Tera te Taamnei ae Raoiroi?
Ana kaeka te Baibara
Te taamnei ae raoiroi boni mwaakan te Atua ae mwamwakuri. (Mika 3:8; Ruka 1:35) E kanakoa taamneina te Atua bwa e na nako ike e tangiria bwa e na kakororaoa nanona.—Taian Areru 104:30; 139:7.
N te Baibara ao te taeka ae “taamnei” e rairaki man te taeka n Ebera ae ruʹach ao ni Kuriiti ae pneuʹma. Ao n angiin te tai e kaineti te taeka aei ma mwaakan te Atua ae mwamwakuri ke taamneina ae raoiroi. (Karikani Bwaai 1:2) Ma e kabonganai taeka akanne te Baibara n itera riki tabeua n aron:
Te ikeike.—Abakuka 2:19; Te Kaotioti 13:15.
Te ang.—Karikani Bwaai 8:1; Ioane 3:8.
Te korakora ae kakawaki ae mena i nanoni baika a maiu.—Iobi 34:14, 15.
Nanon te aomata.—Warekaia Iteraera 14:24.
Taian taamnei, n ikotaki ma te Atua ao anera.—1Uea 22:21; Ioane 4:24.
A bane n aki kona n noraki irouia aomata ma a kona n noraki mwia. N aron anne, taamnein te Atua “kaanga ai aron te ang ae e aki kona n noraki n te mata, te bwai ae aki rangi ni kakawaki ma e rangi ni korakora.”—An Expository Dictionary of New Testament Words, mairoun W. E. Vine.
E aranaki naba n te Baibara taamnein te Atua ae raoiroi bwa “baina” ke “tabonibain” te Atua. (Taian Areru 8:3; 19:1; Ruka 11:20; kabotaua ma Mataio 12:28.) N aron te tia karaobwai ae mwaatai ae kabonganai baina ao tabonibaina ni mwakuri, e a tia naba te Atua ni kabongana taamneina ni karaoi iai baikai:
Te iuniweeti.—Taian Areru 33:6; Itaia 66:1, 2.
Te Baibara.—2 Betero 1:20, 21.
Kakai ake a karaoi ana toro rimoa ao ingaingaia n aia uarongorongo.—Ruka 4:18; Mwakuri 1:8; 1 I-Korinto 12:4-11.
Aroaro aika raraoi aika kaotiotaki irouia aomata aika ongeaba irouna.—I-Karatia 5:22, 23.
Bon tiaki te aomata te taamnei ae raoiroi
Ngkai e taekinaki taamnein te Atua n te Baibara bwa “baina,” ‘tabonibaina,’ ke ‘ikeikena,’ e teretere iai bwa bon tiaki te aomata te taamnei ae raoiroi. (Te Otinako 15:8, 10) E aki konaa bain te tia karaobwai ni mwakuri raoi ngkana e aki kairaki n ana iango ke n rabwatana, n aron anne e aki naba kona te taamnei ae raoiroi are mairoun te Atua ni mwamwakuri ngkana e aki kairiraki irouna. (Ruka 11:13) E kabotauaki naba taamnein te Atua n te Baibara ma te ran ao e kairekerekeaki naba ma te onimaki ao te ataibwai. E oti mani kabotau aikai ni kabane bwa bon akea rabwatan te taamnei ae raoiroi.—Itaia 44:3; Mwakuri 6:5; 2 I-Korinto 6:6.
E kaotaki n te Baibara aran te Atua ae Iehova ao aran Natina, ae Iesu Kristo, ma bon akea n te Baibara aran te taamnei ae raoiroi. (Itaia 42:8; Ruka 1:31) Ngke e anganaki te miitara mai karawa n te aro ni kakai te Kristian are Tetebano are e karebanaaki n uaa e mate, ao e tii noriia aomata aika uoman, tiaki teniman. E kangai te Baibara: “E on n te taamnei ae raoiroi Tetebano, ao e tararake nako karawa ao e nora mimitongin te Atua ao Iesu ae tei i angaatain te Atua.” (Mwakuri 7:55) Te taamnei ae raoiroi boni mwaakan te Atua ae mwamwakuri, are e kona iai Tetebano n nora te miitara.
