Kabebetean Te Rawawatannano N Te Aro Ae Manena
“Bane mai nakoiu, ngkami aika kam kua ma n rawawata i ani uotami, ao N na motiki rawami.”—MATAIO 11:28, BK.
1, 2. (a) Tera ae e mena n te Baibara, ae e kona ni kabebetea te rawawatannano ae bati? (b) Tera aron nakoraoin kamanenan ana reirei Iesu?
KO NA boni bae ni kakoauaa ae e buakaka te karawawataki ae bati, bwa e kona ni karika te rawawatannano. Te Baibara e kaotia bwa a rangi ni karawawataki aomata nako n te aro ae a mwaiti aika a kakaantaninga kamaiuaia man rawawatan te maiu aei. (I-Rom 8:20-22) Ma te Baibara e kaota aron kauarerekean te rawawatannano ngkai naba. E na reke anne man iran nanon ana reirei, ao katotongan aroaron te rorobuaka are e maiu uoua tenga te ririki n nako. Bon te kabenta ngaia, ma e mamate riki nanona n tangiria aomata. E ringi nanoia aomata ngke e maroro ma ngaiia, e tabeakina kainnanoia, e buokia aomata aika mamaara, ao e kabebetei nanoia akana a rawawata. Ao riki, e buokia aomata aika mwaiti bwa a na karaoa aia kabanea n raoiroi ni kaineti ma bwaai n taamnei. Ao ibukin anne a kabebeteaki rawawatan nanoia, n aron naba are e kona n reke iroum.—Ruka 4:16-21; 19:47, 48; Ioane 7:46.
2 Te mwaane aei bon Iesu mai Natareta, ao e aki kairaki teuae n te rabakau are e kakaaeaki ngkoa i Rom, Atenai, ke Arekanria. Ma e ngae n anne, a bon rangi n ataaki ana reirei. Iai te boto n iango ae aana ana reirei, ae taekan te tautaeka ae e na kabonganaki iroun te Atua ibukin kanakoraoan tautaekanakin te aonnaba. Iesu e kabwarabwarai naba booto n reirei aika manena ibukin te maiu, aika rangi ni kakawaki naba ibukin boong aikai. Aomata aika reiakin ma ni kamanena ana taeka Iesu a karekei kakabwaiaia ngkai naba, n ikotaki ma kabebetean rawawatan nanoia ae bati. Anne naba ae ko tangiria?
3. Tera te kakao ae moan te raoiroi are e taekinna Iesu?
3 Tao ko nanououa iai. ‘Te koaua bwa te aomata ae maiu rimoarimoa e kona naba ni manena ibukiu ngkai?’ Ongora n ana kakao Iesu aei: “Bane mai nakoiu, ngkami aika kam kua ma n rawawata i ani uotami, ao N na motiki rawami. Katokaa au amo i aomi, ao reireiningkami irou, ba I nimamannei ma n nanorinano, ao a na reke raun nanomi. Ba e kamaiu amomi ae mairou, ao e bebete uotami ae N na katokaa i aomi.” (Mataio 11:28-30, BK) Tera ae e nanonna iai? Ti na neneri taeka aikai ma n noria bwa a na kanga ni karekea te kabebeteaki man te rawawatannano ae bati.
4. E taetae nakoia antai Iesu, ao bukin tera bwa tao e kangaanga irouia taan ongora tabeman, kakaraoan are e tuangia?
4 Iesu e taetae nakoia aomata aika mwaiti aika a kakorakoraia n ira nanon te tua, ma a ‘rawawata i aani uotaia,’ ibukina bwa mataniwin te Aro n I-Iutaia a karika te Aro, bwa te uota ae rangi n rawawata. (Mataio 23:4) A kaatuua taekan tuua aika mwaiti kurikuri aika i rekereke ma anuan te maiu aei. Tiaki te koaua bwa e na bae n rawawata nanom ngkana ko aki toki n ongora, “e tabuaki anne”? Ma ana kakao Iesu bon te kakao nakon te koaua, te raoiroi, ao nakon te maiu ae raoiroi riki ae e na reke man mutiakinan ana taeka. Eng, aron kinaakin te Atua ni koaua e reitaki ma mutiakinan Iesu Kristo, bwa rinanona, aomata a kona n ataa aroaron Iehova. E kangai Iesu: “Ane e a tia n norai ao e a tia n nora naba te Tama.”—Ioane 14:9.
