Bukin Tera Ngkai Ti Kauringa Ana Katairiki Te Uea?

“I anganaki iroun te Uea te baere I anganingkami naba.”​—1 I-KORINTO 11:23.

1, 2. Tera are e karaoia Iesu n tairikin te toa are te Riao n 33 C.E.?

E UAIA n reitaki Natin Iehova ae te riki-temanna ma mwaane ake 11 ake ‘a ibuokanibwai ngkoa ma ngaia ni kaririakina.’ (Ruka 22:28) Bon tairikin te Kaabong ae Maati 31 33 C.E., ao e bon oti namwakaina ma ni maama nako otana i aon Ierutarem. A a tibwa tia ni bukamarua kanuringan te toa ae te Riao Iesu Kristo ma ana abotoro. E a tia ni kanakoaki Iuta Itekariota are e aki kakaonimaki, ma e tuai ni boo aia tai n nako ake tabeman. Bukin tera? Ibukina bwa iai te mwakuri teuana ae rangi ni kakawaki, are e nang karaoia Iesu. Tera te mwakuri anne?

² Kioina ngke e mena naba ikekei n te tai arei te tia korea te Euangkerio ae Mataio, ti riai n ongora mairouna. E korea ae kangai: “E anaa te berena Iesu, ao E tataro, ao E tabeutaia, ao E angania ana reirei, ao E kangai, Anaia, kanna; rabatau aei. Ao E anaa te mangko, ao E tataro ni katituaraoi, ao E angania, ao E kangai, Kam na bane ni moi n aei; ba rarau aei, ae raran te berita nabangkai, ae kawawaeaki i bukiia aomata aika bati ba bwaini kabaran aia bure.” (Mataio 26:26-​28) Tii te taina ae e na karaoaki iai te mwakuri aei? Tera kakawakina ao tera nanona nakoira ni boong aikai?

‘Kaakaraoa aei’

3. Bukin tera bwa e kakawaki te bwai are e karaoia Iesu n tairikin Nitian 14 n 33 C.E?

³ Te bwai are e karaoia Iesu Kristo n tairikin Nitian 14 33 C.E., bon tiaki te bwai ae manennanti karaoana i nanoni maiuna. E maroroakina naba te bwai are e karaoia Iesu te abotoro Bauro, ngke e kororeta nakoia Kristian aika kabiraki i Korinto, are e oti iai bwa e teimatoa kaakaraoan te Kauring are e moana karaoana ngkoa Iesu 20 tabun te ririki n nako. E ngae ngke Bauro tiaki raoia Iesu ma ana abotoro n 33 C.E., ma e boni bae n tia n ataa raoi rongorongon te bwai are e riki mairouia abotoro ake tabeman. Irarikin anne, e bon nora raoi koauan te bwai are e riki Bauro n te kaotioti ae roko mairoun te Atua. E taku: “I anganaki iroun te Uea te baere I anganingkami naba, ba E anaa te berena te Uea are Iesu n te bong are E kamwaneaki iai; ao ngke E a tia n tataro ni katituaraoi, ao E tabeutaia, ao E kangai, Rabatau te baei, ae tabeutaki i bukimi: kam na karaoa aei ba kanuringau. Ao E anaa te mangko n te aro naba arei, ngke a a tia n amarake, ao E kangai, Te mangko aei te berita nabangkai i nanon rarau: kam na karaoa aei, ngkana kam moi iai, ba kanuringau.”​—1 I-Korinto 11:23-​25.

4. Bukin tera bwa a riai Kristian n ira ana Katairiki te Uea?

⁴ E kakoauaa naba te tia korea te Euangkerio ae Ruka bwa e tua ae kangai Iesu: ‘Kaakaraoa aei bwa kanuringau.’ (Ruka 22:19) Ma ni koauana, e aki toki n taekinaki te botaki aei bwa Kauringan maten Kristo. E aranna naba Bauro bwa ana Katairiki te Uea, ao e kaineti raoi ma aei, ibukina bwa e karaoaki n te tairiki. (1 I-Korinto 11:20, NW) A tuangaki Kristian bwa a na kauringa ana Katairiki te Uea. Ma tera raoi bukin moani karaoan te kauring aei?

