E Kona te Boki ae Iobi ni Buokiko Ngkana Ko Karawawataaki

1-2. Bukin tera ngkai e riai wawarekan te boki ae Iobi?

KO A tia ni wawareka te boki ae Iobi n taai aika tibwa nako? E ngae ngke e koreaki 3,500 tabun te ririki n nako, ma e aki toki n iangoaki bokin rimoarimoa aei bwa e rangi n rianako naba aroni koreana i buakoni booki nako. Ibukin teina ae bebete, tamaroan aroni koreana, ao taeka aika bwarabwara raoi ake a kabonganaaki iai, e a kangai te boki teuana ibukin te tia koreia, “e boni wanawana.” E korea te boki ae rianako aei Mote n tabonibaina, ma bon Iehova ae te Atua te tia Koreia ni koaua.​—2Tim. 3:16.

² Bon teuana kanoan te Baibara ae rangi ni kakawaki te boki ae Iobi. Bukin tera? Teuana bukina, e katerea raoi te bwai ae rangi ni kakawaki ae a kaaitara ma ngaia karikibwai ni kabane aika ataibwai, ae taekani katabuan aran Iehova. E reireinira naba taekan aroaron Iehova aika rianako n aron te tangira, te wanawana, te kaetitaeka ae riai, ao te mwaaka. N te katoto, e taekinaki Iehova n te boki ae Iobi bwa “Teuare Moan te Mwaaka” 31 te tai, ae te mwaiti ae raka riki nakon ikotakin mwaitin te taeka anne ni bokin te Baibara ake nikirana. A bati naba titiraki aika irekereke ma te maiu aika kaekaaki n te boki ae Iobi, n ikotaki naba ma te titiraki teuana ae a tabeaianga iai aika mwaiti, ae kangai: Bukin tera ngkai e aki tuka rikin te rawawata te Atua?

3. Baikara tabeua kakabwaia aika ti kona ni karekei man neneran te boki ae Iobi?

³ N aron ae ti kona n nori raoi taabo aika otabwaninira man te maunga, e buokira naba te boki ae Iobi n iaiangoi kataakira ni maiura man te tabo ae rietata, ae taekan ana taratara Iehova. Ti na noria bwa e kangaa te boki ae Iobi ni buokira ngkana ti karawawataaki. Ti na noria ngkai bwa a na kangaa I-Iteraera ni kona ni kakabwaiaaki man rongorongon Iobi, ao arora naba ni kakabwaiaaki iai ni boong aikai. Ti na noria naba bwa ti na kangaa ni kabongana te rongorongo n te Baibara aei ni buokiia iai tabemwaang.

E AKI TUKA RIKIN RAWAWATAN IOBI TE ATUA

4. Tera ae e rangi ni kaokoro iai Iobi ma tibun Iteraera ake i Aikubita?

⁴ N taai ake a karawawataaki iai tibun Iteraera bwa tooro i Aikubita, ao e maeka Iobi n te aba ae Uti, ae tao e mena i mainikun te Aba ni Berita ao i meangin Arabia. E rangi ni kaokoro teuaei ma tibun Iteraera ake a a moanna n taromaurii bouannanti i Aikubita, bwa e kakaonimaki Iobi ni beku iroun Iehova. (Iot. 24:14; Etek. 20:8) E kangai Iehova ibukin Iobi: “Bon akea n ai arona n te aonnaba.”a (Iobi 1:8) E rangi ni kaubwai Iobi ao a bati ana bwai, ao te kabanea ni kakannato ngaia i buakoia kaaini Mainiku ni kabane. (Iobi 1:3) Ai korakorara unin Tatan n noran te mwaane ae kaubwai ao ni kakannato aei ni beku iroun te Atua ma etin arona!

