Kam A Tia N Onikaki?

1, 2. Tera aron rotakira ni kaikawaakira ao te tabo are ti mena iai?

TI BANE n rangi n rotaki n aroni kaikawaakira ao te tabo ae ti mena iai. A kakaokoro arora ni kunnikainira, amwarake aika ti tangiri, ao ai anuara. Bukin tera? Ibukina bwa ti rotaki n aroaroia aomata aika a maeka i rarikira ao baika riiriki ni maiura n aaro tabeua.

² Ma e ngae n anne, iai bwaai aika bati aika rangi ni kakawaki riki nakon rinean te amwarake ao tein ara kunnikai. N te katoto, ti kaikawaaki bwa ti na iaiangoi baika eti tabeua ao n riai, ma n ribai bwaai riki tabeua aika bure ao n aki riai. E bon nakon ana rinerine temanna ma temanna ni bwainakin aroaro akanne ao a kakaokoro aia iango aomata n tatabemania nako. E kona naba ni kaotaki mataniwin nanora n ara rinerine. E kakoauaaki n te Baibara bwa n angiin te tai, a kairaki “botannaomata ake akea te tua irouia bwa a na karaoa ae boraoi ma te tua.” (I-Rom 2:14) Ma e nanonaki n aei bwa ngkana akea te tua ae mataata raoi mairoun te Atua, ti kona n tii tou mwini kaetieti ao aaro ake ti kaikawaaki iai ao ake a rangi n ataaki n ara aono?

3. Tera bukina aika uoua are a riai Kristian n aki butimwaei kaetieti ao waaki aika rangi ni bwabwainaki?

³ Iai bukina aika uoua aika kakawaki ngkai e aki riai n riki anne irouia Kristian. Te moan, ti kauringaki n te Baibara ni kangai: “Iai te kawai ae e taku te aomata ba e riai, Ao tokina boni kawai aika nako n te mate.” (Taeka N Rabakau 16:​25, BG) Ibukin rikiara n aki kororaoi, akea iroura te konabwai ae tabwanin raoi ni baireia bwa tera ae ti na kakabwaiaaki raoi iai ibukini kairani kawaira n te aro ae kororaoi. (Taeka N Rabakau 28:26; Ieremia 10:23) Te kauoua, e kateretereaki n te Baibara bwa bon tii Tatan ae “atuan te waaki ae ngkai i aon te aba” ae kairaraangi ao n tautaekani waaki ao kaetieti n te aonnaba. (2 Korinto 4:4; 1 Ioane 5:19) Ngaia are ngkana ti kani kakabwaiaaki ao n akoaki iroun Iehova, ti riai ni mutiakina te kauring ae n I-Rom 12:2.​—Warekia.

4. Tera ae ti na rinanona n te kaongora aei?

⁴ A bati reirei aika kakawaki n I-Rom 12:2 ake ti riai ni kaatuui iangoaia. (1) E aera ngkai ti riai n “onikaki”? (2) Tera ae kainnanoaki ngkana ko na onikaki? ao (3) Ti na kanga n onikaki? Ti na rinanoi titiraki aikai.

E AERA NGKAI TI RIAI N ONIKAKI?

5. A kaineti riki ana taeka Bauro ake n I-Rom 12:2 nakoia antai?

⁵ N ana reta te abotoro Bauro nakoia I-Rom ao a kaineti ana taeka ibukia raona ni Kristian aika kabiraki ao tiaki nakoia naake a aki onimaki ke aomata nako. (I-Rom 1:7) E kaumakia bwa a riai n onikaki ao ni “katoka katotongan aron te waaki ae ngkai i aon te aba.” Ma ibukia Kristian ake i Rom n te tai anne, tao n 56 C.E., e irekereke te “waaki ae ngkai i aon te aba” ma kaetieti, katei, aroaro ao aroia ni kunnikainia aika taneiai n nonoraki n ana tai Rom n tautaekana te aonnaba. E kabongana Bauro te taeka ae “katoka” n nanonna iai bwa iai tabeman i buakoia ake a teimatoa ni kairaraangaki n te waaki ae ngkai. Baikara kariri ake a kaaitarai tarira ao mwaanera n taai akekei?