Bukin Moanakin Karaoana

5, 6. (a) Tera bukina teuana are e moani karaoa iai te Kauring Iesu? (b) Taekina teuana riki bukin moani karaoan ana Katairiki te Uea.

⁵ Bukin moani karaoan te Kauring teuana, e irekereke ma te kaantaninga ibukin maten Iesu. E mate bwa e aonga n riki bwa te tia boutokaa ana tautaeka Tamana i karawa. Mangaia are e a tia ni kakoauaki bwa ni maten Kristo, ao e teretere iai kewen ana bukibuki Tatan te Riaboro, are e taku ngkoa bwa a toro aomata iroun te Atua ibukin karekean aia bwai. (Iobi 2:1-5) E kaota kewen te bukibuki aei Iesu ngke e kakaonimaki ni karokoa matena ao e kakukureia nanon Iehova iai.​—Taeka N Rabakau 27:11.

⁶ Teuana riki bukin moani karaoan ana Katairiki te Uea, bwa kauringakira ae maten Iesu ae te aomata ae kororaoi, ae akea ana bure, ‘e a tia n anga iai maiuna bwa unoraia aomata aika bati.’ (Mataio 20:28) Ngke e bure te moan aomata i matan te Atua, e a kabuaa iai te maiu ae kororaoi nakoia aomata ao bwaai ni kabane ake a kaantaningaki bwa a na riki. Ma e ngae n anne ao e taku Iesu: “E tangiriia aomata te Atua n te aro are E anga Natina ae te riki-temanna iai, ba e aonga n aki mate ane onimakinna, ma e na reke i rouna te maiu are aki toki.” (Ioane 3:16) Eng, “boon te bure te mate; ma ana bwai n tituaraoi te Atua te maiu are aki toki i nanoni Kristo Iesu are ara Uea.” (I-Rom 6:23) Ngkana ti kaea Kauringan ana Katairiki te Uea, e na kauringira iai taekan te tangira ae bati are a a tia ni kaotiotia Iehova ma Natina n reitaki naba ma maten Iesu are riki bwa te karea. Ai eti ra ae ti riai ni kakaitau ibukin te tangira anne!

Ningai ae E Riai ni Kauringaki Iai?

7. A kanga Kristian aika kabiraki ni katoong banna ni kauring n “tai nako”?

⁷ E taekina ae kangai Bauro ni kaineti ma ana Katairiki te Uea: “N tai nako ngkana kam kana te burawa aei ma ni moi n te mangko aei, ao kam kaota iai maten te Uea n ua rokona.” (1 I-Korinto 11:26, BK) A na katoong banna ni kauring Kristian aika kabiraki n tatabemania nako, ni karokoa mateia. Mangaia are a riai ni kaotiota onimakinan ana bwai n tituaraoi te Atua are ana karea ni kaboomwi Iesu, n taai nako i matan te Atua ao aomata nako.

8. A na kaakaraoa kauringan ana Katairiki te Uea te koraki aika kabiraki ni karokoa n ningai?

⁸ A na kaakaraoa Kauringan maten Iesu ni karokoa n ningai Kristian aika kabiraki? “N ua rokona,” e kaeka Bauro. E nanonna bwa a na kaakaraoa te Kauring ni karokoa rokon Iesu n anaia taan rimwina aika kabiraki nako karawa, n te manga-uti are n “rokon te Uea.” (1 I-Tetaronike 4:14-​17) E boraoi aei ma ana taeka Iesu nakoia abotoro ake 11 aika kakaonimaki, ngke e kangai: “Ngkana I nako ni katauraoi nemi i mwaimi, ao I a manga nako mai ni kairingkami nako Iu; ba ike I mena iai ao kam na mena naba iai.”​—Ioane 14:3.

