I Kamatoaa Nanou Bwa N na Aki Kabwakai Baiu

“DADDY,” “BWABWAA,” “UNCLE.” Anne aroni weteau n angiin te tai irouia rooro n rikirake aika bati n te Betaera. Ibukina bwa ai 89 au ririki, I kukurei iai. I iangoi aara aikai bwa kaotan tangirau ae kaniwangau naba mairoun Iehova ngkai I a tia ni kabwanina au tai ni beku ibukina i nanon 72 te ririki. Mani baika I a tia n rinanoi n au beku ibukin te Atua, I a kona ni karaui nanoia rooro n rikirake aikai ni kangai, ‘E na bon reke kaniwangan ami mwakuri, ngkana kam aki kabwakai baimi.’—2Rong. 15:7, kbn.

AU KARO AO TARIU MA MWAANEU

A mwaing au karo mai Ukraine nako Kanata, ao a maeka n te kaawa ae Rossburn n aononi Manitoba. Bon 8 ngaira mwaane ao 8 aine irouia ara karo ao akea te bwebwee, ao te ka-14 ngai. E tangira te Baibara Tamau ao e warekia nakoira ni katoa ingabong n te Taabati, ma e namakinna bwa mataniwi n Aaro a tabe riki ma anaakin aia mwane aomata nakoni buokaia. N angiin te tai, e titiraki ni bwainingare ni kangai, “Antai ae kabwakaa boon Iesu ibukin ana uarongorongo ao ana angareirei?”

Imwina riki, a a butimwaea te koaua aman tariu ao aman mwaaneu. E bwaiania mwaaneu ae Rose ni karokoa ae e mate. Ni kabanean ana bong ni maiu, e kaungaira ni kabane bwa ti na mutiakina Ana Taeka te Atua ngke e kangai, “I kan noringkami n te aonnaba ae boou.” N te moantai, e anganga reirei ibukin te ai ni moone tariu ae ikawai riki ae Ted. E katoa Taabati n angareirei n te rerio, ao e kamatoaa n tuangia taan ongora bwa a na kabuekaki n aki toki taani bure n te ai ni moone. Ma imwina, e a riki Ted bwa ana toro Iehova ae kakaonimaki ao e ingainga nanona.

AROU NI MOANA KABWANINAN AU TAI NI BEKU

N te bong teuana n Tun 1944 ngke I oki n reirei ao I a nora te boki ae uarereke n ara taibora n amwarake ae atuna: The Coming World Regeneration.a I wareka te moan iteraniba, ao te kauoua, ao imwina I a kani warekia nako. Ngke e a bane ni warekaki, I a motikia bwa I kan toro iroun Iehova n aron Iesu.

E kangaa n roko te boki aei n ara taibora? E taekinna tariu ae ikawai riki ae Steve bwa a roko mwaane aika uoman ni kaboonakoi booki ao boroutia. E taku: “I kabooa anne bwa tii nimaua tianti boona.” A a manga oki mwaane akanne n te Taabati are imwina. A tuangira ae Ana Tia Kakoaua Iehova ngaiia ao a kamanena te Baibara ni kaekai aia titiraki aomata ngkana iai. Ti kukurei iai ibukina bwa a kaikawaira ara karo bwa ti na karinea Ana Taeka te Atua. A tuangira naba bwa iai aia bwabwaro taani Kakoaua ae e a kaani boo i Winnipeg, ae te kaawa ae maeka iai mwaaneu ae Elsie. I motikia bwa N na kaea te bwabwaro aei.

I bwatika tao 200 te maire (320 te kiromita) nako Winnipeg, ma I tiku n te kaawa ae Kelwood, are a mena iai taani Kakoaua ake a roko n ara auti. N tikuu ikanne, I ira te botaki ao I a ataia bwa tera ae nanonaki n te ekaretia. I a ataia naba bwa a riai aomata nako n riki bwa taan angareirei n te auti teuana ma teuana n aron Iesu.