6, 7. E kanga aroaroia ao aia taromauri kaain Rom rimoa n riki bwa kataakia Kristian n ana tai Bauro?

⁶ Ni boong aikai, a aki toki taan neweaba i Rom n nori mwin taian tembora, ruanimate aika bwanganimatang, taiani kanuringa, taabo n takaakaro aika bubura, taabo ni kamataku ao a a bati riki. A bati mai buakoni baikai ake a karaoaki n te moan tienture. Ti buokaki ni baikai n aroaroni maiuia ao aia taromauri kaain Rom rimoa. Ti kona naba ni wareki bokin rimoa aika kaineti ma taekan takaakaro ni kaakibotu aika tiritiri, te kauaia n taiani kaa ni buaka, taiani kaotioti ma anene n aekaia nako aika tabeua mai iai a rangi ni kamaamaa. Bon te aba ae kaubwai naba Rom ao nibwan te iokinibwai, ngaia are a rangi ni bati aanga ake e kona n reke iai te kaubwai.​—I-Rom 6:21; 1 Betero 4:​3, 4.

⁷ E ngae ngke a bati aia tembora ao atuaia kaain Rom, ma akea reitakia ni koaua ae kaan ma atuaia ake a taromaurii. A iangoia bwa a kaatuuaki riki n te Aro, katei aika bati ibukin taiani bung, maare ao maate bwa iterani kaetietan aroaroia. Ko kona n iangoi aroni baikai ni kabane bwa a riki bwa kataakia Kristian ake i Rom. A bati ake a roko mani katei akanne, ngaia are e teretere raoi bwa a riai n onikaki bwa a aonga n riki bwa Kristian ni koaua ma imwini bwabetitoaia a bon riai naba ni bitii maiuia.

8. E na kanga ni karuanikai te aonnaba nakoia Kristian ni boong aikai?

⁸ E karuanikai te aonnaba ni boong aikai nakoia Kristian ake a a tia ni katabui maiuia n aron naba are n ana tai Rom n tautaekana te aonnaba. Bukin tera? Ibukina bwa e kaotiotaki nanon aon te aba n aanga aika bati. (Wareka I-Ebeto 2:​2, 3; 1 Ioane 2:16.) Kioina ngkai ti kairaraangaki n nanon aon te aba, aroia n iaiango, kateina, ao te aroaro ni maiu ni katoabong, ti na karuanikaira n taai nako ngkai ti kaatuui ara iango iai. Ibukin anne, a rangi ni bati bukina ngkai ti mutiakina ana kauring te Atua ae “katoka katotongan aron te waaki ae ngkai i aon te aba” ao “kam na onikaki.” Tera ae ti riai ni karaoia?

TERA AE KAINNANOAKI NGKANA KO NA ONIKAKI?

9. Baikara bitaki ake a riai ni karaoaki imwaini katauam nakon te bwabetito?

⁹ Ngkana e reirei temanna man te Baibara ao ni maiuakina te koaua, e a moanna n ririkirake iai n te onimaki. Ni kaotiotan te rikirake aei, e a karaoi bitaki i nanoni maiuna n aron are e a tia n reiakinna. E kaaki mwakuri aika kakaraoaki n Aaro aika kewe ma maiuna aika aki raraoi ngkoa ao ni karikirakea te aroaro ni Kristian. (I-Ebeto 4:​22-24) Ti kukurei n nora te mwaiti ae bubua ma bubua tenga ake a rikirake n aron anne ni katoa ririki, ao a katabui maiuia nakon Iehova ae te Atua ao ni bwabetitoaki. Ti kakoauaa n aei bwa e kukurei nanon Iehova iai. (Taeka N Rabakau 27:11) E ngae n anne, ti na iaiangoa raoi aei: A kainnanoaki tii bitaki aikai?