E Karawawata Nanom Aroaroni Maium?
5, 6. Iraua booia taani mwakuri n ana tai Iesu ao tera aroaron aia beku, ni kabotauaki ma ae karaoaki n taai aikai?
5 Tao e kakaongora te reirei aei iroum ibukina bwa e karawawata nanom am mwakuri, ke aron am utu. Tao uotam tabeua riki a rangi ni karawawatako. Ngkana ngaia anne, ao ko katotongia aomata aika raoiroi ake a kawaraki ma ni buokaki iroun Iesu. N aron anne, iangoa aron kangaangan karekean boon te maiu, ae te rawawata ae kaaitara ma aomata aika mwaiti ni boong aikai, n aron naba are riki n ana tai Iesu.
6 Maanin ana beku te tia mwakuri n ana tai Iesu, bon 12 te aoa ni katoa bong i nanon 6 bongin te wiki, ao e kabooaki n tii teuana te tiring n te bongina. (Mataio 20:2-10) Tera aron te boo anne ni kabotauaki ma boom ke booia raoraom? E kangaanga n tabetai ataakin kakawakin aia boo kaain rimoa ni kabotauaki ma booia kaain ngkai. Te anga teuana ibukin karaoan anne, ngkana ti iangoi mwaitin bwaai aika a kona ni kabooaki n te mwane. E taku te tia rabakau temanna bwa n ana bong Iesu, teuana te kariki ae karaoaki ma aua mwangkon te burawa, e kabooaki ni boon te tia mwakuri ae reke irouna ibukin teuana ana aoa ni mwakuri. Te tia rabakau temanna e taku bwa te mwangko ni wain e kabooaki ni boon te tia mwakuri ae reke i nanon uoua te aoa. Kam noria ngkanne man rongorongo aikai bwa aomata ake a maiu ngkekei a korakai ni mwakuri n te tai ae maan, bwa e aonga n reke booni maiuiia. A kainnanoa kabebetean nanoia ao kamaiuaia, n ai arora naba. Ngkana ko mwakuri, tao ko a namakina kairoroakim bwa ko na kakorakorako riki. N taai aika mwaiti e aki reke ara tai bwa ti na karauira moa n iango raoi imwain karaoan ara motinnano. Tao e ingainga naba nanom n tangira kabebeteam.
7. Tera aron butimwaean ana rongorongo Iesu?
7 E teretere bwa ana kakao Iesu nakoia aomata aika a “kua ma n rawawata” e na bon anaa nanoia taan ongora aika mwaiti. (Mataio 4:25; Mareko 3:7, 8) Ao uringnga bwa Iesu e berita naba bwa ‘e na motika rawaia.’ E mwamwakuri naba te berita anne ni karokoa ngkai. E kona ni kaineti naba nakoira ngkana ti “kua ma n rawawata,” ao nakoia naba aomata ake ti tangiriia, aika a titeboo aroaroia ma aroarora.
8. E aera ngkai kaikawaaia ataei ao te kara a boni kabatiaa rawawatan nanoia aomata?
8 Bon iai riki bwaai tabeua ake a karawawataia aomata. E kangaanga kaikawakiia ataei. Ataei naba a namakina te kangaanga i nanoni maiuia. A rikirake mwaitiia aomata aika kakaokoro nako roroia aika a kaaitara ma kangaanga n aron aorakin aia iango ao rabwataia. Te koaua bwa a abwabwaki riki maiuia aomata ngkai, ma iai naba kangaanga aika onoti nakoia kaara aika a aki kona ni katokaki, e ngae ngkai e a tia n rikirake te rabakau ni bwainnaoraki.—Te Minita 12:1.
