Ukoukora te Kaawa ae Teimatoa

1. Tera are e taetae ni burabetinna Iesu bwa e na riki nakon Ierutarem are n te moan tienture?

TABEBONG imwaini maten Iesu Kristo, ao e a taekina te taetae ni burabeti ae bwarabwara raoi, are e moani kakoroaki nanona ni kabaneani bongin aia waaki I-Iutaia. E anga te kauring ae n te bong teuana ao e na ‘otabwaniniaki irouia taanga ni buaka’ te kaawa ae Ierutarem. (Ruka 21:20) E tuangia taan rimwina Iesu, bwa n te tai are a noriia iai taanga ni buaka akanne, ae taekan ana taanga ni buaka Rom, ao a riai ni waekoa ni kitana te tabo anne.​—Ruka 21:​21, 22.

2. Tera te kauring are e anga te abotoro Bauro nakoia Kristian ake taian Ebera, ake a maeka i Iutaia ao i Ierutarem?

² Tabeua te ririki imwain otabwaninian Ierutarem iroun ana taanga ni buaka Rom, ao e a korea te abotoro Bauro ana reta ae kaungaunga, ae ataaki ngkai bwa te boki ae Ebera. N ana reta Bauro anne, e a anga iai te reirei ni kairiri ae rangi ni kakawaki nakoia Kristian ake i Iutaia ao i Ierutarem, are a na buokaki iai n tauraoi imwain te bae e na riki imwaia. Tera raoi ae e na riki imwaia? E na boni kamaunaaki Ierutarem. Ngkana a kantaningaia Kristian akanne bwa a na kamaiuaki, a riai n tauraoi ni kitani mwengaia ao aia bitineti. Ngaia are e korea aei Bauro ibukin te kaawa ae Ierutarem: “Akea iroura ikai te kaawa ae teimatoa.” Ao e a manga reitia ni kangai: “Ma ti ingainga n ukoukora te kaawa are e na roko.”​—Ebera 13:14.

3. Tera “te kaawa ae iai aana ae matoatoa” ao bukin tera bwa ti ukoukoria?

³ A bae ni kaitaraaki ma te kabuakakaaki ao te bwainingareaki Kristian ake a iangoia bwa a na kitana Ierutarem ao Iutaia, ma a na boni kamaiuaki n aia motinnanoia. Ti bwainingareaki ni boong aikai ibukina bwa ti aki onimakinia aomata ke n ukera te maiu ae kamwengaraoi n te waaki aei. Bukin tera bwa ti karaoa te motinnano anne? Ti ataia ae e na boni mauna te waaki ae ngkai. Ti ukoukora “te kaawa ae iai aana ae matoatoa” “are e na roko,” ae taekan Ana Tautaeka n Uea te Atua.a (Ebera 11:10; Mat. 6:33) N atuu n reirei aika n te kaongora aei, ao e na rinanoaki iai: (1) aron ana reirei ni kairiri Bauro are kairaki koreana, ni buokaki iai Kristian ake n te moan tienture n teimatoa n ukoukora te “[te kaawa] are e na roko,” (2) aroni Bauro ni buokiia n tauraoi imwaini baika a na riki imwaia, ao (3) aron ana reirei ni kairiri ni buokira ni boong aikai.

ONIMAKINA TEUARE E AKI KONA NI KITANIKO

4. Bukin tera ngke e kakawaki Ierutarem irouia Kristian?

⁴ E kakawaki Ierutarem irouia Kristian. E moan tei te ekaretia ni Kristian n te moan tienture ikekei n 33 C.E., ao e mena naba ikanne te rabwata n tautaeka. Irarikin anne, a bati Kristian aika iai oini mwengaia ao ni bati aia bwai n te kaawa. Ma e ngae n anne, e anga ana kauring Iesu nakoia taan rimwina bwa a na kitana Ierutarem ao Iutaia.​—Mat. 24:16.