10. Tera kaokoron te onikaki ma karaoiroan riki arora?

¹⁰ Ni koauana, e bati riki ae kainnanoaki n te onikaki nakon te rikirake ke ae raoiroi riki. A kona ni koreaki i aoni bwaai ni boobwai ke ni katanoataaki te taeka ae “a raoiroi riki” ma ni koauana, bon akea bitakini baikanne. Tao tii teuana te rengarenga i nanona ae boou ao e rangi ni katikimata aron taraakin tinanikun nnena. E kabwarabwaraaki n rikitinaren te Baibara teuana te taeka ae “kam na onikaki” n I-Rom 12:2 bwa e irekereke ma kaboouan ke bitakin ara iango mani mwaakan te taamnei ae raoiroi. Mangaia are e aki nanonaki n onikan te Kristian bwa e riai n tii kaaki aroarona aika karuanikai, ana taetaenikawai aika aki raraoi ke aroaroni maiuna aika kammaira. A kakorakoraia tabeman aomata ake akea aia atatai man te Baibara ni kawakini maiuia mani kitanakin mwakuri aika buakaka akanne. Tera ngkanne ae a kainnanoia Kristian ake a riai n onikaki?

11. Tera are e taekinna Bauro bwa e riai ni karaoia te aomata ae na onikaki?

¹¹ E korea ae kangai Bauro: “Kam na onikaki n aromi ni kabooui ami iango.” E irekereke te “iango” ma te konabwai n iango raoi. Ma n aron ae kabonganaaki n te Baibara, a nanonaki naba iai aroarora aika kairira man tau arora, anuara ao wanawanara. N ana reta Bauro are mai mwaina nakoia kaain Rom, e a kabwarabwaraia iai aomata ake a kaotiota te ‘iango are bobuaka ma nanoia.’ Iai irouia aomata akanne ‘baika aki eti, te buakaka, te mataai, te ribuaka, a on naba n te bakantang, te tiritiri, te kairiribai, te babakanikawai’ ao mwakuri riki tabeua aika kammaraki. (I-Rom. 1:​28-31) Ti kona n ataa bukini kaumakaia te koraki ake a kaikawaaki n taabo ake ai aron akanne irouni Bauro, ao rikia naba bwa ana toro te Atua ake a “na onikaki” ao ‘ni kaboouaki aia iango.’

12. Tera ae ko noria ni kaineti ma aroia aomata n iaiango ni boong aikai, ao e na kanga ni karuanikai te aroaro aei ibukia Kristian?

¹² E kananokawaki bwa ti otabwaniniaki irouia kaain te aonnaba aika iai irouia te iango are e kabwarabwaraa Bauro. A bae n iangoia bwa a aikoa bwainaki ngkai kaetieti ma booto n reirei ao akea ae riai ni kairoroaki bwa e na maiuakin. A bati taan reirei ao kaaro ake a kariaia te waaki anne ao a kaungaa “te inaomata” ni karaoa ae a tangiria. A taku naba bwa a koaua bwaai ni kabane ae nanona bwa akea kairuaia. A bati naba aika taku bwa a kakoauaa te Atua ao n namakinna bwa a kainaomataaki ni karaoa ae a iangoia bwa e eti, ao n aki kabaeaki bwa a na ongeaba nakon te Atua ma ana tua nako. (Taian Areru 14:1) E kona te aroaro aei ni karuanikaia Kristian ni koaua. E kona ni kakairi n te iango naba aei te aomata are e aki taratara raoi nakoni babaire ibukin ana botaki te Atua. A kona n rawa nakoni babaire man ana botaki te Atua ao ni ngurengure naba ibukin te bwai ae a aki kukurei iai. Ke tao a nanououa ni kaineti ma te reirei ni kairiri man te Baibara ibukin te kaakibotu, kabonganaan te Internet ao uaiakinan te reirei ae rietata.