9. Tera ae nanonaki n ana taeka Iesu ake a koreaki ni Mareko 14:25?

⁹ Ngke e moani karaoa te Kauring Iesu, e taekina ae kangai ni kaineti ma te mwangko ni wain nakoia ana abotoro aika kakaonimaki: “N na bon aki manga moi n uaan te kurebe, ni karokoa te bong arei are N na nima te wain nabangkai ma ngkami, n uean te Atua.” (Mareko 14:25) Kioina ngkai e nang aki manga moi Iesu n te wain i karawa, e nanona ngkanne ikai taekan te kukurei are e kaikonakaki n te wain n taai tabetai. (Taian Areru 104:15; Te Minita 10:19) A na namakina te kukurei ae rangi ni korakora Iesu ma taan toua mwin mwanekana ngkana a a uaia ni botaki n te Tautaeka n Uea, are boni ngaia te bwai are a a kaman kaantaningaia ma te ingaingannano.​—I-Rom 8:23; 2 I-Korinto 5:2.

10. Iraua tain karaoan te Kauring ae riai?

¹⁰ E riai bwa e na kauringaki maten Iesu ni katoa namwakaina, ni katoa wiki, ke ni katoa bong? E aki. E moanaki iroun Iesu karaoan te botaki ibukin ana Katairiki te Uea ni bongin te toa are te Riao, are e kaakaraoaki bwa “te kanuringa” ibukin kamaiuaia ngkoa I-Iteraera man tautoronakia irouia kaain Aikubita n 1513 B.C.E., ao te bong naba anne are e a tiringaki iai. (Te Otinako 12:14) E karaoaki te toa ae te Riao tii teuana te tai i nanon te ririki, n aia namwakaina I-Iutaia ae Nitian n te ka-14 ni bong. (Te Otinako 12:1-6; Nakoaia Ibonga 23:5) E kaotaki n aei bwa e riai ni kauringaki maten Iesu n ai aron naba kaakauringan te toa are te Riao, ae teuana te tai n te ririki, ma tiaki ni katoa namwakaina, ni katoa wiki, ke ni katoa bong.

11, 12. Tera ae kaotaki man rongorongon rimoa ibukin aron kaakaraoan te Kauring?

¹¹ Mangaia are e riai ni kaakaraoaki te Kauring teuana te tai n te ririki n Nitian 14. E taekina ae kangai te boki teuana: “A aranaki Kristian ake i Asia Minor bwa Quartodecimans [ae nanonaki iai bwa kaain te ka-14], ibukina bwa a kaakaraoa [ana Katairiki te Uea] n Nitian 14 ni katoa ririki. Tao e kona ni bwakara te Kanimabong ke boong riki tabeua i nanon te wiki.”​—The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, Volume IV, iteraniba 44.

¹² E taekinna te tia korea rongorongon rimoa ae John Laurence ni kaineti ma te ka 2 n tienture C.E., bwa a kaakaraoa aia Kauring kaain te Quartodecimans n Nitian 14 ibukina bwa “a taku bwa Iesu e katea te tua iai n ana katoto are e karaoia.” E taekina naba ae kangai te tia korea rongorongon rimoa temanna riki: “Titeboo aroia Aaro ni Quartodeciman i Atia ma aron te ekaretia are i Ierutarem. N te ka 2 n tienture C.E., Aaro aikai a kauringa te kainaaomataki ae reke man maten Kristo n aia toa ae te Pascha n Nitian 14.”​—Studia Patristica, Volume V, 1962, iteraniba 8.

Nanon te Kariki

13. Aekakira te kariki are E kabongana Iesu ngke E moani karaoa te botaki ibukin ana Katairiki te Uea?

¹³ Ngke E moani karaoa te Kauring Iesu, “E anaa te berena . . . ao E tataro, ao E tabeutaia, ao E angania [abotoro].” (Mareko 14:22) Te kariki are e tauraoi n te tai arei, bon titeboo ma are e a tibwa tia ni kamanenaki n te toa are te Riao. (Te Otinako 13:6-​10) Taraakin te kariki aei e borababaua ma ni maekeeke, kioina ngkai e umunaki n akea te bwai-ni-kariki iai, ao e kainnanoa uruakakina ngkana e tibwatibwaaki. Ngke e karaoa te kakai are ibukini kabatian te kariki Iesu bwa e aonga ni kaamwarakeia aomata aika ngaa ma ngaa mwaitiia, ao te aeka ni kariki arei e maekeeke naba kaanga ai aron te bwerena, ao e koreaki taekana bwa E urua bwa e na kona n tibwatibwaaki nako. (Mataio 14:19; 15:36) Ma n taraana, akea nanon uruakan te kariki n tain te Kauring ni kaineti ma karaoiroan maiura ni Kristian.

