Aberaam​—e Karaoa Te Katoto Ae Riai Ibukin Te Onimaki

“[Aberaam, bon] tamaia akana onimaki ni kabaneia.”​—I-ROM 4:11.

1, 2. (a) Tera aia iango Kristian ni koaua aika maiu ngkai, ibukin Aberaam? (b) Bukin tera Aberaam ngkai e aranaki bwa “tamaia akana onimaki ni kabaneia”?

TEUAEI bon aia bakatibu te botannaomata teuana ae korakora, te burabeti, te tia bitineti, ao ai te tia kairiri. Ma irouia Kristian aika maiu ngkai, e rangi n ataaki riki aroarona are e kaira Iehova ae te Atua bwa e na atongnga bwa raoraona​—ae taekan ana onimaki ae nene. (Itaia 41:8; Iakobo 2:23) Arana bon Aberaam, ao te Baibara e aranna bwa “tamaia akana onimaki ni kabaneia.”​—I-Rom 4:11.

² Tiaki te koaua bwa a onimaki naba aomata ake a maiu imwain Aberaam, n aron Abera, Enoka, ao Noa? Eng, ma bon Aberaam are e karaoaki te berita ma ngaia, ae a na kakabwaiaki iai botannaomata nako n te aonnaba. (Karikani Bwaai 22:18) Ai ngaia are e a riki bwa kaanga tamaia aomata ni kabane ake a na onimakina te Kariki are beritanaki. (I-Karatia 3:8, 9) N te aro teuana, Aberaam e kona n iangoaki bwa tamara naba, bwa ana onimaki e a riki bwa te banna ni katoto ae ti riai ni kakairi iai. Anuani maiuna ni kabane e kona n iangoaki bwa bannan raoi te onimaki, bwa e kaitiboo iai ma kataaki ao kariri aika mwaiti. N etina, e a kamani kaota matoan ana onimaki Aberaam imwain te tai are e a kaaitara iai ma te kabanea ni kataaki i aon ana onimaki​—ae taekan te tua ae e na kareana natina ae Itaaka​—n arona ni kakaonimaki Aberaam ni kataaki aika bebete riki. (Karikani Bwaai 22:1, 2) Ti na neneri kataaki tabeua mai buakon aikai, ma n noria bwa baikara reirei mai iai aika manena ibukira ni boong aikai.

Te Tua ae E na Kitana Ura

3. Tera rongorongon Aberam ae taekinaki n te Baibara?

³ Te Baibara e moan taekina Aberam (are e a manga ataaki n arana ae Aberaam imwina riki) ni Karikani Bwaai 11:26, ae taekina iai ae kangai: “Ao ngke itingaun ana ririki Tera, ao e karika Aberam, ma Naora, ma Aran.” Aberam bon kanoan te aomata ae mamaaka te Atua, ae Tem. (Karikani Bwaai 11:10-24) N aron ae taekinaki ni Karikani Bwaai 11:31, Aberam e mena ma ana utu i “Ura are abaia I-Kareria,” ae te kaawa ae kaubwai ae mena i mainikun te Karaanga ae Iuberetiti.a Ngkanne, e aki ikawairake bwa te aomata ae te tia rianna ae mamaeka n uumwa n rianna aika kunnikai, ma e boni mena n te kaawa ae e rangi n toronibwai. A kona ni kabooaki bwaai aika a roko mai tinaniku n taian makete ake i Ura. Auti aika mainaina beenia aika bati ruuia aika a toamau nako bwain nanoia n ikotaki ma bwaibu n ran, a tei irarikin kawaina nako.

4. (a) Baikara kangaanga aika a rereke irouia kaain Ura ake a kan taromauria te Atua ni koaua? (b) E a kanga Aberam n riki bwa te tia onimakina Iehova?