13. Bukin tera bwa ti riai n tuoira raoi?

¹³ Ngaia are ngkana ti na aki kariaia katotongan ke katamaroaan arora man te aonnaba, ti riai n tuoira raoi ni kaineti ma arora n iango ao ara namakin, tiara ao ai reirei ni kaetieti ibukira. A kona n aki noraki aroaro akanne irouia aomata. A kona tabeman riki n tuangira bwa a raoiroi baike ti karaoi. Ma bon tii ngaira aika ti ataia bwa ti a tia ni kariaia raoi maiuakinani baike ti reiakini man te Baibara ao n teimatoa n onikaki iai n itera aika karuanikai aikai.​—Wareka Iakoba 1:​23-25.

ARORA N ONIKAKI

14. Tera ae kona ni buokira bwa ti na atai bitaki aika ti riai ni karaoi?

¹⁴ E irekereke te onikaki ma kaotan nanora, ngaia are ngkana ti tangiria bwa e na noraki, ti kainnanoa te bwai teuana are e kona n rinnako ao n rota nanora. Tera ae na kona ni buokira ni karaoa anne? Ngkana ti reiakini baike e tangiri Iehova mairoura ake a boraoi ma ana kantaninga n te Baibara, e na kaotaki nanora man ara kaeka ni baike ti wareki. Ni karaoan anne ti a buokaki iai n atai bitaki ake ti riai ni karaoi ibukini karaoan ‘nanon te Atua ae kororaoi.’​—I-Rom 12:2; I-Ebera 4:12.

15. Tera te onikaki ae kona n riki nakoira ngkana e katamaroai arora Iehova?

¹⁵ Wareka Itaia 64:8. E reke reireiara ae kakawaki ae ti na iaiangoia man te kabotau are e kabwarabwaraa te burabeti ae Itaia. E kanga Iehova ae te tia Karaomwangko ni katamaroai arora ngaira aika taano aika bokaboka? Ni koauana, e aki bita aron taraakira bwa ti na bakitoutou riki ke ni kantara riki tein rabwatara. E aki tii anganira Iehova rabwatara n aomata ma e reireinira naba bwa ti na maiuakina te onimaki. Ngkana ti butimwaea katamaroaan arora, e a karaoaki iai te onikaki nakon nanora ke maiuakinan bwain taamnei, ae te bwai ae ti kainnanoia bwa ti aonga ni buakani ana kariri nako te aonnaba. E na kanga ni waakinaki katamaroaan arora?

16, 17. (a) Kabwarabwaraa te bwai ae karaoia te tia karaomwangko ma te bokaboka ibukini karaoan te mwangko ae okoro. (b) E kanga ni buokira Ana Taeka te Atua bwa ti na onikaki nakon te bwai ae kakawaki i matan Iehova?

¹⁶ Ngkana e na karaoaki te mwangko ae okoro iroun te tia karaomwangko, e riai ni kabongana te bokaboka ae rangi n tamaroa. E ngae n anne, iai bwaai aika uoua ae e riai ni karaoia. Te moan, e riai ni kaitiaka te bokaboka. Imwin anne, e na rengana te bokaboka ma te ran ae bon tau mwaitina ao ni karaoaki n te aro are e na teimatoa aron teina n taini katamaroaana.

¹⁷ E aki tii kabongana te ran te tia karaomwangko ni kaitiaka te bokaboka, ma e kabongana naba ibukini kabebeteani karaoan te bokaboka nakon te bwai are e tangiria ae rangi ni kan. N aron te ran ae bita te bokaboka, e bitii naba maiura Ana Taeka te Atua. E kona ni buokira ni kaaki anuara n iaiango rimoa ngke ti tuai n ataa te Atua ao n onikaki nakon te bwai ae kakawaki i matana. (I-Ebeto 5:26) Iangoa mwaitin te tai ae ti kaumakaki iai bwa ti na wareka te Baibara ni katoabong ao ni katoatai ni kaei bobotaki ni Kristian ake a aki toki n rinanoaki iai Ana Taeka te Atua. E aera ngkai ti kaungaaki bwa ti na karaoi baikai? Ibukina bwa ni karaoan aei, ti a kaota iai te aantaeka nakoni katamaroaan arora iroun Iehova.​—Taian Areru 1:2; Mwakuri 17:11; I-Ebera 10:​24, 25.