5. Bukin tera Iehova ngke e aki tuka rikin rawawatan Iobi? (Iobi 1:​20-22; 2:​9, 10)

⁵ E bukina Iobi Tatan bwa e na boni kitana te taromauri ae koaua ngkana e karawawataaki. (Iobi 1:​7-11; 2:​2-5) E ngae ngke e rangi n taatangira Iobi Iehova, ma ana bukibuki Tatan aei e kauekei titiraki aika bati aika kakawaki, ngaia are Iehova e angan Tatan ana tai ni kaota koauan ana bukibuki. (Iobi 1:​12-19; 2:​6-8) E kamateia ana nanai ni man Iobi Tatan, e kamateia natin Iobi aika tengaun, ao e orea Iobi ni kaboa aika kammaraki mai taubukin atuna ni karokoa nanoni waena. Ma e bon aki uruaki etin aron Iobi ni karawawataana aikai. (Wareka Iobi 1:​20-22; 2:​9, 10.) Imwina riki, ao Iehova e kaoka marurungin Iobi, kaubwaina, taekana, ao E angan Iobi tengaun riki natina. E kaananaua naba maiun Iobi n te aro ni kakai, 140 riki te ririki, n te aro are e a ooia kanoana ake kaain te kaaroro. (Iobi 42:​10-13, 16) E kangaa te rongorongo aei ni kona ni kakabwaiaaki iai naake ngkoa, ao ti na kangaa ni kona ni kakabwaiaaki naba iai ni boong aikai?

6. A kangaa tibun Iteraera ni kona ni kakabwaiaaki n ataakin ae bukin tera ngke e aki tuka rikin te rawawata te Atua? (Nora naba te taamnei.)

⁶ Aroia tibun Iteraera ni kona ni kakabwaiaaki. E aki bebete maiuia tibun Iteraera i Aikubita. N te katoto, a kabanea aia bong n roronrikirake Iotua ma Kareba bwa tooro ngaiia. A tiotionako i nanon 40 te ririki n te rereua, ibukin aki ongeabaia tibun Iteraera ake tabemwaang. Ngke arona bwa a ataa rongorongoni kataakin Iobi tibun Iteraera ao baike a riki ni maiuna, akea te nanououa bwa a na boni buokaki iai ao tibun Iteraera ake imwina riki, n ataia bwa antai raoi ae karikii rawawataia. A kona naba n ota riki bwa bukin tera ngke e aki tuka rikin rawawataia te Atua ao tera aroni kakawakin etin aroia aomata ao kakaonimakia iroun te Atua.

7-8. E kangaa te boki ae Iobi ni kona ni buokiia naake a karawawataaki? Taekina te katoto teuana.

⁷ Arora ni kona ni kakabwaiaaki. E kananokawaki bwa a bati aomata ni boong aikai aika a kabuaa onimakinan te Atua irouia, ibukin aki otaia bwa bukin tera ngkai a riki baika bubuaka nakoia aomata aika raoiroi. Iangoa te bwai ae riki nakon Hazelb mai Rwanda. Ngke e uarereke neiei, ao e kakoauaa te Atua. Ma a a tii bitaki naba bwaai. A buuraure ana karo, ao n tokina e a kaikawaaki irouni buun tinana, ae e aki raoiroi arona nakoina. E karaoaki te mwakuri n tautau nakoina ngke e ataeinnaine. E ukera kabebeteana Hazel n ana tabo n taromauri, ma e bon aki reke. Imwina riki ao e a korea ana reta nakon te Atua. E korea ae kangai: “Te Atua, I tatataro nakoim, I kataia ni kakaraoa ae raoiroi, ma ko kabooa n te buakaka. Ngkai N nang kitaniko, ao N nang karaoi bwaai aika N na kukurei iai.” Ai rawawatara nanora irouia aomata aika ai aron Hazel, ake a kairaki bwa a na kakoauaa ae e karikii rawawataia te Atua!

⁸ Ma ti a tia n reiakinna man te boki ae Iobi bwa e bon aki karika te rawawata te Atua, ma bon Tatan! Ti reiakinna naba bwa ti aki riai ni katautaua ae tao a taia mwin te baere a unikia naake a karawawataaki. E taekinaki n te Baibara bwa a kona aomata nako n taonakinako n “te tai are a riki iai baika aki kantaningaaki.” (TeMin. 9:11; Iobi 4:​1, 8) Ao ti a tia naba n reiakinna ae ngkana ti nanomwaaka i aani kataakira ma te kakaonimaki, ti a angan iai Iehova ana tai ni kaekaa ana kakaniko Tatan. Ao e buokaki iai ni kaitiakaki taekana. (Iobi 2:3; TaeRab. 27:11) A kakawaki iroura bwaai aika ti a tia n reiakini, bwa e buokira otara aei n ataa te koaua bwa bukin tera ngkai ti karawawataaki ma naake ti tangiriia. Imwina riki ao e a reirei n te Baibara Hazel ma Ana Tia Kakoaua Iehova ao e a ataia ae bon tiaki te Atua ae karikii rawawatana. E taku: “I a manga tataro nakon te Atua ao ni bunra raoi nanou nakoina. I tuanga Iehova ae ngke I taekinna ngkoa bwa N na kitanna, ma i nanou I bon aki kani kitanna. Ni koauana, I bon tuai kinaa. I a ota ngkai bwa ngaia e bon tangirai Iehova. I a kukurei ao e a rau nanou.” Ai kakaitaura ngaira ngkai ti a ataia bwa bukin tera ngkai e aki tuka rikin te rawawata te Atua! Ti na noria ngkai bwa e kangaa rongorongon Iobi ni buokira n tatabemanira nako ngkana ti kataaki.

