Onimakina Iehova Ae Atuan “Taian Tai Ma Boong”

“E onioniki taian tai ma boong: E kabwakaia uea, ao E kateirakeia uea.”—TANIERA 2:21, BG.

KO NA KANGA NI KAEKA?

E kanga ni kaotaki n te karikibwai ao kakoroani bukin taetae ni burabeti, bwa Iehova bon te tia Taua Mwin te Tai ae Kakannato?

Tera ae ti kaungaaki bwa ti na karaoia ngkai ti a ataia ae Iehova bon Atuan “taian tai ma boong”?

E aera ngkai e aki tauaki taekan ana babaire Iehova, ni baika riiriki n te aonnaba ao n aia babaire aomata?

1, 2. E kanga ni kaotaki bwa e ataa raoi te tai Iehova?

E A KAMANI karekea te anga ae e na ataaki iai te tai, Iehova ae te Atua imwaini karikaia aomata. E taku te Atua n ana kaaua ni bong ni karikibwai: “Ke a riki taian oota i karawa, ba a na kaokoroa te ngaina ma te bong: ao a na riki ba kanikina, ma taian tai, ma boong ma ririki.” (Karikani Bwaai 1:14, 19, 26, BG) Bon anne te bwai ae riki ae boraoi ma nanon Iehova.

² A aki kona taan rabakau ni bwain te aonnaba ni kabwarabwaraa te bwai ae nanonaki raoi n te tai, mangkekei ni karokoa ngkai. E taekinaki ae kangai n te encyclopedia teuana: “Te tai, bon te bwai ae rangi n raba. Akea ae kona ni kabwarabwaraa raoi.” Ma e ota raoi Iehova n te tai. Ni koauana, e “karaoa karawa, . . . [ao e] karika aonaba ma ni karaoia.” Bon Iehova naba are e “kaota te toki mai moani bwaai, ma ni kaoti naba ma ngkoangkoa baika tuai ni karaoaki.” (Itaia 45:18; 46:10, BG) Ti na iangoa aroni kaotaraean Iehova ae te tia Taua Mwin te Tai ae Kakannato n te karikibwai ao ni kakoroani bukin taetae ni burabeti, n arora ni kakorakoraa onimakinana ao ana Taeka ae te Baibara.

E KORAKORA ONIMAKINAN TE TIA TAUA MWIN TE TAI AE KAKANNATO N TE KARIKIBWAI

3. E kanga ni kaotaki etin raoi te tai n te aonnaba?

³ E kona n noraki etin raoi te tai n te aonnaba. N te katoto, a baireaki raoi aroni kakammwakurini buraneti ma itoi. A buokaki aomata mani nneni baikai ake a a tia ni katauaki, bwa a na atai taai ao aroia ni boborau. Bon te tia Karaoi buraneti ao itoi Iehova ao e “bati mwakana, ngkae E korakora,” ao ti riai ni kamoamoaa.—Wareka Itaia 40:28, BG.

4. E kanga ni kaotiotaki wanawanan te Atua n te koaua are a mwamwakuri baika maiu n te tai?

⁴ A boto mwakurini baika maiu i aon te tai. A bati aroka ma maan aika a kairaki ni biribirin te tai. A bati mannikiba aika a kaman ataa te tai are a riai ni moana iai mwanangaia. (Ieremia 8:7) A kairiraki naba aomata n te tai, n aron ae a ataa te ngaina ao te bong. Ngkana ti mwananga n te wanikiba nakon iteran te aonnaba are teuana ae rangi ni kaokoro iai te tai, e bae ni kainnanoa te bitaki rabwatara bwa e na taneiai ma te tai ae boou. Ni koauana, a bati katoton taiani karikibwai ake a a kaotiota mwaakan ma wanawanan Atuan “taian tai ma boong.” (Wareka Taian Areru 104:24.) Eng, akea tokini wanawanan ao mwaakan te tia Taua Mwin te Tai ae Kakannato. Ti kona n onimakinna bwa e na kakororaoa ana kantaninga!