18. (a) Bukin tera bwa e kakawaki kananoan ara iango ngkana ti tangira Ana Taeka te Atua bwa ti na kairaki ao n onikaki iai? (b) Baikara titiraki aika rangi n ibuobuoki?

¹⁸ Ngkana ti kariaia bwa ti na onikaki n Ana taeka te Atua, ti riai ni katoatai ni wareware ao n reiakina te Baibara. A bati aomata aika wareka te Baibara man te tai teuana ma teuana ao ibukin anne a a rangi n taneiai ma kanoana. Tao ko a tia ni kaitiboo ma aekan aomata akanne n am mwakuri ni minita. A kona tabeman ni kamatenanoi kiibu tabeua man te Baibara.a Ma e ngae n anne, e aki bitaki aroia n iaiango ao maiuia. Tera ae akea irouia? Ngkana e na kairaki temanna n Ana Taeka te Atua ao n onikaki, e riai ni kariaia bwa e na “ongongora iai ane reiakinaki” ma nanona. (I-Karatia 6:​6, kabwarabwara mai nano.) Ngaia are ti riai ni karekea ara tai n iaiangoi baika ti tabe n reiakin. E rangi n raoiroi ngkana ti titirakinira ni kangai: ‘I kakoauaa raoi bwa e kakawaki riki aei nakon ae tii aia angareirei tabeua Aaro? I tuai mani kakoauaa ae bon aei raoi te koaua? Irarikin anne, I nori aanga ake I riai ni maiuakini mani baike I reiakin ao n aki tii iangoia bwa te bwai ae N na kona n reireinia iai aomata? I namakinna bwa e bon taetaenikawai Iehova nakoiu?’ Ti kona ni buokaki ni kananoan ara iango i aon titiraki akanne bwa ti na kaaniaki riki iai ma Iehova. E na bon rikirake iai tangirana iroura. Ngkana a ringaki nanora, ti na kaungaaki ni karaoi bitaki ni maiura ake a na kakukureia te Atua.​—Taeka N Rabakau 4:23; Ruka 6:45.

19, 20. Tera te reirei ni kairiri man te Baibara ae kona ni karekea kakabwaiaara ni koaua?

¹⁹ Ngkana ti katoatai ni wareka Ana Taeka te Atua ao ni kananoi ara iango iai, ti na kaungaaki iai bwa ti na teimatoa ni karaoi baike e taekini Bauro ni kangai: “Buuta te aroaro nikawai ma ana mwakuri nako, ao karina i aomi te aroaro ae boou, are e tabe ni kaboouaki rinanon te atatai ae eti.” (I-Korote 3:​9, 10) Eng, ti kona n teimatoa n tokanikai man ataan raoi nanon Ana Taeka te Atua ao maiuakinana. E buokira karinan te aroaro ni Kristian ae boou ni kamanoira man ana kunemwaan n nanowanawana Tatan.

²⁰ E kauringira te abotoro Betero ni kangai: “Katotongia ataei aika ongeaba n aromi n aki manga kariaia kairani maiumi n tangirani baike kam bwarui ngkoa” ma “kam na itiaki n aroaromi ni kabane.” (1 Betero 1:​14, 15) Ngkana ti kabanea ara kona ni kaaki arora n iaiango ma aroarora ake ti taneiai ni kakaraoi ngkoa ao ni kariaia bwa ti na onikaki, ti na karekei iai kakabwaiaara n aron ae ti na rinanona n te kaongora ae imwina.