⁴ E ngae ngke e bati te kaubwai n te kaawa ae Ura, ma a boni kaaitara naba ma te kangaanga kaaina ake a kan taromauria te Atua ni koaua. Kaain te kaawa a rangi n tabeakina taromauriaia bouannanti ao maakakia aanti. Ao iai te taua ae abwabwaki ae tei n te kaawa anne, ae kateaki ibukin atuaia ae namwakaina ae arana Nanna. Akea te nanououa bwa e na boni bae ni korakora kairoroakin Aberam irouia aomata bwa e na buokanibwai n te taromauri ae kamwara aei, ao tao mairouia naba ana koraki tabeman. N aia karaki nikawai tabeman I-Iutaia, a taku bwa taman Aberam ae Tera bon te tia karao bouannanti. (Iotua 24:2, 14, 15) Ngkana e koaua anne ke e aki, ma Aberam bon tiaki te tia ira te taromauri ane kamwara anne. E boni maiu naba ana bakatibu are e a kara are Tem, ao akea te nanououa bwa e boni bae n tataekina ana atatai ibukin te Atua ni koaua. Ibukin anne, Aberam e a onimakina Iehova, ao tiaki Nanna!​—I-Karatia 3:6.

Kataakin Ana Onimaki

5. Tera te tua ao te berita ae e anga te Atua nakon Aberam ngke e mena i Ura?

⁵ E a kataaki ana onimaki Aberam. E kaoti te Atua nakoina ma n tua ni kangai: “Naako mai abam, ao mairouia am bu, ao man ana auti tamam, nakon te aba ae N na kaotia nako im: ao N na karaoiko ba te botanaomata ae ababaki, ao N na kakabaiako, ao N na kakanatoa aram; ao ko na riki n ae e na kabaia te aba iai: ao N na kakabwaiaiia akana taetae ni kakabaiako, ao N na karekea kain ane karereantiko: ao a na bane utun aonaba ni kabaia i roum.”​—Karikani Bwaai 12:1-3; Mwakuri 7:2, 3.

6. Bukin tera bwa e kainnanoaki te onimaki ni koaua iroun Aberam, ngke e kitana Ura?

⁶ E a boni kara Aberam ao e tuai n riki natina. E na kanga ngkanne n riki bwa “te botanaomata ae ababaki”? Ao e ngaa te aba are e tuangaki bwa e na nako iai? E aki tuangnga naba te Atua n te tai anne. Mangaia are bon te onimaki ae korakora ae kaira Aberam bwa e na kitana te kaawa ae kaubwai ma n toronibwai ae Ura. Te boki ae Family, Love and the Bible e taekin taai ake ngkoa ni kangai: “Te katuaeaki ae te kabanea ni korakora ae kona ni karaoaki nakon temanna kaain te utu ae reke n te bure ae rawawata, boni kanakoana man te utu, bwa e nang aki manga ‘kaaina’ te utu. . . . Aio bukina ae e kaota iai te ongeaba Aberaam ma mwiokoan te Atua ae moan te korakora irouna, ngke e ira nanon weteana mairoun te Atua ae e na aki tii kitana abana, ma e na kitania naba ana koraki.”

7. A na kanga naba Kristian ni boong aikai ni kaaitara ma kataaki aika ai aron ake a reke iroun Aberam?

⁷ Tao Kristian n taai aikai a kona naba ni kaaitara ma kataaki aika ai aron aikai. N aron Aberam, ti kona naba n namakina kairoroakira bwa ti na moanibwaia moa bwaikorakin te aonnaba aei, nakon bwaai aika reitaki ma te taromauri ni koaua. (1 Ioane 2:16) Tao ti ribaaki irouia kaain ara utu aika aki-onimaki, ao tao mairouia ara koraki ake a a tia ni kabaneaki man te ekaretia, ake a na kataia ni kamwaneira n te iraorao ae aki riai. (Mataio 10:34-36; 1 I-Korinto 5:11-13; 15:33) E karaoa te katoto ae moanibaan te raoiroi Aberam ibukira. E moanibwaia riki te iraorao ma Iehova, nakon bwaai ni kabane​—ao imwain naba te iraorao ma te utu. E bon aki ataia raoi bwa n te aro ra ae e na kakoroaki iai bukin ana berita te Atua, ke n te tai raa, ao n te tabo raa. Ma e ngae n anne, e kukurei ni kabotoa maiuna i aon onimakinan berita aikai. Ai raoiroi ra te kaunganano aei ibukira n taai aikai, ae kairira bwa ti na moanibwaia riki te Tautaeka n Uea!​—Mataio 6:33.