I kaitiboo ma tariu ae ikawai riki ae Jack i Winnipeg are e mwananga mai Ontario meang bwa e na ira te bwabwaro. Ni moanibongin te bwabwaro, e katanoataa te tari te mwaane temanna bwa iai te bwabetito ae e na karaoaki. I motinnanoia ma Jack bwa ti na bwabetitoaki n te bwabwaro anne. Ti uaia ni kamatoai nanora bwa ti na waekoa ni moana ara bwaiania imwini bwabetitoara. E bwaiania Jack imwin raoi te bwabwaro anne. Bon 16 au ririki n te tai anne ao I riai ni manga oki n reirei, ma n te ririki are imwina I a riki naba bwa te bwaiania ae katoatai.

I REIAKINI BAIKA BATI NGKE I BWAIANIA

I moana au bwaiania ma Stan Nicolson n te kaawa ae Souris, n te aono ae Manitoba. I waekoa n ataia ae e aki bebete n taai nako te mwakuri ni bwaiania. E kekerikaaki mwaitin ara mwane ma ti bon teimatoa naba n uarongorongo. N te bong teuana imwin ara uarongorongo ni kabongnga, ti a okira mwengara ao ti a bora ni baki ma ai akea ara mwane. Ai kubanakora ngaira ngke ti a nora te baeki n amwarake ae bubura n ara mataroa! Ti aki ataia ni karokoa ngkai bwa antai ae e katikua ikanne. N te tairiki anne, ti a amwarake n aroia ueea. Bon te kakabwaia aei ngkai ti aki kabwakai baira! N tokin te namwakaina anne, e a raka riki tineu nakon are mai mwaina.

Tabeua te namwakaina imwina, ti a mwiokoaki bwa ti na mwakuri n te kaawa ae Gilbert Plains, ae tao 150 te maire (240 te kiromita) i meangin Souris. Ni boong akanne, a toa ekaretia nako ma aia taibora ae teke mai moa ae koreaki iai mwin te mwakuri ni minita n te namwakaina teuana ma teuana. Ngke e a kerikaaki te mwakuri n te namwakaina teuana, I a anga te kabwarabwara nakon te ekaretia ni katuruturua iai ae a riai taari ni karaoa ae raoiroi riki. Ngke e a bwara te taromauri, e a kawarai te bwaiania ae e a kara ae tiaki kaain te onimaki buuna, e tang neiei ao e taku, “I boni kataia, ma I a aki kona ni karaoa ae bati riki nakon are I a tia ni karaoia.” Imwin anne I a manga tang ao I kabwaraa au bure nakoina.

N aron ae I a tia n rinanona, a kai karaoa naba ae kairua rorobuaka aika korakora ao imwina a bwara nanoia. Ma I a ataia bwa n oneani mwin are N na kabwakai baiu, e tamaroa riki karekean reireiau man au kairua ao ururingan anne. E na reke kaniwangan ane e teimatoa ni kakaonimaki ni mwakuri.

TE KAKORAKORA IBUKINI KAREKEAN INAOMATARA I QUEBEC

I rangi ni kakabwaiaaki ngke 21 au ririki bwa I a ira te ka-14 n reirei n te Kuura ni Kireata, ao ti angabeeba ni Beberuare 1950! A kanakoaki tao kaamwakoroia raou n reirei nakon aonon Quebec i Kanata are kamanenaaki iai te taetae ni Buranti, ike e korakora iai bwainikirinaia taani Kakoaua irouia Aaro. I mwiokoaki bwa N na mwakuri i Val-d’Or, ae te kaawa ni keni koora. N te bong teuana, ti nako n uarongorongo ma taari tabeman n te kaawa ae uakaan ae Val-Senneville. E kakamaakuira te tama n te tabo anne bwa a na karaoi mwakuri n iowawa nakoira ngkana ti aki kitana te kaawa ngkekei naba. I katea te tama anne n te boowi, ao e boni katuuaaeaki.b