E BUOKIRA N NANOMWAAKA RONGORONGON IOBI

9. Ko na kangaa ni kabwarabwaraa Iobi ngke e tekateka i buakon te mannang? (Iakobo 5:11)

⁹ Kataamneia Iobi ngke e tekateka i buakon te mannang, ma rabwatana ae onrake n taiani kaboa ao te maraki ae korakora. E a roroo kunna ibukin aorakina ao ni bakitaia. E korakai rabwatana ao e tii kona ni kakaara kunna ni mwakorokoro ni kaatibu, ao ni ngurengure ibukini bwaran nanona. E bon aki tii iangoa maiuna Iobi, ma e bon nanomwaaka naba. (Wareka Iakobo 5:11.) Tera are e buoka Iobi n nanomwaaka?

10. Te aekakira ana reitaki Iobi ma Iehova? Kabwarabwaraa.

¹⁰ E kaotii ana namakin Iobi nakon Iehova. (Iobi 10:​1, 2; 16:20) N te katoto, ti tuangaki ni mwakoro 3 bwa e ngurengure Iobi ibukini baike a bwakaria, ike e kairua iai ana iango ni bukina Iehova bwa e karikii. Ao ngke e a kauntaeka ma raona ake teniman, e boni kakorakoraa Iobi ni kawakina etin arona, n arona ni kaokioka ana kaekaeka nakon Iehova. E kaotaki n ana kaeka Iobi bwa e a tia n iangoia i nanon tabeua te tai bwa e raoiroi riki nakon te Atua. (Iobi 10:​1-3; 32:​1, 2; 35:​1, 2) Ma e boni kakoauaa ae ana taeka ake e taekin ibukin etin arona e bon taekin n tabetai “n te aro ae aki riai.” (Iobi 6:​3, 26) Ni mwakoro 31, ao ti wareka iai taekan Iobi bwa e tangiria ni kaitiakaki taekana iroun te Atua. (Iobi 31:35) Ni koauana, e kairua Iobi ngke e tangira te kaeka mairoun te Atua, bwa tera bukini karawawataana.

11. E kangaa Iehova ni kaekaa Iobi ni kaineti ma etin arona?

¹¹ Ti a kona n noria man ana bubutii Iobi, ae e korakora tangiran Iehova irouna ao onimakinan ae e na bon ataa etin arona te Atua. Ngke e a kaekaa Iobi man te ukeukennanti Iehova, ao E aki te roko ni kabwarabwaraa bukin rikin rawawatan Iobi. E aki naba kabuakakaa Iobi ibukin ngurengurena ke n taekina arona ni kan raoiroi. Ma n oneani mwin anne, e reireina Iobi Iehova n aron te karo nakon natina. Ao anne te anga ae riai. N tokina, e a kakoauaa Iobi ma te nanorinano ae e boni karako ana atatai ao e raira nanona ibukin ana taeka aika aki riai. (Iobi 31:6; 40:​4, 5; 42:​1-6) E na kangaa te rongorongo aei ni kakabwaiaia aomata ake ngkoa, ao ngaira naba ni boong aikai?