14. (a) Bukin tera ngkai e riai bwa e na aki-karikaki te kariki are e na kamanenaki n te Kauring? (b) Aekakira te kariki ae kona ni karekeaki ke n umunaki ibukin ana Katairiki te Uea?

¹⁴ E taku Iesu ni kaineti ma te kariki are e kamanena ni moani karaoan te Kauring: “Rabatau aei, ae (e kabureaki) i bukimi.” (1 I-Korinto 11:24; Mareko 14:22) E bon riai bwa e na aki-karikaki te kariki aei. Bukin tera? Ibukina bwa e kona n tei te bwai-ni-kariki, ibukin te buakaka, te iowawa ke te bure. (1 I-Korinto 5:6-8) E tei te kariki ibukin rabwatan Iesu n aomata ae kororaoi ae aki bure, ai ngaia are e bon riai rineakina bwa te karea ni kaboomwi ibukira. (Ebera 7:26; 10:5-​10) A teimatoa n ururinga aei Ana Tia Kakoaua Iehova, ao a kakairi n ana katoto Iesu ni kabonganan te kariki ae aki-karikaki n tain karaoan te Kauring. N taabo tabeua, e kamanenaki te bwerena ae aki karikaki are a kakabongana I-Iutaia ngkoa n te toa are te Riao, ae aki-renganaki naba ma bwaai ni kuka n aron anian ke bunimoa. Ti kona naba ni karaoa te kariki ae aki-karikaki, man te burawa ae tii teutana ae renganaki ma te ran. Imwina, e na katiraaki te burawa anne ni kammaniaki ao imwin anne, e a umunaki naba ni karokoa ae mwau ma ni maekeeke.

Nanon te Wain

15. Tera kanoan te mwangko are e kabongana Kristo ngke e karaoa Kauringan matena?

¹⁵ Imwin tibwatibwakin te kariki ae aki-karikaki, e anaa te mwangko Iesu, “e tataro ni katituaraoi, ao e angania [abotoro], ao a bane ni moi iai.” E kabwarabwara ni kangai Iesu: “Rarau aei ae raran te berita [nabangkai] ae kawawaeaki i bukiia aomata aika bati.” (Mareko 14:23, 24) Tera kanoan te mwangko? Te wain ae manging, tiaki ranin uaa ni kurebe aika aki-manging. Ngke e taekinaki te wain n te Baibara, e aki nanonaki iai ranin uaan te kurebe ae aki-manging, bwa ranin te kurebe ae aki manging e aki kona n raeuaka “nnen te wain aika bwai ni kawai.” Bon tii te wain ae manging ae kona ni karaoa anne, n aron are e taekinna Iesu. Ao a bukina Kristo ana kairiribai bwa “te tia nim wain.” Bon akea ngkanne nanon aia bukibuki anne, ngkana arona bwa te wain arei bon tii ranin uaan te kurebe ae aki manging. (Mataio 9:17; 11:19) E nimaki te wain n tain te toa are te Riao, ao e kabongana naba Kristo ngke e karaoa Kauringan matena.

16, 17. Te aeka ni wain raa ae tau ibukin karaoan te Kauring, ao bukin tera?