8. Tera aron rotakiia kaaini batan Aberam n ana onimaki, ao tera reireiaia Kristian mai iai?

⁸ Ao tera aroia kaain ana utu Aberam? E teretere bwa ana onimaki Aberam e rangi rota aroni maiuiia, ibukina bwa buna ae Nei Tarai ao ai natina ae Rota ae e a tia ni mate tamana, a kariaia irakin nanon ana wewete te Atua are a na kitana Ura. Tarin Aberam ae Naora ao natina tabeman a a manga kitana Ura rimwi riki ao a maeka i Aran, ike a a tataromauria iai Iehova. (Karikani Bwaai 24:1-4, 10, 31; 27:43; 29:4, 5) Taman Aberam ae Tera e kukurei naba n ira natina! Mangaia are te Baibara e taekinna bwa Tera ae ngaia atun te utu, ae e kaira te mwaing nako Kanaan. (Karikani Bwaai 11:31) N aron anne, e kona naba n uaana ara mwakuri ngkana ti bwaina te akoi ma n tataekina te rongorongo nakoia ara koraki?

9. Baikara katauraoi ake e karaoi Aberam imwain mwanangana, ao e a kanga ni kainnanoa te taotaonakinnano iai?

⁹ A bati bwaai ake e riai ni karaoi Aberam imwain mwanangana. E riai ni kaboonakoi abana ao ana bwai, ma ni manga kabooi uumwa n rianna aika kunnikai, kamero, taian amwarake, ao bwaai riki ake a kainnanoaki. Tao e korakora ana kabanemwane Aberam ngke e rangi ni katawea te mwananga, ma moan te kukurei ngaia n ongeaba iroun Iehova. Ai raoiroi ra te bong are a a bane n tauraoi iai bwaai ao Aberam ma ana koraki a tei i tinanikun oon Ura bwa a nang tauraoi ni mwananga! A mwananga nako meang maeao ngke a ira butin te Karaanga are Iuberetiti. Ni mwanangaia i nanon tabeua te wiki n te raroa ae 1,000 tabun te kiromita, ao a a roko ni kaawan Metobotamia mai meang riki ae Aran, ae te tabo ae a bane ni momotirawa iai taani mwananga.

10, 11. (a) Tao bukin tera Aberam ngke e kamaanna moa i Aran? (b) Tera te kaungaunga ae kona ni karaoaki nakoia Kristian ake a tabe ni kawakinia aia karo aika kara?

¹⁰ E katea ana maeka Aberam i Aran, bwa tao e a nanoanga tamana are e a kara are Tera. (Nakoaia Ibonga 19:32) A mwaiti naba Kristian ni boong aikai aika a uota te tabe ae kawakinaia aia karo aika kara ke a aoraki, ao karaoan anne irouia tabeman e kainnanoa bitakin aroaroni maiuia. Ngkana e riai karaoan anne, aomata aikai a kona ni kakoauaa raoi bwa “e kukurei te Atua” n aia mwakuri n tangira anne.​—1 Timoteo 5:4.

¹¹ E a tabe ni bwaka nako te tai. “Ana bong Tera uabubua ma nima ririki: ao e mate Tera i Aran.” E bae n rangi n rawawata nanon Aberam ni buan ana karo, ma ngke e a toki nanokawakina ao e a waekoa ni kitana te tabo anne. “Itingaun ma nima ririki ana ririki Aberam ngke e nako mai Aran. Ao Aberam e kaira Tarai are buna, ma Rota are natin tarina, ma aia bwai nako ni kabane ake a a tia ni kaiko ma aia aomata aika reke i rouia i Aran; ao a nako ba a na kawara te aba are Kanaan.”​—Karikani Bwaai 11:32; 12:4, 5.