A KAKORAKORAAKI ARA ONIMAKI NI KAKOROANI BUKIN TAETAE NI BURABETI N TAIA AIKA RIAI

5. (a) Tera te anga ae tii teuana are ti kona n ataa iai te bae mena imwaia aomata? (b) E aera ngkai e kona Iehova ni kaman taekini baika a na riki ao taia n riki?

⁵ Ti reireiaki baika bati ibukin ‘aroaron Iehova aika aki nonoraki’ ni bokin te karikibwai, ma a aki kaekaaki iai titiraki aika kakawaki n aron teuana ae kangai, Tera ae mena imwaia aomata? (I-Rom 1:20) Ni kaekaana, ti riai n nora are e a tia ni kaotia te Atua n ana Taeka ae te Baibara. Ngkana ti neneria, ti a nori iai taetae ni burabeti ake a a tia ni kakoroaki bukia n taia aika riai! E kona Iehova ni kaota te bwai ae tuai n riki ibukina bwa e a kaman nori kanoan taai aika imwaira. Irarikin anne, a riki baika a kaman taekinaki n te Baibara n taia aika riai, ibukina bwa e kona Iehova ae te Atua ni karikii bwaai ni kaineti ma ana kantaninga ao ana tai are e baireia.

6. Ti kanga n ataia bwa e tangirira Iehova bwa ti na ota ni kakoroani bukin taetae ni burabeti n te Baibara?

⁶ E tangiriia taan taromauria Iehova bwa a na ota n taetae ni burabeti aika n te Baibara ao ni kakabwaiaaki iai. E ngae ngke e aki iangoa te tai te Atua n arora, ma e kamanena te taetae ae ti kona n ota iai ngkana e taekinna bwa e na riki te bwai teuana n te tai are e kataua. (Wareka Taian Areru 90:4.) N te katoto, n te boki ae Te Kaotioti ao a taekinaki iai “anera ake aman,” ake “a a tia ni katauraoaki imwain te aoa ma te bong ma te namwakaina ma te ririki,” aika taai ake ti ota iai. (Te Kaotioti 9:14, 15) E riai ni kakorakoraaki onimakinan Atuan “taian tai ma boong,” ao ana Taeka n norani kakoroani bukin taetae ni burabeti n taai ake a katauaki. Ti na rinanoi katoto tabeua.

7. E kanga kakoroani bukin ana taetae ni burabeti Ieremia ibukin Ierutarem ao Iuta ni kaotaki iai bwa Iehova bon te tia Taua Mwin te tai ae Kakannato?

⁷ Te moan, ti na iangoa te baere e riki n te kaitiua n tienture B.C.E. E “roko iroun Ieremia ae taekaia aomatan Iuta ni kabaneia” ana taeka te tia Taua Mwin te Tai ae Kakannato, “n ana kaa ririki Ieoiakim are natin Iotia, are uean Iuta.” (Ieremia 25:1, BG) E a kaman taekina uruakan Ierutarem Iehova ao kanakoaia I-Iutaia mai Iuta i aoni Baburon. A na “toro iroun ueani Baburon itingaun te ririki.” A uruaka Ierutarem ana taanga ni buaka Baburon n 607 B.C.E., ao a kanakoaki I-Iutaia ake i Iuta nako Baburon. Ma tera ae e na riki n tokin ririki ake 70? E taetae ni burabeti ni kangai Ieremia: “E kangai ana taeka Iehova, Ngkana a a tia ni koro raoi itingaun te ririki i bukini Baburon, ao N na kawaringkami, ma ni kakoroa bukin au taeka are raoiroi nako imi, ni kaokingkami nakon te tabo aei.” (Ieremia 25:11, 12; 29:10, BG) E koro raoi bukin te taetae ni burabeti aei n taina are katauaki n 537  B.C.E., imwini kainaomataaia I-Iutaia mai Baburon irouia I-Miria ao I-Botia.