12. A kangaa ni kona ni kakabwaiaaki tibun Iteraera ake tabemwaang man rongorongon Iobi?

¹² Aroia tibun Iteraera ni kona ni kakabwaiaaki. A kona ni karekei reireiaia tibun Iteraera man te baere e riki nakon Iobi. Iangoa ana katoto Mote. E nanomwaaka i aani kangaanga aika bati, te marakinnano, ao te bwarannano, ngke e kairiri i aoia te natannaomata are Iteraera. Ma ni kaitaraan aroaroia tibun Iteraera ake a ngungurengure ni kaitaraa Iehova, e kaokaotii tabeaiangana Mote nakon Iehova. (TeOti. 16:​6-8; WarIte. 11:​10-14; 14:​1-4, 11; 16:​41, 49; 17:5) E kainnanoa naba te nanomwaaka Mote ngke e kaetaki. N te katoto, ngke a kaembwa tibun Iteraera i Kateti, ae tao n aia ka-40 n ririki n tiotionako n te rereua, ao e a “taetae n te aro ae aki riai n riana” Mote ao e a aki kamoamoaa aran Iehova. (TaiAre. 106:​32, 33) N tokina, e a aikoa kariaiakaki Mote iroun Iehova bwa e na rin n te Aba ni Berita. (TuaKau. 32:​50-52) E bae ni maraki Mote n te reirei ni kaetieti anne, ma e boni butimwaeia ma te nanorinano. A kona ni buokaki n rongorongon Iobi tibun Iteraera ake imwina riki, n nanomwaaka ni kataaki ake a kaaitarai. Ngke arona bwa a kananoi aia iango n te rongorongo aei, a na bae ni kona n ataa aroia ni kaotii aia namakin nakon Iehova, ao n rarawa ni kakan raoiroi i matana. A kona naba n ataa aroia n nanorinano ni butimwaea ana reirei ni kaetieti Iehova.

13. Ti kangaa ni buokaki n nanomwaaka man rongorongon Iobi? (Ebera 10:36)

¹³ Arora ni kona ni kakabwaiaaki. Ngkai Kristian ngaira ti kainnanoa naba te nanomwaaka. (Wareka Ebera 10:36.) N te katoto, iai tabeman i buakora aika a kabokorakora ma te kangaanga ae a rotaki iai rabwataia ke aia iango, te kangaanga n aia utu, buan ae tangiraki irouia, ke kangaanga riki tabeua aika kakaiaki. Ao n tabetai, e kona ni kangaanga riki iroura bwa ti na nanomwaaka, man aia taeka ke te bwai ae a karaoia tabemwaang. (TaeRab. 12:18) Ma e ngae n anne, ti reireinaki n te boki ae Iobi ae ti kona ni bunrii ara namakin nakon Iehova, ao ni kakoauaa ae e na bon ongora iroura. (1Ioa. 5:14) E na bon aki kabuakakaira ngkana ti a ‘taetae n te aro ae aki riai’ n tabetai, n ara bubutii, n aron are e riki nakon Iobi. Ma e na bon anganira te Atua te korakora ao te wanawana ae ti kainnanoia bwa ti aonga n nanomwaaka. (2Rong. 16:9; Iak. 1:5) E kona naba ni kaetiira ngkana ti kainnanoia, n aron are e karaoia nakon Iobi. Ti reireinaki naba man te boki ae Iobi arora n nanomwaaka ngkana ti karekea te reirei ni kairiri ke te reirei ni kaetieti man Ana Taeka Iehova, Ana botaki, ke raoraora aika ikawai riki n te onimaki. (Ebera 12:​5-7) N aron Iobi ae e kakabwaiaaki man nanorinanona ni butimwaea kaetana, ngaira naba ti na kakabwaiaaki ngkana ti kariaia kaetakira. (2Kor. 13:11) Ai kakawakira reireiara aika ti karekei mairoun Iobi! Ti na noria ngkai bwa ti na kangaa ni kabongana rongorongon Iobi ni buokiia iai tabemwaang.

KABONGANA TE BOKI AE IOBI NI BUOKIIA IAI TABEMWAANG

14. Ti na kangaa ni kabwarabwaraa n ara mwakuri ni minita bukin rikin te rawawata?

¹⁴ Ko a tia ni kaitiboo ma temanna n am mwakuri ni minita ae titirakiniko bwa bukin tera ngkai e riki te rawawata? Ko kangaa ni kaekaa ana titiraki? Ko bae ni kairia nakon te baere riki n te onnaroka i Eten are e taekinaki n te Baibara. Ko bae ni mwanewea taekan Tatan, ae te anera ae buakaka, are e kekeweiia te moan taanga, are a a kairaki iai bwa a na karitei nakon te Atua. (KBwaai 3:​1-6) Ko bae ni kaotia ae imwin aia karitei Atam ma Ewa, ao e a buta te aonnaba aei n te rawawata ao te mate. (IRom 5:12) Ao n te kabane, ko bae ni kabwarabwaraa ae e anga tabeua te tai te Atua bwa e aonga n oti iai kewen ana bukibuki Tatan, ao n reke naba butinakon te rongorongo ae raoiroi ae a na manga kororaoi aomata n te tai ae imwaira. (TeKao. 21:​3, 4) Aei aroni kabwarabwaraana ae raoiroi ao e kona ni karekea mwina ae nakoraoi.

