaon te tua,” are bon taekaia mataniwin Aaro aika kewe ake e mamate nanoia ni kani “mamana-te-aba ni kabanea.” (2 I-Tetaronike 2:6-10) E taetae ni burabetinna Iesu bwa e na bitaki te aroaro aei “n tokin aonaba.” A na ikotaki ni katiteuanaki Kristian aika kaikonakaki bwa uita, ao a nang kamaunaki “titania.”
Bon te waaki ni Kristian ae kewe aei are e kaakaraoi “mwakuri n iowawa aika bubuaka i nanon tienture aika bati” ao ni karekea naba te ro ni kaineti ma bwaai n taamnei are e a taabangaki irouia Aaro ni Kirititentom n tienture ake imwina riki. Ibukina ngke e a kaman ataia te abotoro Betero bwa a na kaakaraoaki mwakuri aika bubuaka ma n tiritiri mangkekei ni karokoa ngkai are a bukinaki iai Aaro, e bon eti ngkanne ngke e taetae ni burabeti ni kangai: “E na taetaebuakaki te kawai are te koaua i bukiia [aomata aika taku bwa Kristian ngaiia].”—2 Betero 2:1, 2.
“Te Koaua ae Kauekea te Un ao te Kairiribai”
Tiaki tii Aaro ni Kirititentom aika a a tia ni katarabuakaa te Aro. N te katoto, iangoi aia koaua kaain Aaro tabeua aika a taku bwa a riai ni “kakorakoraia ibukin boutokaan aia Aro,” ake a taekinaki iroun te tina ni Katorika rimoa ae Karen Armstrong, bwa a kauekeaki irouia “Aaro aika bubura ni kabane.” E taku neiei bwa kanikinaean te Aro ae koaua, e riai ni “kaakaraoi mwakuri n nanoanga.” Tera ae a a tia ni karaoia Aaro aikai ni kaineti ma anne? E korea ae kangai neiei: “Aia onimaki aomata aikai aika tao I-Iutaia, Kristian, ke Mutirim, a aki kakoroa bukin te iango anne ngkana “te koaua aei e kauekea te un ao te kairiribai.” (The Battle for God—Fundamentalism in Judaism, Christianity and Islam) Ma bon tii Aaro aikai aika aki-tau iai ao a riki bwa ai aron “te koaua ae kauekea te un ao te kairiribai?” E oti man rongorongon rimoa bwa tiaki ngaia anne.
E a tia Tatan ni katea te botaki n Aro ae kewe ae katobibia te aonnaba, ae kinaaki man arona n unun, kakairiribai, ao ai ni katuturaraa are kuri n akea tokina. E atongaki n te Baibara te botaki aei bwa “BABURON AE KAKANATO, AE TINAIA . . . BWAIN AON TE ABA AIKA RIAI NI BATI N RIBAKI,” are e kaikonakaki iroun te kabekaau ae toka i aon te botaki n tautaeka ae kaanga ai aron te man ae tiritiri. E rangi ni kakawaki ataakin ae e riai ni kaekaa bukinana ibukin “raraia . . . ake a kamateaki ni kabaneaki i aonaba.”—Te Kaotioti 17:4-6; 18:24.
A Aki Mwamwanaaki Aomata ni Kabane
E kakoauaki man rongorongon rimoa bwa a aki mwamwanaaki aomata ni kabane. E taekinna Melvyn Bragg bwa n taai ake rimoa ike e a korakora iai te rotongitong, bon iai naba “aomata aika mwaiti aika raraoi aroaroia, e ngae ngke a otabwaniniaki irouia aomata aika bubuaka.” A teimatoa Kristian ni koaua n “taromauria [te Atua] n te tamnei ma te koaua.” (Ioane 4:21-24) A tei ni kaokoroia mairouia Aaro n te aonnaba aika a kabuakakaki ngke a “boutokai taian taanga ni buaka.” A aki kariaia bwa a na irekereke ma aia waaki Aaro ao Tautaeka, bwa e noraki ni bwaai aika riiriki n te aonnaba bwa te irekereke anne bon “te boraraoi ae karaoaki iroun Tatan ao tiaki Iesu mai Natareta.”—Two Thousand Years—The Second Millennium: From Medieval Christendom to Global Christianity.