8, 9. E kanga ni kaotaki ae Iehova bon Atuan “taian tai ma boong” n ana taetae ni burabeti Taniera, ibukin rokon te Mesia ao moan tein te Tautaeka n Uea i karawa?

⁸ Iangoa te taetae ni burabeti riki teuana ae kaineti ma ana aomata te Atua rimoa. E taetae ni burabeti te Atua rinanon Taniera tao uoua te ririki imwaini kitanani Baburon irouia I-Iutaia, bwa e na kaoti te Mesia 483 te ririki imwini kanakoan te moti ibukini manga katean Ierutarem. E anga te moti anne ueani Miria ma Botia n 455 B.C.E. Imwin raoi 483 te ririki n 29 C.E., e a kabiraki Iesu ae te I-Natareta rinanon te taamnei ae raoiroi ni bwabetitoana ike e a riki iai bwa te Mesia.a—Neemia 2:1, 5-8; Taniera 9:24, 25; Ruka 3:1, 2, 21, 22.

⁹ Iangoa ngkai te bae e a kaman taekinaki n te Baibara ibukin te Tautaeka n Uea. E kaotaki n te taetae ni burabeti n te Baibara bwa e na tei i karawa te Tautaeka n Uea iroun te Mesia n 1914. N te katoto, e kaotaki n te Baibara “te kanikina” ibukin okin Iesu ma tikuna, ike e a korakora iai te rawawata bwa e tewenakoaki Tatan mai karawa n te tai anne. (Mataio 24:3-14, Te Kaotioti 12:9, 12) Irarikin anne, e bon taekinaki te tai anne bwa 1914 n te taetae ni burabeti n te Baibara, ike e na ‘kakororaoaki iai aia tai botannaomata ae baireaki’ ao moan tein te Tautaeka n Uea i karawa.—Ruka 21:24; Taniera 4:10-17.b

10. Baikara bwaai aika a na riki n taia ake a tia ni baireaki n taai aika imwaira?

¹⁰ E a kaman taekinna Iesu bwa e na mena imwaira “te rawawata ae korakora.” E na taorimwiaki n ana Tautaeka ae Maanna Tenga te Ririki. Akea te nanououa bwa a na bon riki baikai n taia ake a a tia ni baireaki. E kamani bairea “te bong ma te aoa” Iehova ibukin rikini baikai ni menan Iesu i aon te aba.—Mataio 24:21, 36; Te Kaotioti 20:6.

“KABONGANAI RAOI AMI TAI NI KABANE”

11. Tera aron rotakira ae riai ngkai ti a ataia bwa ti a mena n tain te toki?

¹¹ Tera aron rotakira ngkai ti a ataia bwa e a tia ni moana teina te Tautaeka n Uea anne, ao ti a mena ngkai n “tain te toki”? (Taniera 12:4, BG) A bati ake a nora rikiraken te kangaanga ae korakora n te aonnaba, ma a aki ota bwa baikai boni kakoroani bukin taetae ni burabeti aika n te Baibara ni kaineti ma kabaneani boong. Tao a kantaningaia bwa ai akea katokani kangaanga aikai, ke tao a kakoauaa bwa a kona aomata ni karekea “te rau ao te mweraoi” i bon irouia. (1 I-Tetaronike 5:3) Ma tera arora iai? Ngkana ti a ataia bwa ti a mena n raabaneni kabaneani bongin ana waaki Tatan, tiaki ti riai ni kakorakoraira ni kamanenai nikiran taai aikai ni beku ibukin Atuan “taian tai ma boong” ao ni buokiia aomata bwa a na kinaa te Atua? (2 Timoteo 3:1) Ti riai ni karaoi ara motinnano ma te wanawana ibukin arora ni kamanenai raoi ara tai.—Wareka I-Ebeto 5:15-17.