Iango aika kairua ibukin te taamnei ae raoiroi
Te iango ae kairua: Te “Anti ae Raoiroi,” ke te taamnei ae raoiroi bon te aomata ao kaain naba te Temanna n Teniman, n aron ae taekinaki n 1 Ioane 5:7, 8 n te Baibara ae te King James.
Te koaua: N tabetai e kabonganaaki n te Baibara te ara n tei ibukin te King James n 1 Ioane 5:7, 8: “i karawa, te Tama, te Taeka, ao te Anti ae Raoiroi, ao bon tii temanna naaka teniman aikai. Ao iai teniman aika taani kakoaua n te aonnaba.” Ma a kunea taani kakaae bwa a bon aki koreaki taeka aikai iroun te abotoro Ioane ao bon tiaki kanoan te Baibara. E korea ae kangai te tia Rabakau ae Bruce M. Metzger: “A boni kairua taeka aikai ao a aki riai n rin n te Nu Tetemanti.”—A Textual Commentary on the Greek New Testament.
Te iango ae kairua: E taekinaki te taamnei ae raoiroi n te Baibara bwa kaanga te aomata, ao e oti n anne bwa bon te aomata naba ngaia.
Te koaua: N tabetai ao e taekinaki bwa kaanga te aomata n te Koroboki ae Tabu te taamnei ae raoiroi, ma tiaki nanona bwa ai te aomata naba iai te taamnei ae raoiroi. E taekinaki naba n te Baibara te wanawana, te mate, ao te bure, bwa kaanga te aomata. (Taeka N Rabakau 1:20; I-Rom 5:17, 21) N te katoto, e taekinaki te wanawana bwa iai ana mwakuri ao iai natina, ao e kabwarabwaraaki naba te bure bwa e kabwakabwaka, e tiriaomata, ao e mamataai.—Mataio 11:19; Ruka 7:35; I-Rom 7:8, 11.
N aron anne ngke e mwanewei ana taeka Iesu te abotoro Ioane, ao e taekina naba te taamnei ae raoiroi bwa kaanga te aomata n arona n aranna bwa “te tia ibuobuoki” (paraclete) ae e anga bwaai ni kakoaua, e kairiri, e taetae, e ongora, e tataekina te bwai teuana, ao e karekei bwaai. E kabongana te onea n nauna ae tei ibukin te mwaane ngke e taekina “te tia ibuobuoki” anne. (Ioane 16:7-15) Ma e karaoa anne ibukina bwa te taeka ni Kuriiti ibukin “te tia ibuobuoki” (pa·raʹkle·tos) e tei ibukin te mwaane ao e kainnanoaki te onea n nauna ae tei ibukin te mwaane ni kaineti ma tuan te kuramwa ni Kuriiti. Ngke e taekina Ioane te taamnei ae raoiroi ao e kabongana te nauna ae pneuʹma ao te onea n nauna ae e tei ibukin te bwai ke te man.—Ioane 14:16, 17.
Te iango ae kairua: Te bwabetito n aran te taamnei ae raoiroi e oti iai bwa bon te aomata te taamnei ae raoiroi.
Te koaua: N tabetai e kabonganaaki n te Baibara te ara n tei ibukin te korakora ke te mwaaka ni kairiri. (Te Tua-Kaua 18:5, 19-22; Etita 8:10) Kaanga ai aron te taeka n Ingiriti teuana ae rairaki bwa “n aran te tua,” ma e aki nanonaki iai bwa te tua bon te aomata. Ane e bwabetitoaki “n aran” te taamnei ae raoiroi, e ataa mwaakan ao taben te taamnei ae raoiroi ni kaineti ma kakororaoan nanon te Atua.—Mataio 28:19.
Te iango ae kairua: A kakoauaa ana abotoro Iesu ma taan rimwina ake rimoa ae bon te aomata te taamnei ae raoiroi.
Te koaua: E aki taekinaki anne n te Baibara ke n rongorongon rimoa. E kangai te Encyclopædia Britannica: “Kabwarabwaraan te Taamnei ae Raoiroi bwa temanna naba te Atua . . . e riki n te Boowi i Constantinople n ad 381.” N te tai anne ao ai 250 tabun te ririki imwini maten te kabanea n abotoro.