Tabekan te Amo
9, 10. Tera ae e tei ibukina te amo n taai ake rimoa, ao bukin tera Iesu ngke e weteia aomata bwa a na katokaa ana amo i aoia?
9 Ko bon noria n taeka ake a mwaneweaki man Mataio 11:28, 29 (BK), bwa e kangai Iesu: “Katokaa au amo i aomi, ao reireiningkami irou.” N te tai anne, te aomata ae mangori e kona n namakinna bwa kangaa, e mwamwakuri i aan te amo teuana, bwa ni moa man taai ake rimoa, te amo bon te bwai ae e kaikonakaki iai te kaauunganaki ke te tautoronaki. (Karikani Bwaai 27:40; Nakoaia Ibonga 26:13; Te Tua-Kaua 28:48) A mwaiti naba taani mwakuri ake e kaitiboo Iesu ma ngaiia, ake a aonangaa te amo ni koaua ngkana a uouotii bwaai aika tinebu. Tein rabwatan te amo e kona ni kabebetea uouotakina, ke e kona ni kananangaa roroan te aomata ao angana. Kioina ngke te kabenta Iesu, e na bae n rabakau ni karaoa te amo ae “kamaiu.” Tao e nangoa te amo are e karaoia n te kunnikai ke kunin te man, bwa e aonga ni bebete uouotakina.
10 Ngke e kangai Iesu, “Katokaa au amo i aomi,” tao e kabotaua arona ma te aomata are e karekei aamo aika raraoi aika a “kamaiu” nakon angaia ao roroaia taani mwakuri. Mangaia are e reitia ni kangai Iesu: “E bebete uotami ae N na katokaa i aomi.” E kaotaki iai bwa e aki riribaki kabonganan te amo aei, ao e na bon aki kakorakai mwakuriana. Te koaua bwa ngke e weteia taan ongora irouna bwa a na butimwaea amona, Iesu e aki taekinna bwa n te tai naba anne e na katoki iai rawawata ni kabane ake a rotiia. Ma e ngae n anne, te kaantaninga ae boou ae e kaotiotia iai e na kabebetei nanoia. A na kabebeteaki naba ngkana a kaeta aroaroni maiuia ao aroia ni mwamwakuri. N etina, te kaantaninga ae mataata ma ni koaua raoi e na buokia ni kauarerekea te rawawatannano ni maiuiia.
Ko Kona Naba ni Kabebeteaki
11. Bukin tera bwa Iesu e aki taekina kaakean te amo teaina ibukin tabekan are teaina?
11 Taiaoka n noria bwa e aki taku Iesu bwa aomata ngkekei a na kaakea te amo teaina, bwa a aonga n aonangaa are teaina. Bwa e na teimatoa Rom n tautaeka i aon abaia, n aroia naba tautaeka ni boong aikai a taua aroia aaba ake a maeka iai Kristian. N te moan tienture, akea tokin te tautaeka n Rom n anaa taian angabwai mairouia aomata ao a teimatoa naba kangaanga n aron taren te mwane ao taian aoraki. A rorotaki naba aomata n te aki-kororaoi ao te bure. Ma e ngae ni bwaai aikai, a boni kabebeteaki aomata n te tai anne ngkana a butimwaea ana reirei Iesu, n aron naba ae e kona n reke iroura ni boong aikai.
12, 13. Tera are e katereterea Iesu, ae e na karekea te kabebeteaki nakoia aomata, ao tera aron butimwaeana irouia tabeman?