12. Tera reireiara man ana taeka Iesu ibukin ana bong Noa?

¹² E aki bebete “kabonganaan raoi [ara] tai ni kabane” n te aonnaba ae rangi ni bati iai bwaai n anainano. E kauring ni kangai Iesu: “Ai aron ana bong Noa, te tai are e a oki man tiku iai Natin te aomata.” Tera are e riki n ana bong Noa? E a kaman taekinaki n te tai anne bwa e na roko te toki. Ao a na bwabwa aomata aika buakaka n te ieka ae kabutaa aonnaba n te tai anne. Kioina ngkai “te tia uarongorongoa taekan te raoiroi” Noa, e a kakaonimaki n tataekina ana rongorongo te Atua nakoia aomata ake n ana bong. (Mataio 24:37; 2 Betero 2:5) Ma a “amwamwarake ao a momoi, ao a imaremare mwaane ma aine, . . . ao a aki muti ni karokoa rokon te ieka n uotiia nako ni kabane.” Ai ngaia are e kauringia taan rimwina Iesu ni kangai: “Kam na tauraoi naba ngkami, bwa e na roko Natin te aomata n te aoa are kam taku bwa e na aki roko iai.” (Mataio 24:38, 39, 44) Ti riai ni kaotira bwa ti kakairi iroun Noa ao tiaki aomata ake n ana bong. Tera buokara bwa ti aonga n tauraoi?

13, 14. Tera ae ti riai n ururingnga ibukin Iehova are e na buokira ni kakaonimaki n toro irouna ngkai ti kariariaa rokon Natin te aomata?

¹³ E ngae ngke e na roko Natin te aomata n te aoa ae ti aki kantaningaia, ma ti riai n ururingnga ae Iehova bon te tia Taua Mwin te Tai ae Kakannato. Akea rotakin ana babaire ni baika riiriki ao n aia babaire aomata n te aonnaba. E bairei tain rikini bwaai ao mwini baika a na riki bwa e aonga ni kakororaoaki ana kantaninga. (Wareka Taniera 2:21.) Ni koauana, ti tuangaki ae kangai n Taeka N Rabakau 21:1, (BG): “E mena nanon te uea i nanoni bain Iehova ba kaanga karangan raan: E rairia nako ike e kan rairia nako iai.”

¹⁴ E kona ni bairei rikini bwaai Iehova bwa e aonga ni kakororaoaki ana kantaninga ao ni koro bukia n taia aika riai. A bati bitaki aika kakawaki n te aonnaba ake a kakoroi bukin taetae ni burabeti, ao riki bon tataekinan te rongorongo ae raoiroi ni kabutaa te aonnaba ibukin Ana Tautaeka n Uea te Atua. N te katoto, iangoa ae e a tia n riki n aaba ake a tautaekanaki i aan te komuniti. A kona n iangoia tabeman bwa a na kona ni waekoa n riki bitaki aika korakora n taian tautaeka. Ma imwini bitaki aikai, e a tataekinaki ngkai te rongorongo ae raoiroi n aaba aika bati ake a katabua ngkoa ara mwakuri iai. Ni koauana, ti riai ni kabonganai raoi ara tai ni kabane ni kakaonimaki ni beku ibukin Atuan “taian tai ma boong.”

KAOTIOTA ONIMAKINAN ANA TAI IEHOVA ARE E BAIREIA

15. Ti na kanga ni kaota ara onimaki ni kaineti ma bitaki i nanon ana botaki Iehova?

¹⁵ E kainnanoaki onimakinan ana tai Iehova are e baireia, ngkana ti na teimatoa n uarongorongoa te Tautaeka n Uea ni kabaneani boong aikai. Ibukini bitakin te aroaro n te aonnaba, tao ti riai naba ni karaoi bitaki tabeua n ara mwakuri ni karekeia taan rimwini Kristo. E kona ana botaki Iehova ni karaoi bitaki ibukini baika kainnanoaki n aia mwakuri taan tataekina te Tautaeka n Uea. Ti kaotiota onimakinan Atuan “taian tai ma boong” ngkana ti ongeaba raoi nakoni bitaki aikai, ni kakaonimakira ni beku i aan ana kairiri Natina ae “atun te ekaretia.”—I-Ebeto 5:23.