5. E kangaa Bauro ni katauraoiia Kristian imwain te bae e na riki?

⁵ E katauraoiia Kristian imwain te bwai ae e nang riki Bauro, n arona ni buokiia ni katuuaa aia iango n ana taratara Iehova ibukin te kaawa ae Ierutarem. E kauringia Bauro ae n ana taratara Iehova, ao e aikoa tabu te tembora, te nakoa n ibonga, ao ai angakarea ake a kareanaki i Ierutarem. (Ebera 8:13) A ribaa te Mesia angiina kaain te kaawa. Ai tiaki nibwan te taromauri ae itiaki ibukin Iehova te tembora are i Ierutarem, ao e nang kamaunaaki.​—Ruka 13:​34, 35.

6. Bukin tera bwa e roko raoi n taina ibukia Kristian ana kauring Bauro are n Ebera 13:​5, 6?

⁶ E rangi ni maiureirei te kaawa ae Ierutarem, n te tai are e korea iai ana reta Bauro nakoia taian Ebera. E taekina Ierutarem te tia korokaraki ae te I-Rom n te tai arei, bwa “te kaawa ae rangi n tatangiraki n te aono ni mainiku.” A katoa ririki ni mwamwananga I-Iutaia man aaba aika bati nako ikai ibukini kauringaan taian toa, ao anne are e karikirakea naba kaubwain te aba. Akea te raraoma bwa a kakabwaiaaki naba Kristian tabeman man rikirakeni kaubwain te aba. Tao anne bukin are e kangai iai Bauro nakoia: “Kam na maiuakina te aro ae akea te bakimwane iai, ngkai a rau nanomi n ami bwai akana iroumi.” Imwina ao e a manga mwanewea kanoan te Koroboki ae Tabu, are e karaui nanoia iai ana toro Iehova ni kangai: “N na bon aki kaakiko ao N na bon aki kitaniko.” (Wareka Ebera 13:​5, 6; TuaKau. 31:6; TaiAre. 118:6) A boni kainnanoa te karaunano aei Kristian ake a maeka i Ierutarem ao i Iutaia. Bukin tera? Ibukina bwa tabeua te tai imwin reken te reta aei irouia, ao a nang riai ni kitani mwengaia, aia bitineti, ao angiin aia bwai. Ao a nang kaaitara ma te bwai ae e nang riki.

7. Bukin tera bwa ti riai ni kakorakoraa ngkai onimakinan Iehova?

⁷ Reireiara: Tera ae e na riki imwaira? Bon tokin te waaki ae ngkai n te “rawawata ae korakora.” (Mat. 24:21) N aroia Kristian ake n te moan tienture, ti riai naba n tantani ao n tatauraoi. (Ruka 21:​34-36) N tain te rawawata ae korakora, ti na bae ni kitani ara bwai tabeua ke bon ara bwai ni kabane, ao n onimakina Iehova bwa e na bon aki kitania ana aomata. Ma ngkai e tuai moa n roko te rawawata ae korakora, aio ara tai ni kaotia bwa antai ae ti onimakinna riki. Titirakiniko aei, ‘E oti n au mwakuri ao n tiau bwa I onimakina te Atua are berita bwa e na tabeakinai, ao tiaki te kaubwai?’ (1Tim. 6:17) E ngae ngke ti kona ni karekei reireiara man te baere e riki n te moan tienture, ma e na bon akea n ai arona te rawawata ae korakora ae imwaira aei. Ngaia are ti na kangaa raoi n ataa te bae ti na karaoia ngkana e a moanaki te rawawata ae korakora?

ONGEABA IROUIA AKANA KAIRIRI

8. Baikara kaetieti ake e anga Iesu nakoia taan rimwina?

⁸ Tabeua te ririki imwin rokon ana reta Bauro nakoia taian Ebera, ao a a nora ana taanga ni buaka Rom Kristian n otabwaninia te kaawa are Ierutarem. E reke iai aia tai ni birinako, bwa e nang kamaunaaki te kaawa ae Ierutarem. (Mat. 24:3; Ruka 21:​20, 24) Ma a na biri nakea? E tii kangai Iesu: “Ke a birinako nakoni maunga naake a mena i Iutaia.” (Ruka 21:21) A rangi ni bati maunga n te aono anne. Ngaia are a na biri ngkanne nakea?