¹⁶ Bon tii te wain ae uraura ae tau ibukin katotongan kanoan te mwangko ae tei ibukin raraan Iesu are kawawaeaki. E taku Iesu: “Rarau aei ae raran te berita [nabangkai] ae kawawaeaki i bukiia aomata aika bati.” Ao te abotoro Betero e korea ae kangai: “Kam ataingkami [Kristian aika kabiraki], ba kam aki kabooaki ni baika nangi mka, ae te tirewa ma te koora, man aromi nikawai ae akea manena, ae kam anganaki mairouia ami bakatibu n te taeka nikawai ma kam kabooaki n te raraa ae kakawaki, ae kaanga ae ai aron raraan te tiibutetei ae akea buakakana ao akea baarekana, ae raraani Kristo.”​—1 Betero 1:18, 19.

¹⁷ Akea te nanououa bwa e kabongana te wain ae reke man te kurebe ae uraura Iesu, ngke e moani karaoa te Kauring. A aki kariaiakaki tabeua wain aika uraura ake a a tia ni karaoaki ni boong aikai, ibukina bwa a a tia n renganaki n taian tibereti ke a a tia n renganaki naba ma ranin kaai n amwarake ao bwaai-ni-kuka. Ma raraan Iesu boni ngaia raoi ae riai n riki bwa te karea ni kaboomwi, bwa e aki kainnanoa te bwai teuana bwa e na renganaki ma ngaia. Mangaia are a aki riai ni kabonganaki wain aika a a tia n renganaki ma bwaai riki tabeua. E riai ni kanoaki te mwangko ibukin te Kauring n te wain ae uraura ae aki-karewe ao ae aki-renganaki naba. E kona naba ni kabonganaki te wain man te kurebe ae uraura ae aki-kareweaki ae karaoaki n te mwenga. E tau naba te wain ae uraura n aron te burgundy ke te claret.

18. Bukin tera ngke e aki karaoa te kakai Iesu, ni kaineti ma te kariki ao te wain ibukin te Kauring?

¹⁸ Ngke e karaoa te Kauring aei Iesu ao e aki karaoa te kakai are e bitii iai banna ni Kauring aikai nakon irikona ao raraana. Kanakin irikon te aomata ao nimakin raraana, ai bon te kang aomata, ao e urua ana tua te Atua. (Karikani Bwaai 9:3, 4; Nakoaia Ibonga 17:10) Ma e tuai ni mate Iesu, are nanona bwa e tuai n anga nako irikona ma raraana. E a bon tibwa anga rabwatana bwa te karea ae kororaoi, ao e kawawaeaki raraana ni bwakantaain te bong are imwina, ae titeboo ma aia bong I-Iutaia, are Nitian 14. Mangaia are te kariki ao te wain ibukin te Kauring boni banna ni kauring aika tei n onea mwin irikon ao raraan Kristo.a

Te Kauring ae te Uaia n Amwarake ma ni Moi

19. Bukin tera bwa a kona ni kamanenaki mwangko ao raurau aika bati n tain ana Katairiki te Uea?

¹⁹ Ngke e moani karaoa te Kauring Iesu, ao e kaoia ana abotoro aika kakaonimaki bwa a na bane ni moi n te mwangko ae tii teuana. E taekinaki ae kangai n ana Euangkerio Mataio: “E anaa te mangko [Iesu], ao E tataro ni katituaraoi, ao E angania, ao E kangai, Kam na bane ni moi n aei.” (Mataio 26:27) Bon akea te kangaanga ni kamanenan “te mwangko” ae tii teuana kioina ngke tii 11 ake a na katoong banna ni Kauring ao a tekateka n te taibora ae tii teuana n te aro are e a bebete iai kabutan te mwangko i marenaia. N te ririki aei, mirion ma mirion mwaitiia aomata aika bane ni botaki ibukin ana Katairiki te Uea n aia ekaretia Ana Tia Kakoaua Iehova, aika a raka i aon 94,000 mwaitiia ni katobibia te aonnaba. Mangaia are ngkai a a boni mwaiti botaki aika a na karaoaki n te tairiki ae tii teuana, e na aki kona ngkanne ni kamanenaki tii teuana te mwangko ibukia aomata ni kabane. Ma e kaakaraoaki are e karaoia Iesu ma te mwangko ni wain n ekaretia aika bubura, ngkai a kamanenai mwangko aika mwaiti bwa a aonga ni waekoa ni kabutaki nakoia aomata ake a roko. N aron naba anne, a kona ni kamanenaki raurau aika bati ibukin kabutan te kariki. E aki taekinaki n te Baibara taekan ae e na kaokoro tein te mwangko ae na kabonganaki. Ma e ngae n anne, a riai ni kabonganaki mwangko ao raurau aika tau ibukin te botaki ane rine anne. E riai n taraaki raoi bwa e na aki kaonrakeaki te mwangko bwa mwina e bwarobwaro ngkana e kabutaki.