E riki te kangaanga anne ao aika ai aron anne bwa kanoan naba ara “Kakorakora Ibukini Karekean Inaomatara i Quebec.” E tautaekanaki te aono ae Quebec n te Aro ni Katorika n Rom i nanon 300 tabun te ririki. A bwainikirinaki Ana Tia Kakoaua Iehova irouni mataniwin te Aro ao raona kaain te tautaeka. E bati te kangaanga n te tai aei ao tii tabeman ngaira, ma ti bon aki kabwakai baira. A butimwaeira kaaini Quebec aika raoiroi nanoia. I reirei ma tabeman aine ao mwaane ao a butimwaea te koaua. Temanna i buakoia e nako man te utu ae tengauni kaaina. A a bane ni beku ibukin Iehova kaain te utu anne. A kaungaaki tabemwaang bwa a na kitana te Aro ni Katorika man aia katoto nakanne ibukin ninikoriaia. Ti teimatoa n uarongorongo ao n tokina ti bon tokanikai n ara kakorakora anne!

REREINAKIA AO KATANEIAAKIA TAARI MWAANE N OIN AIA TAETAE

N 1956, I a manga mwiokoaki bwa N na beku i Haiti. A kabokorakora angia mitinare aika boou ikanne n reiakina te taetae ni Buranti, ma a bon ongora naba aomata irouia. E taku te mitinare ae Stanley Boggus: “Ti mimi bwa a kabanea aia konaa aomata ni buokira bwa ti aonga ni kona n taekina te bwai ae ti kani kabwarabwaraa.” N te moantai, e nakoraoi au mwakuri ibukina bwa I a tia n reiakina te taetae ni Buranti i Quebec. Ma imwin tabeua te tai, I a ataia ae angia taari n te aono anne a tii kamanena te taetae n Haitian Creole. Ngaia are ngkana ti tangiria ngaira aika mitinare bwa e na uaana ara mwakuri, ti riai n reiakina aia taetae. Ti karaoa anne, ao a kakabwaiaaki ara kakorakora.

Ibukini buokaia riki taari, e a kariaiakaki man te Rabwata n Tautaeka rairan Te Taua-n-Tantani ao booki riki tabeua n te taetae n Haitian Creole. E waekoa n raka mwaitiia aika roroko n te taromauri n te aba aei ni kabutaa. Mwaitiia taan uarongorongo i Haiti n 1950 bon 99, ma e a raka i aon 800 n 1960! N te tai anne, I a mwiokoaki bwa N na beku n te Betaera. N 1961, I rangi ni kukurei n uataboa kairan te Kuura ni Minita Ibukin te Tautaeka n Uea. Ti reireinia ni kataneiaia 40 unimwaane n te ekaretia ao bwaiania aika okoro. N te bwabwaro n Tianuare 1962, ti kaungaia taari mwaane aika tau n te aono anne bwa a na karababaa nako aia mwakuri ni minita, ao a a mwiokoaki tabeman bwa bwaiania aika okoro. E noraki bwa e roko raoi aei n taina bwa a nang aitara ma te kakaaitara.

N Tianuare 23 n 1962 imwin raoi te bwabwaro, I a katikaki ni kabureaki ma te mitinare ae Andrew D’Amico man te aobiti n tararua, ao a anaaki mairoura taian Awake! ni kabane aika bwain Tianuare 8, 1962 (n te taetae ni Buranti). E mwaneweaki n te Awake! kanoan te nuutibeeba ni Buranti are e ribootinaki iai te mwakuri n tabunea ae karaoaki i Haiti. A aki kukurei iai tabeman ao a bukinira bwa ti korea te kaongora aei n te aobiti n tararua. Tabeua te wiki imwina, a a kaokaki mitinare nako abaia.c Ma e rangi n nakoraoi waakinan te mwakuri irouia taari ake kaain te aba ake a a tia n reireinaki ni kataneiaaki. Ni boong aikai, I uataboa kimwareireia ibukin nanomwaakaia ae a kaotiotia ao rikirakeia n te onimaki. Iai naba ngkai irouia te Baibara ae Tabu—Te Rairai ae te Aonnaba ae Boou n te taetae n Haitian Creole—ae te bwai ae ti iangoia rimoa bwa e aki kona n reke.