12. Tera are e karaoia Aberam ngke e mena i Aran?

¹² E taraa ni kakaongora ataakin ae ngke e mena Aberam i Aran, ao e boni ‘kaikoa ana bwai.’ E ngae ngke e taona nanona nakon te kaubwai ngke e kitana Ura, ma e a manga boni kaubwai naba Aberam ngke e a kitana Aran. E mataata bwa e riki aei ni kakabwaiaana mairoun te Atua. (Te Minita 5:19) E ngae ngkai te Atua e aki berita bwa e na kabatiaa kaubwaia ana aomata ni kabane ni boong aikai, ma e kakaonimaki nakon ana berita ae e na karekei kainnanoia akana a ‘kitana mwengaia, taria, ke mwaaneia,’ ibukin tangiran te Tautaeka n Uea irouia. (Mareko 10:29, 30) A ikotaki naba ‘aomata’ nakon Aberam, are nanona bwa e reke naba ana toro. Booki aika te Jerusalem Targum ao te Chaldee Paraphrase, a taku bwa Aberam e ‘rairi nanoia aomata.’ (Karikani Bwaai 18:19) E kairaki naba nanom n am onimaki bwa ko na maroro ma kaain rarikim, raoraom ni mwakuri, ao n reirei? E aki katea ana maeka Aberam ma ni mwanuokina taekan ana tua te Atua, ma e kabongana raoi ana tai ni maeka i Aran. Ma e a roko ngkai te tai are e nang kitanna iai. “Ao e nako Aberam, n ai aron ana taeka Iehova nako ina.”​—Karikani Bwaai 12:4.

Iteran te Iuberetiti are Teuana

13. N te ririki raa are e a roko iai Aberam n te aba are e mena n iteran te Karaanga are Iuberetiti, ao tera ae nanonaki n aei?

¹³ E a manga mwananga naba Aberam. E kitana Aran ao e a wairio n touanako kawaina n te raroa ae 90 te kiromita. Tao e motirawa moa Aberam n te tabo ae uakaan ma te Iuberetiti, ae kaaitara ma Karekemiti, ae te kaawa ae nibwan ngkoa te iokinibwai rimoa. Bon te tabo ae a bane n roroko iai taan iokinibwai.b N ningai te ririki aei, are Aberam e a roko n te aba are n iteran te karaanga are teuana? Te Baibara e kaotia bwa e riki aei 430 te ririki imwain te Otinako mai Aikubita irouia I-Iutaia n Nitian 14 1513 B.C.E. E kangai Te Otinako 12:41: “Ao ngke a koro abubua ao teningaun te ririki, n te bong naba arei, ao a bane n nako ana taanga Iehova man te aba are Aikubita.” E mataata ngkanne bwa e moana waakinan te berita ma Aberaam n Nitian 14 1943 B.C.E., n te tai are e a ongeaba iai Aberam n roko n te aba are mena n iteran te Iuberetiti are teuana.

14. (a) Tera ae e kona n noria Aberam ni matan ana onimaki? (b) A kanga ni kakabwaiaki riki ana aomata te Atua ni boong aikai, nakon kakabwaiakin Aberam?

¹⁴ Aberam e kitana te kaawa ae kaubwai rimoa. Ma ngkai kaanga e nora te “kawa are iai aana aika nene,” ae taekan te tautaeka ae raoiroi ae na tautaekana te botannaomata. (Ebera 11:10) E ngae ngke e uarereke ana atatai Aberam, ma e a tia ni moanna n ota n ana kaantaninga te Atua ae e na manga kamaiuia aomata ake a kabureaki n te mate. Ni boong aikai, ti a kakabwaiaki ngkai ti anganaki te atatai i aon ana kaantaninga te Atua ae rababa riki, nakon are e reke iroun Aberam. (Taeka N Rabakau 4:18) Te “kaawa,” ke te Tautaeka n Uea are kaantaningaki iroun Aberam, e a tia n riki bwa te bwai ni koaua ngkai​—ae e a tei i karawa ni moa man 1914. Tiaki ngkanne te koaua bwa ti riai ni kairaki iai, bwa ti na karaoi mwakuri aika kaota onimakinan ao mwiokoan Iehova iroura?