12 E kateretereaki te aro teuana ae kakawaki ae e kona ni kamanenaki iai ana kabotau Iesu ibukin te amo, ni kaineti ma te mwakuri ni kakiritiania aomata. Akea te nanououa bwa ana mwakuri Iesu ae e moanibwaiaki riki irouna, bon reiakinaia aomata, ao e moamoa riki n taekan ana Tautaeka n Uea te Atua. (Mataio 4:23) Mangaia are ngke e kangai, “Katokaa au amo i aomi,” e bon nanona naba te kakairi irouna ni karaoan te mwakuri anne. Taian Euangkerio a kaotia bwa a anaaki nanoia aomata aika raoiroi n ana reirei Iesu, n te aro are a boni kakeai aia mwakuri are a tataneiai ni kakaraoi, ma ni karekea ae boou. A bon rangi n tabeaianga aomata rimoa ibukin karekean te mwakuri. Uringa ana wewete nakoia Betero, Anterea, Iakobo, ao Ioane: “Mai ri mwiu, ao N na karaoingkami ba kam na riki ba taan akawa aika konami aomata.” (Mareko 1:16-20) E kaotia nakoia taan akawa akekei aron raunnanoia ae a na namakinna ngkana a karaoa te mwakuri are e bon moanibwaia naba, ma ni mwakuri iai i aan ana kairiri, ao n ana ibuobuoki.
13 I-Iutaia tabeman ake a ongora irouna a oota iai ao a kamanena ana reirei. Iangoa bannan rongorongon bwaai ake a riki i rarikin taari, ae ti kona ni warekia taekana n Ruka 5:1-11. Taan akawa ake aman a kangaina ni mwakuri, ma akea konaia. Ma e karina n onrake aia karaun! E aki manennanti aei ma e a riki man ana mwakuri Iesu. Ngke a tarataraa mataniwin te bike, a noria aomata aika uanao aika a ingainga ni kan ongora ana reirei Iesu. E kateretereaki iai nanon ana taeka Iesu nakoia aomata ake aman aikai: ‘I mwini ngkai, ao konami aomata.’ Tera aia kaeka iai? “Ao ngke a a tia ni kaaerakei waia nako eta, ao a kitani bwaai ni kabane, ao a iriria.”
14. (a) Ti na kanga ni kabebeteaki ni boong aikai? (b) Tera te euangkerio ae kamaiu ae e tataekinaki iroun Iesu?
14 Ko kona naba ni karaoa ae ai aron anne. E waaki nako reiakinaia aomata te koaua man te Baibara. Onoua tabun te mirion, mwaitiia Ana Tia Kakoaua Iehova ni katobibia te aonnaba ake a a tia ni butimwaea ana kakao Iesu ae a na ‘katokaa ana amo i aoia,’ ma n riki bwa taan akawa aika ‘konaia aomata.’ (Mataio 4:19) Temwangina a kabwanina aia tai iai, ao temwangina a kabanea aia tai n te mwaiti ae e kona n reke irouia. E kamaiu karaoan te mwakuri aei irouia ao ngkanne e kabebeteaki naba iai rawawatan nanoia. E reitaki ma kakaraoan ae a kukurei ni kani karaoia, ae kaongoraea aomata te rongorongo ae raoiroi ae ‘euangkerion te tautaeka n uea.’ (Mataio 4:23) Bon te bwai ae kakukurei maroroakinan te rongorongo ae raoiroi, ao e moamoa riki te euangkerio aei. Iai n te Baibara moan reirei aika ti kainnanoi, bwa ti aonga ni kona ni kakoaua nakoia aomata aika mwaiti bwa a kona ni bita maiuiia bwa e aonga n uarereke riki iai te rawawatannano.—2 Timoteo 3:16, 17.
15. Ko na kanga ni kakabwaiaki man ana reirei Iesu ibukin kanakoraoan maiura?
15 A a bon tia naba ni buokaki teutana aomata ake a tibwa moanna n reiakina taekan ana Tautaeka n Uea te Atua, n ana reirei Iesu ibukin kanakoraoan maiuia. A mwaiti aomata aika a kakoauaa ae a kabebeteaki nanoia n ana reirei Iesu, ao a buokaki iai bwa a na bita aroaroni maiuiia. Ko kona ni kakoauaa naba anne ngkana ko neneri reirei ibukin kanakoraoan te maiu, ake a taekinaki n rongorongon maiun Iesu ao ana mwakuri ni minita, ao e moamoa riki n taian Euangkerio ake a koreaki iroun Mataio, Mareko, ao Ruka.