TE KATEITEI N TE CENTRAL AFRICAN REPUBLIC

Imwin au beku i Haiti, I a mwiokoaki bwa N na mitinare n te Central African Republic. Imwina riki, I a mwiokoaki bwa te mataniwi ae mwamwananga, ao imwina te mataniwi n te aobiti n tararua.

Ni boong akanne, a bati Taabo n Taromauri aika kananokawaki taraakia. I reireinai aroni bobotakin te uteute ao aroni katokaan taubukin te auti. Bon te bwai ni kamimi nakoia naake a rirakira norakiu ni kabokorakora ma au mwakuri ae boou aei. A kaungaaki naba iai taari bwa a na kabatiaa riki uataboan te mwakuri ni kateitei ao kateimatoaan taraaraoin aia Tabo n Taromauri. A kakanikoira mataniwi n Aaro ibukina bwa aia taubuki boni kaabwa ao ngaira te uteute. Ti aki aubaa n aei ma ti teimatoa ni kamanenai ara Tabo n Taromauri aikai. E a toki te kakaniko ngke e roko te angibuaka ae korakora n orea Bangui, ae kautun te kaawa. E koutaanako taubukin te umwantabu teuana ae te kaabwa, ao e kabwakai n te kawai ae totouaki riki, ma e aki bwaka taubukin ara Tabo n Taromauri are te uteute. Ibukin tararuaan te mwakuri ibukin te Tautaeka n Uea n te aro ae tamaroa riki, ti a katea te aobiti n tararua ae boou ao te auti ni mitinare tii i nanon nimaua te namwakaina.d

TEKATEKAU N TAANGA MA RAOU AE INGAINGA NANONA

N 1976 e a katabuakaki te mwakuri ibukin te Tautaeka n Uea n te Central African Republic, ao I a mwiokoaki bwa N na beku i N’Djamena, ae kautun Chad ae uakaan. Iai raoiroina bwa I a kaitiboo iai ma Happy ae te bwaiania ae okoro, ae ingainga nanona ao boni kaain Cameroon. Ti mare n Eberi 1, 1978. N te namwakaina naba anne, e riki te buaka i marenaia kaain te aba, ao n aroia aomata aika bati, ti birinako naba nako maiaki n rawei maiura. Ti a oki ngke e a toki te buaka, ma ti a noria bwa e a riki mwengara bwa ana tabo kautun te koraki n tautia teuana. A aki tii bua booki, ma e bua naba ana kunnikai ni mare Happy ao bwaintangira nakoira n ara tai ni mare. Ma ti bon aki naba kabwakai baira. Ti ibuobuoki i marenara ao n ingainga nakoni mwakuri riki tabeua.

Tao uoua te ririki imwina, e a kariaiakaki te mwakuri n uarongorongo n te Central African Republic. Ti okira ikanne ao ni karaoa te mwakuri ni mwamwananga. Ti maeka n te kaa ae iai te kainiwene i aona ae rurukumaki, te turam n ran ae kanoana 53 te kaaran (200 te rita), te aitibwaoki ae te kaeti, ao te titoobu te kaeti naba. E kangaanga te mwamwananga. Ni mwanangara ae tii teuana, e rangi ni bati kateakira irouia bureitiman n taabo n tutuo aika 117.