E Moanaki te Maeka n Ianena n te Aba ni Berita

15, 16. (a) Bukin tera bwa Aberam e kainnanoa te ninikoria, ngke e katea te baonikarea nakon Iehova? (b) A na kanga Kristian ni boong aikai n ninikoria naba n aron Aberam?

¹⁵ E tuangira ae kangai Karikani Bwaai 12:5, 6: “A roko n te aba are Kanaan. Ao Aberam e ri nukan te aba arei nakon te tabo are Tekem, nakon ana oke More.” Tekem e mena n te tabo ae 50 te kiromita i meangin Ierutarem, ao e mena n te marua ae maiureirei, ae e kabwarabwaraki bwa kaanga, “te baretaiti n te aba ae tabu.” Ma “a memena n te aba arei tibuni Kanaan.” Kioina ngkai a bubuaka aroaroni maiuia kaaini Kanaan, e riai ni kakorakoraa Aberam ni kamanoia kaain ana utu man aia kairiri ae buakaka.​—Te Otinako 34:11-16.

¹⁶ N ana kauoua n tai Iehova ni “kaoti nakon Aberam, ao E taku, N na angania am kariki nako te aba aei.” Ai kamaiu ra anne! E kainnanoa te onimaki Aberam bwa e na kukurei ibukin kakoauan te bwai are e na reke irouia tibuna ake a tuai ni bungiaki. Ma ibukin kukurein nanona iai, Aberam e “katea te baonikarea teuana iai nakon Iehova, are kaoti nako ina.” (Karikani Bwaai 12:7) E taku ana taeka te tia rabakau temanna i aon te Baibara: “Ai aron ae katean te baonikarea n te aba arei e kaotia bwa e na ababa iai, ae riaina ae reitaki ma kaotiotan ana onimaki.” E boni kaota naba ninikoriana ni katean te baonikarea irouna. Akea te nanououa bwa te baonikarea aei bon te aekaki are katauaki n te berita n Tua are kateaki rimwi riki, ae e karaoaki man atiibu aika a kuneaki (aika aki-tataaki). (Te Otinako 20:24, 25) E rangi ni kaokoro aron taraakin te baonikarea aei ma ake a kabonganaki irouia kaaini Kanaan. Aberam e aki kerikaki ni maaku ma ni kaotiotana i mataia aomata nako bwa ngaia te tia taromauria te Atua ni koaua ae Iehova, e ngae ngke karaoan anne e kona ni karekea riribakina irouia aomata ma ni kan iowawa nakoina. Tera arora, ngaira aika ti maiu ni boong aikai? Tiaki iai naba mai buakora​—ma ai moara ra riki ake a ataei​—ae a kerikaaki nakon kaongoakia kaain rarikiia ke raoia n reirei ae bon taan taromauria naba Iehova ngaiia? E bia kaungai nanora ni kabane ana katoto n ninikoria Aberam bwa ti na iangoa arora n toro iroun Iehova bwa te bwai ae riai ni kamoamoaki!

17. E kanga Aberam ni kaotia bwa te tia tataekina aran te Atua ngaia, ao tera are a kauringaki iai Kristian ni boong aikai?

¹⁷ N taabo nako ike e nako iai Aberam, e a bon momoanibwaia naba taromaurian Iehova. “Ao e nako mai iai nakon te maunga are i mainikuni Beta-era, ao e katea umana n rianna, ao e mena Beta-era i maeaona, ao Ai i mainikuna: ao e katea te baonikarea iai nakon Iehova, ao e taboa aran Iehova.” (Karikani Bwaai 12:8) Te kibu n taeka n te taetae n Ebera ae rairaki n ae “e taboa aran Iehova,” e nanona “kaotiota (ke tataekina) te ara anne.” Akea te nanououa bwa e boni bae naba n tataekina aran Iehova Aberam n akea te maaku nakoia kaaini Kanaan ake a maeka i rarikina. (Karikani Bwaai 14:22-24) Ti a kauringaki iai taekan riain ae ti na karaoa ara kabanea ni kona ni buoka aron “kaotiotan arana i mataia aomata” ni boong aikai.​—Ebera 13:15, NW; I-Rom 10:10.