15. Ti na kangaa ni kona ni kabongana te boki ae Iobi ni buoka iai ane e titiraki bwa bukin tera ngkai e riki te rawawata? (Nori naba taamnei.)

¹⁵ Iangoa te anga riki teuana ae reke man te boki ae Iobi, ae ko na bae naba ni kani kabongana. Ko kona ni moanna mani kamoamoaan te aomata ngkai e tabeka te titiraki ae rangi ni kakawaki. Imwina, taekinna ae e tabeka naba te titiraki anne te mwaane ae kakaonimaki ae Iobi are e rangi ni karawawataaki. E kakoauaa naba ae e karikii marakina te Atua. (Iobi 7:​17-21) E kona te aomata are ko maroro ma ngaia n anaaki nanona n ataakin ae a tabeaianga naba aomata n taai ake rimoa n ana iango anne. Ko kona ngkanne ni kabwarabwaraa raoi ae tiaki te Atua ae karawawataa Iobi ma bon Tatan. E karaoa anne te Riaboro bwa e kani katerea ae a toro aomata iroun te Atua tii ibukini baika a karerekei mairouna. Ko kona naba n taekinna ae e ngae ngke e aki karikii rawawatan Iobi te Atua, ao e aki naba tuka rikia, e oti iai bwa e onimakinia aomata aika kakaonimaki te Atua bwa a na kaota kewen ana bukibuki Tatan. Ni kabaneana ko kona ni kabwarabwaraa ae imwina riki ao e a kakabwaiaaki Iobi iroun te Atua, ibukin teimatoana ni kakaonimaki. Ngaia are ti kona ni kabebeteia tabemwaang n arora ni karaui nanoia ae bon tiaki Iehova ae karika te rawawata.

16. Taekina te rongorongo teuana ae kaota aron te boki ae Iobi ni buoka temanna ae rawawata.

¹⁶ Iangoa aron te boki ae Iobi ni buoka Mario. N te bong teuana n 2021, ao e uarongorongo rinanon te tareboon te tari te aine temanna. Ngke e moani maroro ma Mario ao e wareka nakoina te kibu teuana man te Baibara ao e kabwarabwaraa ae e aki tii ongoraei ara tataro te Atua ma e anganira naba te kantaninga ibukira nakon te tai ae imwaira. Ngke e titiraki neiei bwa tera iai ana iango, ao e a kaotia Mario ae e a tibwa tia ni korea ana reta ni bakabure imwain raoi ana tareboon neiei. E taku teuaei, “I kakoauaa te Atua, ma n te ingabong aei ao I iangoia bwa e a kaaki taekau.” Ngke e a manga tareboon neiei te kauatai ao a maroroakina taekan rawawatan Iobi. E a iangoia Mario bwa e na wareka te boki ae Iobi ni kabanea. Ngaia are e a kanakoa te ringki neiei ibukin te Baibara ae Tabu​—Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou nakon teuaei. Tera mwina? E butimwaea te reirei n te Baibara Mario ao e ingainga n reiakina ae bati riki ibukin Atuara ae tatangira are e tabeakinna.

17. E aera bwa ko kaitaua Iehova ngkai e karina te boki ae Iobi n Ana Taeka ae kaira koreana? (Iobi 34:12)

¹⁷ E teretere bwa e rangi n rianako mwaakan Ana Taeka te Atua ni buokiia aomata, n ikotaki naba ma naake a rawawata. (Ebera 4:12) Ai kakaitaura ngaira ngkai e karina Iehova rongorongon Iobi n Ana Taeka ae kaira koreana! (Iobi 19:​23, 24) A karauaki nanora n te boki ae Iobi bwa “e bon aki karaoa ae buakaka te Atua.” (Wareka Iobi 34:12.) Ti a ataia iai bwa e aera te Atua ngkai e aki tuka rikin te rawawata ao arora n nanomwaaka iai. Ao e buokira naba ni kabebeteia aika rawawata. E na maroroakinaki n te kaongora are imwina aron te boki ae Iobi ni buokira ngkana ti anga te reirei ni kairiri.