E rikirake te kabuebue n angiin te tai nakon 122 korakorana (50°C). N taian runga, e kangaanga n tabetai karekean te ran ae tau ibukin te bwabetito. Ngaia are a a keni kabini karaanga aika mwautakataka taari mwaane ao teutana imwin teutana e a reke te ran ae tau ibukin te bwabetito. N angiin te tai e karaoaki te bwabetito i nanon te turam.

MWAKURI RIKI TABEUA N ABAN ABERIKA AKE TABEUA

N 1980 ti a kamwaingaki nako Nigeria. Ti tiku ikanne uoua ma te iterana te ririki ao ti buoka te katauraoi ibukini katean te aobiti n tararua ae boou. A a tia taari ni kabooa te auti ni kaikobwai ae borauatao ae e na uruakaki ao e na manga kateaki n ara tabo. N te ingabong teuana, I tamwarakea te kateitei anne ni buoka uruakana. Ngke e a kan tawanou, I a ruo rikaaki n te tabo are I tamwarake mai iai. Ma a a bitaki bwaai imwin uruakana, I a toua te akea ao I a bwaka nako naano. I taraa ni kakaiaki, ma imwini katarataraakiu ao tuoakiu, e a tuangaki Happy iroun te taokita bwa e na aki raraoma bwa N na marurung i nanon teuana te wiki ke e nako riki.

N 1986 ti a mwaing nako Côte d’Ivoire, ao ti karaoa te mwakuri ni mwamwananga iai. E karokoira te mwakuri anne i Burkina Faso ae uakaan. Akea iangoan ae n ririki ake imwina, e na riki Burkina bwa mwengara i nanon tabeua te tai.

I kitana Kanata n 1956, ma n 2003 imwini kitanakina i nanon 47 te ririki, I a okira te Betaera i Kanata ao n te tai aei ai raou Happy. Ti a riki bwa kaaini Kanata, ma n ara namakin boni kaain Aberika ngaira.

N 2007 ngke ai 79 au ririki, ti a manga okira Aberika! Ti mwiokoaki bwa ti na beku i Burkina Faso, ike I a ibuobuoki iai bwa kaain te Komete Ibukin te Aba. E bitaki imwina riki te aobiti anne nakon te aobiti n rairai ae raroa ma te aobiti n tararua ao e mena i aan te aobiti n tararua i Benin, ao n Aokati 2013, ti a beku n te Betaera i Benin.

I bon teimatoa naba n tangira te mwakuri ni minita n aki ongea mamaaran rabwatau. I nanon ririki aika tenua aika nako ao man te ibuobuoki ae irianaki n te akoi mairouia unimwaane n ikotaki ma ana mwamwannano ao ana boutoka buu, I kukurei bwa I noriia uoman au reirei n te Baibara aika Gédéon ao Frégis ni bwabetitoaki. A a ingainga ngkai naakai ni beku ibukin Iehova.

Ma n te tai aei, I a kamwaingaki ma buu nakon te aobiti n tararua i Aberika Maiaki, ao a tabeakinai raoi kaain te utu ni Betaera ni baika I kainnanoi ibukini marurungiu. Aberika Maiaki bon te kaitiua n aba i Aberika ae I mwiokoaki bwa N na beku iai. Imwina n Okitobwa 2017, ti a karekea te kakabwaia ae rianako, bwa ti ira katabuan kautun ara botaki i Warwick, i New York. Ti bon aki kona ni mwaninga taekan te botaki aei!

E taekinaki ae kangai n te 1994 Yearbook n iteraniba 255: “Ti kaungaia ni kabane naake a nanomwaaka ni mwakuri i nanon ririki aika bati ni kangai: ‘Bwaina te ninikoria ao tai kabwakai baimi, ibukina bwa e na bon reke kaniwangan ami mwakuri.’—2Rong. 15:7.” I motinnanoia ma Happy bwa ti na kakairi n te kaungaunga aei ao ti kaungaia tabemwaang bwa a na karaoia naba.