Te Kawai Teuana ae Kabebetei Naano
16, 17. (a) Ko na kunea iia ana reirei Iesu aika kakawaki tabeua? (b) Tera ae e kainnanoaki ibukin karekean te kabebeteaki rinanon kamanenan ana reirei Iesu?
16 N 31 C.E., Iesu e anga te kabwarabwara ae taabangaki ataakina n te aonnaba ni karokoa naba te bong aei. N angiin te tai, e aranaki bwa te Kabwarabwara i aon te Maunga. E koreaki ni Mataio mwakorona 5 nakon 7, ao n Ruka mwakorona 6, ao a kateretereaki iai ana reirei aika mwaiti. Iai riki ana reirei Iesu ake a kaotaki ni kibun taian Euangkerio tabeua. Mwaitin bwaai ake e taekin a boni mataata raoi, ma e kangaanga riki aron kamanenakiia. E aera bwa ko aki karaua raoi ni wareki mwakoro aikai ma n iaiango raoi taekaia? Kariaia mwaakan ana reirei bwa e na kaira am iango ao am kaantaninga.
17 A mwaiti aanga ake a kona iai ni baireaki ikotakin ana reirei Iesu. Ti na ikotii ana reirei aika kakawaki n te aro ae e na kataaki ni kamanenaki teuana te reirei i nanoni maiura, ni katoa bongin te namwakaina. N te aro raa? Tai waekoa n rinanoi. Uringa taekan te tia tautaeka temanna are kaubwai ae e titirakina Iesu Kristo ni kangai: “Tera ae N na karaoia, ba e aonga n reke i rou te maiu are aki toki iai?” Ngke Iesu e taekin tuua aika kakawaki mai buakon ana Tua te Atua, e taku te aomata arei bwa e bon tabe n ongeaba iai. Ma e ngae n anne, e ataia bwa iai riki bwaai tabeua ake e riai ni karaoi. Iesu e kaungaa nanona bwa e na kakorakoraa ni kamanenai riki ana reirei te Atua i nanoni maiuna, bwa e aonga n riki bwa te tia rimwina ae kakaonimaki ni mwamwakuri. E mataata bwa e tuai n tauraoi te aomata arei ni kakorakoraia riki iai. (Ruka 18:18-23) Mangaia are te aomata are e kan ataa ana reirei Iesu ni boong aikai, e riai n uringnga bwa iai te kaokoro i marenan kakoauan reirei aikai ma kamanenakiia, are te bwai ae e na kauarerekea te rawawatannano.
18. Kaotia bwa ko na kanga ni kakabwaiaki man kamanenakin te bwaoki ae karinaki n te kaongora aei.
18 Moana kamanenakin ana reirei Iesu, n te aro ae ko taraa te reirei nambwa 1 ae e mena n te bwaoki ae karinaki n te kaongora aei. E kaineti ma Mataio 5:3-9. Ti kona ni bane ni kabanea ara tai ae maan n iaiangoi reirei aika rangi n raoiroi ake a kaotaki ni kiibu aikai. Ma ngkana ko tarai reirei aikai ni kabane, tera reireiam ae reke ni kaineti ma aron rotakin te aomata n aroaro aika a bwainaki irouna? Tera ae e na buokiko ngkana ko tangiria n tokanikai i aon te rawawatannano ae bati? Ko na kanga ni buokaki ngkana ko mutiakin riki bwaai n taamnei, ma ni kabatiaa iaiangoaia? Iai te bwai ae ko rangi n tabeakina ae ko riai ni kauarerekea riki iaiangoana, bwa e aonga n reke riki am tai ibukin bwaai n taamnei? Ko na kukurei riki ngkai ngkana ko karaoa anne.