20, 21. Bukin tera ngkai ti kona n atonga te Kauring bwa te uaia n amwarake?

²⁰ E ngae ngkana e kabonganaki ae raka i aon teuana te raurau ibukin te kariki ao teuana te mwangko ibukin te wain, ma e bon atongaki naba te Kauring anne bwa te uaia n amwarake ao ni moi. I Iteraera ngkoa, a kona aomata ni katauraoa te amwarake ae a na uaia n amwarake ma ibonga iai ngkana a uota te man temanna bwa e na tiringaki ni mwaneaban te Atua ae tabu. A kabuekaki tabeua mwakoron te man aei n te baonikarea, mwakorona teuana e anganaki te ibonga ae mwamwakuri ikanne, ao mwakorona naba teuana a anganaki natin Aaron aika ibonga. Teuare karekea te amwarake n ikotaki naba ma kaain batana a bane ni kaai n amwarake naba iai. (Nakoaia Ibonga 3:1-​16; 7:28-​36) E atongaki naba te Kauring bwa te uaia n amwarake ibukina bwa e irekereke naba ma te ibuoka n amwarake.

²¹ E irekereke naba Iehova n te uaia n amwarake aei, kioina ngkai boni ngaia ae te tia Bairea te waaki aei. Iesu bon te karea, ao Kristian aika kabiraki a riki bwa taani katoong banna. E oti bwa iai te nakoraoi i marenaia taani katoong banna ma Iehova ngkana a amwarake n ana taibora. Ngaia are e korea ae kangai Bauro: “Te mangko ae karaoiroaki ae ti karaoiroia, tiaki bon te buokanibwai n raraani Kristo n nimaki? Ao te berena ae ti tabeutaia, tiaki bon te buokanibwai n rabatani Kristo ni kanaki? Ba ngaira, aika ti bati, bon te berena ae ti teuana ao te rabata ae ti teuana: ba ti bane ni buokanibwai n te berena are ti teuana ni kanna.”​—1 I-Korinto 10:16, 17.

22. Baikara titiraki ibukin te Kauring aika ti riai n teimatoa n iaiangoi?

²² Bon tii kauringan ana Katairiki te Uea ae kaakaraoaki teuana te tai i nanon te ririki irouia Ana Tia Kakoaua Iehova. E kaineti raoi karaoan aei ma ana taeka Iesu are e tuangia taan rimwina ni kangai: “Karaoa aei bwa kanuringau.” Ti kauringa maten Iesu n tain te Kauring, are te mate are e boutokaa ana tautaeka Iehova. N aron ae ti a tia n ataia n te uaia n amwarake aei, e tei te kariki ibukin rabwatan Iesu are e a tia n anga bwa te karea, ao te wain e tei ibukin raraana ae kawawaeaki are e kareanna naba. Ma e ngae n anne, ao bon tii tabeman aika katoong banna ni kauring aika te kariki ao te wain. Bukin tera ngkai e riki aei? Iai nanon te Kauring aei nakoia aomata aika mirion ma mirion mwaitiia aika a aki katoong banna aikai? Ni koauana, tera nanona nakoim?

[Kabwarabwara ae nano]

Tera Am Kaeka?

• Bukin tera ngke e moana karaoan kauringan ana Katairiki te Uea Iesu?

• Iraua tain karaoan te Kauring ae riai?

• Tera nanon te kariki ae aki-karikaki ibukin te Kauring?

• E tei ibukin tera te wain are e kabonganaki n tain te Kauring?

[Taamnei n iteraniba 9]

E moani karaoaki ana Katairiki te Uea iroun Iesu