9. Bukin tera ngke a kona n raraoma Kristian bwa maunga raa ae a na biri nako iai? (Nora naba te mwabe.)

⁹ Iangoi maunga tabeua ake a kona ni biri nako iai Kristian: maungan Tamaria, maungani Kariraia, te Maunga are Oman, maungan Rebanon, ao ai maunga ake i rarikin Ioretan. (Nora te mwabe.) A kona n taraa n riki bwa taabo ni kamanomano kaawa tabeua n aono akana maungaunga akanne. N te katoto, e mena te kaawa ae Gamla n te maunga ae rietata ao e rangi ni kangaanga te roko iai. A iangoa te kaawa aei tabeman I-Iutaia bwa e tau ibukini kamanoaia. Ma e riki Gamla bwa te tabo are a ikamamate iai I-Iutaia ma I-Rom, ao a bati kaaina ake a mate.b

10-11. (a) E kangaa Iehova ni katauraoa te kairiri? (Ebera 13:​7, 17) (b) A kangaa Kristian ni kakabwaiaaki man ongeabaia irouia akana kairiri? (Nora naba te taamnei.)

¹⁰ E noraki bwa e kairiia Kristian Iehova rinanoia taani kairiri n te ekaretia. E korea ae kangai imwina riki te tia korea rongorongon rimoa ae Eusebius: “A karekea te kaotioti kaain te ekaretia are Ierutarem, mairoun te Atua rinanoia mwaane aika mwiokoaki, . . . bwa a na mwaing man te kaawa imwain te buaka ao n nakon kaawani Berea, ae Biera.” E taraa n raoiroi te tabo ae Biera. E aki rangi n raroa ma Ierutarem ao e kai roko te aba iai. Irarikina, bon aia kaawa Tientaire ngaia are a bon aki kakaitaraa te tautaeka n Rom.​—Nora te mwabe.

¹¹ A maiuakin ana reirei ni kairiri Bauro Kristian ake a birinako nakoni maunga, are a na “ongeaba irouia akana kairiri” n te ekaretia. (Wareka Ebera 13:​7, 17.) Ao n tokina, a boni kamaiuaki ana aomata te Atua. E kakoauaaki n rongorongon rimoa bwa e bon aki kitania te Atua te koraki ake a “kariariaa te kaawa ae iai aana ae matoatoa” ae taekan Ana Tautaeka n Uea te Atua.​—Ebera 11:10.

12-13. E kangaa Iehova ni kairiia ana aomata i nanon taai aika kangaanga?

¹² Reireiara: E kabonganaia taani kairiri Iehova ni katauraoa te kaetieti ae mataata ibukia ana aomata. Iai n te Baibara katoto ni kaineti ma aron Iehova n rineiia taani kawakintiibu aika a na kairiia ana aomata i nanon taai aika kangaanga. (TuaKau. 31:23; TaiAre. 77:20) Ao ti nora koauan anne ni boong aikai, ae e teimatoa Iehova ni kabonganaia akana kairiri.

¹³ N te katoto, a anga te kaetieti ae kainnanoaki ‘taani kairiri’ ni butinakon COVID-19. A karekei kaetieti unimwaane ibukini katauraoani kainnanoia n te onimaki taari mwaane ao aine. Tabeua te tai imwini butinakon te aoraki aei, ao ti a karaoa ara bwabwaro ae okoro n taetae aika raka i aon 500, rinanon te Intanete, te TV, ao ai te rerio. E teimatoa n raanga amwarake n taamnei. Ibukin anne, ti teimatoa ni katiteuanaaki. Ti kona ni kakoauaa bwa n aki ongei kataakira n taai aika imwaira, e na bon teimatoa Iehova ni buokiia taani kairiri ni karaoi babaire ma te wanawana. Irarikin onimakinan Iehova ao te ongeaba n ana tua, baikara riki aroaro aika a na buokira n tauraoi imwain te rawawata ae korakora ao ni bwaina te wanawana i nanon taai aika kangaanga?

KAOTIOTA TE ITANGITANGIRI N TARI AO AKOAIA IRUWA

14. Ni kaineti ma Ebera 13:​1-3, baikara aroaro ake a riai Kristian ni kaotiotii ni kabaneani bongin te waaki n I-Iutaia?