19. Tera ae ko kona ni karaoia, bwa e aonga n reke riki te atatai ao te ataibwai iroum?
19 Karaoa riki te bwai teuana ni kaineti ma aei. Maroroakin kiibu aikai ma ana toro te Atua temanna, ae tao buum ni mare, am koraki ae kaan, ke raoraom. (Taeka N Rabakau 18:24; 20:5) Ururingnga bwa te tia tautaeka ae kaubwai e bon titirakina te aomata riki temanna, ae Iesu, taekan te bwai teuana ae i rekereke iai. Te kaeka e kona ni karekea te kukurei ae bati riki ao te maiu ae teimatoa nakoina. Te tia taromauria te Atua ae ko na maroroakin kiibu aikai ma ngaia e na aki rabakau n aron Iesu; ma e ngae n anne, te maroro i aon ana reirei Iesu e na karekea kabwaiami ni kauomaningkami. Kataia ni moan taai ni karaoa anne.
20, 21. Tera te babaire ae ko kona ni waakinna ae e na buokiko n ataa ana reirei Iesu, ao ko na kanga n ataia bwa e nako raoi am kekeiaki ke e aki?
20 Taraa riki te bwaoki ae “Reirei Ibukin Buokam.” Reirei aikai a ikotaki n te aro ae ko kona n rinanon teuana mai buakoia ni katoa bong. Ko kona moa ni wareka ana taeka Iesu ni kiibu aika kaotaki. Ao ngkanne, iaiangoi ana taeka. Iangoia bwa ko na kanga ni kamanenai ni bon nakoim. Ngkana ko taku bwa ko a tabe ni karaoa anne, ao iangoia ngkanne bwa ko na kanga ni kaboraoa riki maium ma ana reirei te Atua anne. Kakamanenaa i nanon te bong anne. Ngkana e aki rangi ni mataata te reirei anne iroum, ke ko aki rangi n ataa aron kamanenana iroum, ao mwakuri riki i aon te reirei anne teuana riki te bong. Ma uringnga bwa tiaki nanona ae ko riai n rabakau raoi iai imwain ae ko nakon te reirei are imwina. N te bong are imwina, ao rinanon te reirei teuana. N tokin teuana te wiki, ko kona n iangoia bwa e uara aron nakoraoin am kekeiaki ni kamanenai aua ke nimaua mai buakon ana reirei Iesu. Rinanoi riki reirei tabeua n te kauoua ni wiki. E na aki bwara nanom ngkana ko noria bwa ko a tia n aki kamanena te reirei teuana. E na riiriki anne irouia Kristian ni kabane. (2 Rongorongo 6:36; Taian Areru 130:3; Te Minita 7:20; Iakobo 3:8) Karaoa naba anne n te katenua ao te kaaua ni wiki.
21 Imwin teuana tabun te namwakaina, ao ko na bae n tia n rinanon reirei aika 31. Ao e na tera am namakin imwin anne? Ko na kukurei riki, ao e na bebete riki nanom? E ngae ngkana e uarereke kekerakem iai, ma ko na bae n namakina bebeten riki nanom, ke ko na rabakau riki n tokanikai i aon te rawawatannano, ao ko na ataa aron te keiaki riki iai. Tai mwaninga bwa iai naba ana reirei Iesu aika mwaiti aika raraoi ake a aki koreaki ikai. Kakaai taekan reirei aikai ma ni kataia ni kamanenai.—I-Biribi 3:16.
