AIA TITIRAKI ROORO N RIKIRAKE
Tera Aron Taraakiu?
E aera bwa ko riai n tabeakina aron tein oneam? Ibukina bwa e oti rongorongora mai iai. Tera ae taekinaki iai ibukim?
Bukina aika tenua ngkai a oneiia aomata n aron are a bon taku ao arora n rarawa nako iai
Bukina #1: A kariaia katanoata n anainano bwa a na kaira aron taraakia.
E taku te teinnaine ae Theresa: “N tabetai ao e kona n anaaki nanou n tein te onea teuana ae bwabwainaki ngkana I nori katanoata n anainano iai. Ao ngkana e a titiku n am iango taamneia aomata aika bwaini kunnikai akanne, ko a rang kai iraraang ngkanne iai.”
Tiaki tii ataeinnaine aika rorotaki ni katanoata aikai. E taku te boki ae The Everything Guide to Raising Adolescent Boys: “A rang kai iraraang naba ataeinimwaane n tein onea aika bwabwainaki. E ngae naba ngkana a rang ataei, ma a kataia taani katanoata n anai nanoia n aia bwai.”
Te kaetieti ae tamaroa riki: E taku te Baibara: “E kakoauai taeka nako te aomata ae nanoroo, ma e iaiangoa raoi nakonakona te aomata ae ataibwai.” (Taeka N Rabakau 14:15) Ni kaineti ma te boto n reirei anne, karaoa raoi am kakaae ni katanoata n anainano ake ko nori. N te katoto, ngkana ko nori katanoata ibukin onea aika kinaaki teia bwa “a kamatauninga,” “a kabwakabwaka,” ao “a kauekea te iangobuaka,” titirakiniko ni kangai:
‘Antai ae e na mabiao ngkana I ira tein te onea aei?’
‘Te aeka ni maiu raa ae N na atongaki iai ngkana I oneai iai?’
‘Te aeka n onea aei e kabwarabwaraa raoi taekau ao te bae I tei ibukina?’
Te ibuobuoki ibukin tein te onea: I nanon te wiki teuana, tarai raoi katanoata ibukin taiani kunnikai ao tabeua riki rinanon te intanete ake a kaatuua taekan tein te onea. Te aeka ni maiu raa ae kaotiotaki iai? Iai taekan onea akanne aika aki otara ae e bae n anaaki nanom iai bwa ko riai n ira teina? E taku te teinnaine ae Karen: “E rangi ni korakora te kariri ibukin te kan taraa ni bobotoo, akeani waewaean oneam, ao kaotan raoi ‘tikiraoin’ rabwatam. Ao taani katanoata ake a ataa aei e bebete irouia taaketenakia rooro n rikirake.”
Bukina #2: A irii tein onea aika bwabwainaki bwa a aonga ni boo i buako.
E taku Manuel ae tebwi tabun ana ririki: “Ngkana iai te onea ae boou ae kan teina, a na manga bane ni bwainna te koraki. Ma ngkana ko aki bwainiko iai a na manga kabuakakako aomata.” E kakoauaa Anna ae tebwi tabun ana ririki. E taku: “Tiaki raoi tein te onea ae boou ae uaiakinaki ma tii te kani boo i buako.”
Te kaetieti ae tamaroa riki: E taku te Baibara: “Katoka katotongan aron te waaki ae ngkai i aon te aba.” (I-Rom 12:2) Ni karaoan ae boraoi ma te boto n reirei aei, tarai kanoan am kabwate ni kunnikai ao titirakiniko ni kangai:
‘Baikara baika a kairai n te moantai bwa N na rinei au kunnikai aikai?’
‘E kakawaki irou aran te aomata ke te kambwana are karaoa te onea aei?’
‘I kataia n anaa nanoia aomata n oneau?’
Te ibuobuoki ibukin tein te onea: N oneani mwin ae ko na iangoi aanga aika tii uoua—ae e tamaroa teina (ao e bwabwainaki) ke e a bane taina (ao e a aki bwabwainaki)—iangoa te katenua n anga: ae ko namakina te mwengaraoi ao te mano iai. Ngkana ko a mwengaraoi riki n oneam anne, e na karako riki raraomam n iaiangoan te kani boo i buako.
Bukina #3: A iangoia ae ‘e katika te mata riki te onea ae kabwakabwaka.’
E taku te teinnaine ae Jennifer: “N tabetai ao I boni kona ni kaririaki bwa N na kani bwaini kunnikai aika aki riai, n aron ae a a manga rangi ni kororo ke n rangi n tiki, ke ni kabwakabwaka.”
Te kaetieti ae tamaroa riki: E taku te Baibara: “Katamaroaami ae riai, tiaki katamaroaan tinanikumi . . . ma katamaroaami ae riai bon te aomata ae raba are n te nano.” (1 Betero 3:3, 4) Ni kaineti ma te boto n reirei aei, iangoia bwa tera ae raoiroi riki—te onea ae katika te mata ke te aroaro ae raoiroi.
Te ibuobuoki ibukin tein te onea: Am ‘bwai ni katamaroa’ ae tamaroa riki bon te nanorinano. E koaua bwa e aki rangi ni bwabwainaki anne n ara bong aikai. Ma iangoia n aron aei:
Ko a tia ni maroro ma te aomata ae rangi ni kabwararia ao e tii kani kakamoamoaa taekana? Te bwai ae kananokawaki bwa te aomata anne e aki ataia ae e kakeaa bongam n ana kakaraki!
N aron te maroro, e kona naba arora ni kunnikainira ni kaotira bwa ‘ti kamoamoaira i bon iroura’ n te aro are ti a kakeaa iai bongaia naake i rarikira
Ngkana ko oneiko n te aro ae ko na taraa ni kainikatonga iai, ko na riki n aron te aomata anne. Am kunnikai anne e a katanoataa am rongorongo ae kangai: ‘Taraai,’ ao ko kona n iangoaki bwa ko babanga ni katamaroako ke ko tii tabeakina riki aron taraakim—ke tao ai ni kauoua. Ao ko kona naba n iangoaki bwa te aomata ae rangi ni kan taraaki irouia aomata n aki ongea ae e a buakaka aia iango tabeman iai.
N oneani mwin ae ko na katanoataa te bwai ae ko na aki kaboonakoa, kaotiota te nanorinano. E taku te teinnaine ae arana Monica: “E aki nanonaki n te nanorinano bwa ko na bwaina te aeka n onea are e bwabwainna tibum te unnaine, ma e nanonaki iai bwa ko kaota karineam ao karineaia naba tabemwaang.”