N taai aika tibwa nako, ao a a tia Ana tia Kakoaua Iehova n ataaki n aroia ni kairiria aomata nakon te raoiroi. Kioina ngkai a aki tangiria bwa a na kabarekaki n reirei aika kairua man Aaro aika kewe, a kabotoi aia koaua ao aia mwakuri tii i aon ana Taeka te Atua ae te Baibara. (2 Timoteo 3:16, 17) Ao a katotongia Kristian ake n te moan tienture n toua mwin ana kaetieti Iesu are “tiaki ana bwai te aba,” ngaiia. (Ioane 15:17-19; 17:14-16) N te katoto, Ana tia Kakoaua Iehova ake i Tiaman ngke e tautaekanaki irouia Nazi, a rawa ni kakeaa aia koaua ni Kristian ao a riki n ribaaki irouia Nazi. E ribaia naba Hitler ibukin aroia aei. E taekinaki naba ae kangai n te boki-n-reirei teuana: “Ana tia Kakoaua Iehova . . . a tou mwin ana reirei te Baibara are a na aki tabeka te bwai ni buaka. Mangaia are a rawa ni mwakuri n te taanga ni buaka ke ni karaoa te bwai teuana ae irekereke ma taian Nazi. Ao ibukin aei, aia bureitiman Nazi a kainiia Ana tia Kakoaua Iehova n auti ni kaikain ma aia utu ni kabaneia.” (Germany—1918-45) E koana bwa bubua mwaitiia Ana tia Kakoaua Iehova i Tiaman ake a mate ibukin bwainikirinaia irouia Nazi.
Te koaua bwa iai riki aomata tabeman aika ninikoria man Aaro aika kakaokoro ake a kaaitara ma te bwainikirinaki ibukin aia onimaki. Ma Ana tia Kakoaua Iehova a katiteuanaki ni karaoa aei n te rabwata ae tii teuana. Ni koauana, angiia Ana tia Kakoaua Iehova a tei n nene n ongeaba n ana reirei te Baibara are kangai: “Ongotaeka iroun te Atua, ao tiaki irouia aomata.”—Mwakuri 5:29, BK; Mareko 12:17.
Boton te Kangaanga
Mangaia are e koaua n itera tabeua, ae a a riki aia kangaanga aomata man te Aro. Ma nibwan raoi aia kangaanga aomata bon te Aro ae KEWE. Mangaia are iai ana kaantaninga te Atua bwa e na kamaunai Aaro ni kabane aika kewe n te tai ae e a kaan n roko ngkai. (Te Kaotioti 17:16, 17; 18:21) E tuangia aomata aika tangira te kaetitaeka ae riai ao te raoiroi ni kangai: “Oti nako mai nanona, [taekan Baburon ae Kakannato, ae te botaki n Aro ae kewe ae katobibia te aonnaba] ba kam na aki buokanibwai ma ngaia n ana bure, ao a na aki reke i roumi bwaai ni kamamate ake kaina: ba a rota karawa ana bure, ao te Atua E uring ana buakaka.” (Te Kaotioti 18:4, 5) Eng, e matauninga te Atua irouia Aaro aika kauekea ‘te itabarara, a karooi mataniwin nanoia aomata, a kaon aia kaburoro n iango aika aki-koaua, a karemei aia iango, a kairiia bwa a na maakuia anti, ao a karina te kairiribai ao te maaku!
Ma e ngae n anne, ao e tabe te Atua ni botiia te koraki ake a tangira te koaua nako nanon te Aro ae koaua. Bon te Aro are e tou mwin ana kaetieti ao ana reirei te tia Karikiriki ae tatangira, e kaetieti n te aro ae riai, ao e nanoanga. (Mika 4:1, 2; Tebania 3:8, 9; Mataio 13:30) Ko kona n riki naba ngkoe bwa kaaina. Ngkana ko tangira riki rongorongon aron kinaakin te Aro ae itiaki, tai maaku ni kororeta nakoia taani karaoa te maekatin aei, ke titirakina temanna mai buakoia Ana tia Kakoaua Iehova bwa e na buokiko.
[Taamnei n iteraniba 7]
A a tia ni kunea te kakukurei aomata n aekaia nako i nanon te Aro ae itiaki