22. Tera ae e kona n riki ngkana a iraki nanon ana reirei Iesu, ma tera riki ae e riai n rinanoaki iai?
22 Ko kona n noria bwa e ngae ngkai iai rawawatan ana amo Iesu teutana, ma bon te amo ae aki kangaanga uouotakina. E bebete te uota ae butimwaean ana reirei, ao te ririmwina. Raoraon Iesu ae kaan ae te abotoro Ioane e kakoauaa naba anne, imwin 60 tabun ana ririki n rinanona, ao e kangai: “Ba bon tangiran te Atua te baei, ae tauan ana tua i roura: ao a aki rawawata ana tua.” (1 Ioane 5:3) Ko kona naba n onimakina anne. Ngkana ko maan riki ni kamanena ana reirei Iesu, ao ko na noria bwa ko aki rangi ni karawawataki ni bwaai aika karawawatai nanoia aomata ni boong aikai. Ko na noria bwa ko a tia ni karekea te kabebeteaki ae bati. (Taian Areru 34:8) Ma e ngae n anne, bon iai riki te bwai teuana ae e riai n iangoaki, ni kaineti ma ana amo ae bebete Iesu. E taekinna Iesu bwa e “nimamannei ma n nanorinano.” Tera i rekereken anne ma reiakinan ao katotongan aroaron Iesu iroura? Ti na rinanon aei n te kaongora ae imwin aei.—Mataio 11:29, BK.
Tera Am Kaeka?
• Bukin tera ngkai ti riai n tarataraa Iesu ngkana ti tangira kabebetean nanora man te rawawatannano ae bati?
• E tei ibukin tera te amo, ao bukin tera?
• Bukin tera Iesu ngke e kaoia aomata bwa a na katokaa amona i aoia?
• Ko na kanga ni karekea te marurung ni kaineti ma bwaai n taamnei?
[Kabwarabwaraan n iteraniba 24]
E kangai aia kibu ibukin te ririki Ana Tia Kakoaua Iehova i nanon 2002: “Bane mai nakoiu . . . ao N na motiki rawami.”—Mataio 11:28, BK.
[Te bwaoki/Taamnei n iteraniba 22, 23]
Reirei Ibukin Buokam
Baikara bwaai aika raraoi aika ko kona ni kunei ni Mataio mwakorona 5 nakon 7? Iai i nanon mwakoro aikai reirei aika a taekinaki iroun te tia Reirei ae Rabakau ae Iesu ngke e mena i aon te tabuki i Kariraia. Taiaoka, kabongana am Baibara ni wareki kiibu aika a kaotaki i nano, ao imwina, titirakiniko titiraki akana i rarikiia.
1. 5:3-9 Tera ae I tuangaki ikai ni kaineti ma au kaantaninga? Tera ae N na karaoia bwa I aonga ni kukurei riki? N na kanga n tabeakini riki bwaai n taamnei aika I kainnanoi?
2. 5:25, 26 Tera ae e raoiroi riki nakon katotongan te nano ni kairiribai ae e bwabwainaki irouia aomata aika mwaiti?—Ruka 12:58, 59.
3. 5:27-30 Tera ae e kateretereaki n ana taeka Iesu aikai ibukin iaiangoan te kaibwabwaru n te taataan? E na kanga n rikirake kakukureiau ao raun nanou ngkana I rawa n iaiangoi baikai?
4. 5:38-42 Bukin tera bwa I riai ni kekeiaki n aki katotonga aroaroia aomata n taai aikai, ae te kakanneti ae riaon te riai?
5. 5:43-48 N na kanga ni kakabwaiaki ngkana I kinaia riki aomata aika tao I iangoia bwa aiau ngkoa? E na kanga te aro anne ni buoka kauarerekean ke kamaunan te itabarara?
6. 6:14, 15 Ngkana I rawa ni kabwara aia bure aomata n taai tabetai, e aanaki arou anne i aon te nanonibwi ke te kanaeng? N na kanga ni bita arou anne?
7. 6:16-18 I tabeakina riki tarakiu irouia aomata nakon aroarou ni koaua? Tera ae I riai ni mutiakinna riki?
8. 6:19-32 Tera ae e kona n riki ngkana I a rangi n raraomaeakina te mwane ao au bwaikoraki? Iaiangoan tera ae e na buokai ni bwaina te kaantaninga ae riai iai?
9. 7:1-5 Tera au namakin ngkana I mena i rarikia aomata aika a aki toki ni kabuakakaia aomata tabeman ma n tiribureiia, ao n nora moa aia kairua? Tera bukina ae e kakawaki bwa N na rawa ni karaoa anne?