¹⁴ Ti na rangi ni kainnanoa riki te itangitangiri i marenara, n tain te rawawata ae korakora. Ngkana e riki anne, ti na kainnanoa maiuakinan aia katoto Kristian ake i Ierutarem ao i Iutaia. A itangitangiri i marenaia n taai nako. (Ebera 10:​32-34) Ma i nanon ririki ake imwain raoi tokin te waaki n I-Iutaia, a a kakorakoraa riki aia “itangitangiri n tari” ao “akoaia iruwa.”c (Wareka Ebera 13:​1-3.) E na riki naba anne nakoira ngkana e a kaan riki tokin te waaki ae ngkai.

15. Bukin tera ngke a riai Kristian ake taian Ebera ni kaotiota te itangitangiri n tari ao akoaia iruwa, ngke a a birinako?

¹⁵ E reke birinakoia Kristian ma aia bwai tabeua, ngke e roko ana taanga ni buaka Rom n otabwaninia Ierutarem ao e a manga waekoa n oki rikaaki. (Mat. 24:​17, 18) A riai n ibuobuoki i marenaia ni mwanangaia nakon taiani maunga ao ngke a a roko n aia tabo ae boou. Akea te nanououa bwa a bati “baika kainnanoaki n te tai ae karina,” ao a a kona iai Kristian aikai ni kaotiota te itangitangiri n tari ni koaua ao akoaia iruwa, n aroia ni boutokaia i marenaia ao n ibuobuoki n aia bwai.​—Tit. 3:14.

16. Ti na kangaa ni kaotiota te tangira nakoia tarira n te onimaki ake a kainnanoa ara ibuobuoki? (Nora naba te taamnei.)

¹⁶ Reireiara: E kairira te tangira bwa ti na boutokaiia raora n te onimaki ngkana a kainnanoa ara ibuobuoki. A bati ana aomata te Atua ake a a tia n tauraoi n tararuaa kainnanoia taari ake a a riki bwa taani birinako mai abaia ibukin taiani buaka ao kabuanibwai aika karina. E taku te tari te aine temanna mai Ukraine are e birinako mai abana ibukin te buaka: “Ti namakinna bwa e kairirira bain Iehova ao e buokira rinanoia taari. A butimwaeira raoi ao a buokira naba ngke ti mena i Ukraine, i Hungary, ao ngkai i Tiaman.” Boni bwaai ni mwakuri i nanoni bain Iehova naake a kaotiota akoaia iruwa nakoia tariia ao n tabeakini kainnanoia.​—TaeRab. 19:17; 2Kor. 1:​3, 4.

17. Bukin tera ngkai e rangi ni kakawaki bwa ti na karikirakea ngkai te itangitangiri n tari ao akoaia iruwa?

¹⁷ Akea te nanououa bwa e na rangi ni kainnanoaki riki te aeka n ibuobuoki anne, n te tai ae imwaira. (Aba. 3:​16-18) E kataneiaira ngkai Iehova arora ni karikirakea te itangitangiri n tari ao akoaia iruwa, aika aroaro aika a na rangi ni kainnanoaki n rokon te rawawata ae korakora.

TERA AE E NA RIKI N TE TAI AE IMWAIRA?

18. Ti na kangaa ni kakairi irouia Kristian ake taian Ebera ake n te moan tienture?

¹⁸ N aron ae oti n rongorongoni rimoa, a reke birinakoia Kristian nakoni maunga, ao ni kamanoaki man te kabuanibwai are e rotaki iai Ierutarem. A kitana te kaawa, ma e bon aki te roko ni kitania Iehova. Tera aron ara bong aikai? Ti aki ataia raoi bwa e na tera ae e na riki n te tai ae imwaira. Ma e kauringira Iesu bwa ti riai n tauraoi. (Ruka 12:40) Ao e kaumakira naba Bauro n ana reta nakoia taian Ebera, ae te reirei ni kairiri ae ti kona naba ni maiuakinna n ara bong aikai, n aron naba are a maiuakinna Kristian ake taian Ebera. Ao e berita Iehova nakoira n tatabemanira nako bwa e na bon aki kaakira ke ni kitanira. (Ebera 13:​5, 6) Ti bia botumwaaka n ukoukora te kaawa ae teimatoa, ae Ana Tautaeka n Uea te Atua, ao ni karekei kakabwaia ake e na uotii aika akea tokia.​—Mat. 25:34.