18. Tera aron ana itoman Aberam ma kaaini Kanaan?

¹⁸ E aki tiku ni maan Aberam n taabo aikai. “Ngkanne e mananga Aberam, ao e tikutiku i aoni kawaina nako Nekebo”​—ae te aba ae rereua ae maiakin maungan Iutaia. (Karikani Bwaai 12:9, BK) Ngke e mwamwaing Aberam n aron anne ma ni kaotiotia bwa te tia taromauria Iehova ngaia n taabo nako ike e nako iai, e a kairia arona anne ma kaaini batana bwa a na “kakoaua ba boni irua ma tan rianna ngaia i aon te aba.” (Ebera 11:13, BK) Ao n taai nako a taraia bwa a na aki rangi n iraorao ma aomata ake i rarikiia ake beekan. Kristian ni boong aikai a kateimatoaia n aroia ae “tiaki ana bai aonteaba ngaiia.” (Ioane 17:16, BK) E ngae ngkai ti kaota te akoi ao te katei ae riai nakoia kaain rarikira ao raora ni mwakuri, ma ti na taraia naba bwa ti na aki iraraang n aroaro aika a boto i aon te nano ae bwainaki irouia kaain te aonnaba ae ianena ma te Atua.​—I-Ebeto 2:2, 3.

19. (a) Bukin tera bwa e na bae ni kangaanga te maiu n ririanna irouia Aberam ma Nei Tarai? (b) Tera riki te kangaanga teuana are e na manga kaaitara ma ngaia Aberam?

¹⁹ Ti bia aki mwaninga bwa e boni bae ni kangaanga iroun Aberam ma Nei Tarai, kataneiakiia nakon te maiu n ririanna. A amwarake ni kanaia ae reke man aia nanai ni man, ao tiaki ni bwaai aika kabooaki man makete ake a onrake n taiani kaako, ake i Ura; a maeka n umwanrianna aika kunnikai, ao tiaki n te auti ae toronibwai. (Ebera 11:9) E bati taben Aberam ni katoa bong; e korakora ana mwakuri n tararua ana nanai ni man ao ni bairea aia mwakuri ana toro. Nei Tarai e tabeakin mwakuri ake a kakaraoaki irouia ainen ngkekei: n aron kaboboan te buraua, umunakin te bwerena, karaoan te karai man te kura, ao ai ituakin kunnikai. (Karikani Bwaai 18:6, 7; 2 Uea 23:7; Taeka N Rabakau 31:19; Etekiera 13:18) E ngae n anne, ma bon iai naba kataaki aika boou ake a na manga kaaitara ma ngaai. E na aki maan ao Aberam ma kaaini batana a na boni bae ni manga kaaitara ma te kangaanga ae a kona ni bua maiuiia iai! E na tau korakoran ana onimaki Aberam ni kaaitara ma te kangaanga anne, ke e na aki?

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Noria?

• Bukin tera Aberam ngkai e aranaki bwa “tamaia akana onimaki ni kabane”?

• Bukin tera bwa e kainnanoa te onimaki Aberam bwa e aonga ni kitana Ura are aia kaawa I-Kareria?

• E kanga Aberam ni kaotia bwa e moanibwaia riki taromaurian Iehova?

[Mwabe n iteraniba 20]

(Ibukini bitakin taeka, nori booki)

MWANANGAN ABERAM

Ura

Aran

Karekemiti

KANAAN

Taari ae te Mediterranean

[Te Kabwarabwaraan te Taamnei]

Based on a map copyrighted by Pictorial Archive (Near Eastern History) Est. and Survey of Israel

[Taamnei n iteraniba 19]

E kainnanoa te onimaki Aberam bwa e aonga ni kitana mweeraoina n te kaawa ae Ura

[Taamnei n iteraniba 22]

N aroia ni maeka n umwanrianna aika kunnikai, Aberam ma kaaini batana a “kakoaua ba boni irua ma tan rianna ngaia i aon te aba”