10. 7:7-11 Ngkana e raoiroi te botumwaaka ni kaineti ma au tataro ni bububutii nakon te Atua, tera manenan te botumwaaka n anuani maiuu tabeua riki?—Ruka 11:5-13.
11. 7:12 E ngae ngke I bon ataa taekan te Kibu ni Kora, ma tera arou ni kakaonimaki ni kamanenaa te reirei aei ngkana I reitaki ma aomata tabeman?
12. 7:24-27 Kioina ngkai bon tabeu bwa N na bairea kawaiu n te maiu aei, tera ae e na katauraoai ni kaaitarai kangaanga aika a riiriki? Bukin tera bwa N na riai ni moantaai n iangoa aei?—Ruka 6:46-49.
Reirei Tabeua Riki Aika I Kona n Iaiangoi:
13. 8:2, 3 N na kanga ni katotonga aron Iesu are e nananoangaia aomata aika kananoanga?
14. 9:9-38 Tera arou ni bwaina te nanoanga, ao N na kanga ni kaotiotia riki?
15. 12:19 Man kairau n are taetae ni burabetinaki ibukin Iesu, te koaua bwa I boni kekeiaki ni kararoai man taiani kauntaeka?
16. 12:20, 21 Tera te raoiroi ae I kona ni karaoia ngkana I rawa ni karawawataia aomata n au taeka ke ni bwaai aika I karaoi?
17. 12:34-37 N angiin te tai, tera kanoan au maroro? I ataia ae koonakin te aoranti irou e na kaotinakoa ranin te aoranti, ma ngaia are bukin tera ngkai I riai n tutuoa raoi bwaai aika a mena i nanou?—Mareko 7:20-23.
18. 15:4-6 Man ana taeka Iesu aei, tera otau ae reke ibukin mwamwannanoakia kara?
19. 19:13-15 I riai ni kamwawa au tai ibukin karaoan tera?
20. 20:25-28 Bukin tera bwa e aki manena kabonganan te mwaaka i aoia aomata, ngkana karaoan anne e a boto i aon te nano ni kani kakannato? N na kanga ni katotonga Iesu ni kaineti ma aei?
Reirei Tabeua Riki Aika A Koreaki Iroun Mareko:
21. 4:24, 25 Tera mwin aroarou nakoia aomata tabeman?
22. 9:50 Ngkana I bwaina te riai ni bwaai ake I karaoi ao n au taetae nikawai, tera uaana ae e kona ni kaantaningaki?
Ao te Kabanea, iangoi reirei tabeua aika a koreaki iroun Ruka:
23. 8:11, 14 Tera uaana nakoiu, ngkana I kariaia tautaekanakiu n te raraoma, tangiran te kaubwai ao te kakukurei?
24. 9:1-6 E ngae ngke iai mwaakan Iesu ni kamaiuia aoraki, ma tera te mwakuri ae e moanibwaia riki?
25. 9:52-56 I kakai maneang? I rarawa nakon te karekekai?
26. 9:62 Tera te kaantaninga ae I riai ni bwainna ni kaineti ma tabeu ae tataekinan rongorongon ana Tautaeka n Uea te Atua?
27. 10:29-37 N na kanga ni kaotia bwa te rao ni koaua ngai ao tiaki te aomata ae aki mutiakinia aomata?
28. 11:33-36 Bitaki raa aika I kona ni karaoi bwa e aonga ni bebete riki aroaroni maiuu?
29. 12:15 Tera i rekereken te maiu ma bwaikoraki?
30. 14:28-30 Ngkana I karaurau moa n iaiango imwain karaoan au motinnano, baikara bwaai ake I kona ni kararoai mai iai, ao baikara kakabwaia aika a na reke iai?
31. 16:10-12 Baikara kakabwaia aika N na karekei ngkana I maiuakina te kakaonimaki?
[Taamnei n iteraniba 20]
E kabebetei naano te mwakuri ni kakamaiu ae waakinaki i aan amon Iesu