16. E aera bwa ti kona n onimakina Iehova bwa e na anganira buokara n te tai ae riai?

¹⁶ E tangirira Iehova bwa ti na tataro nakoina n taai ake ti kan tataro iai, ao n onimakinna raoi bwa e na anganira “buokara n te tai are ti kainnanoia iai.” (I-Ebera 4:16) E aki ngkanne kaotiotaki n anne mwannanoara n tatabemanira nako? (Mataio 6:8; 10:29-31) Ti kaota onimakinan Iehova ae te Atua ngkana ti katoatai n tataroa buokara mairouna, ao ni kaboraoa maiura ma ara tataro ao ana kairiri. Irarikin anne, ti riai n ururingia raora n onimaki n ara tataro.

17, 18. (a) Tera te bwai ae e na waekoa ni karaoia Iehova nakoia ake a ribaia? (b) Tera te kai ni kabwaru ae ti riai n rarawa nako iai?

¹⁷ Tiaki ngkai ara tai ni ‘kakerikaaka ara onimaki,’ ma bon ara tai ni kakorakorai ara onimaki. (I-Rom 4:20) A kataia Tatan ma ake a mena i aan ana kairiri aika taani kairiribai nakon te Atua, ni katoka te mwakuri are e mwiokoia iai taan rimwina Iesu ao ngaira naba. (Mataio 28:19, 20) E ngae ngke e buakanira te Riaboro, ma ti ataia ae Iehova bon “te Atua ae maiu, ae te tia Kamaiuia aeka n aomata nako, ma ai moarara riki te koraki aika kakaonimaki.” E “ataa . . . aroni kamaiuaia aomata ake a tangiria, man te kataaki.”—1 Timoteo 4:10; 2 Betero 2:9.

¹⁸ E na waekoa Iehova ni kamauna te waaki ae buakaka ae ngkai. E ngae ngkai ti aki tuangaki bwaai ni kabane aika a na riki ma taia raoi, ma ti bon ataia bwa n taina ae baireaki ao Kristo e nang kamaunaia taani kairiribai nakon te Atua, ao e nang kakoauaaki iai riain Iehova n tautaeka. Mangaia are ai kairuara ngaira ngkana ti kabwaka n atai “taian tai ma boong” aika ti a mena iai ngkai! Ti bia aki mwane n te kai ni kabwaru ae iaiangoan are, “a teimatoa ni waaki nako bwaai ni kabane n aroia mangke e moani waakinaki te karikibwai.”—1 I-Tetaronike 5:1; 2 Betero 3:3, 4.

‘KAOTIOTA TE NANO NI KAKANTANINGA’

19, 20. E aera ngkai ti riai ni kaotiota kantaningaan Iehova?

¹⁹ Ana moani kantaninga Iehova ae te Atua ngke e karikiia aomata, bon reiakinan taekana ao ana karikibwai ae tamaroa n aki toki. E taekinaki ae kangai n Te Minita 3:11, (BG): “E katamaroai bwaai ni kabane [Iehova] n aia bong: ao E a tia ni kaki te bangabai i nanoia, n te aro ae e aki kona naba te aomata ni kunea aron te makuri ae E karaoia te Atua mai moana ni karokoa te toki.”

²⁰ Ai kimwareireira ngaira ngkai e tuai mani bita ana kantaninga Iehova ibukia aomata! (Maraki 3:6) “E aki bibitaki [te Atua] n ai aron te nuu ae kai mwainging.” (Iakobo 1:17) E aki tauaki taekan ana babaire irouia aomata ni bairean te tai, n aroni minominon te aonnaba. Iehova bon te “Uea ae akea tokina.” (1 Timoteo 1:17) Mangaia are ti bia ‘kantaningaa Atuani maiura.’ (Mika 7:7, BG) Ni koauana, “kam na korakora, ao a na keiaki nanomi, Ngkami akana kam kaantaninga Iehova ni kabaneingkami.”—Taian Areru 31:24, BG.

[Kabwarabwara mai nano]

[Taamnei n iteraniba 25]

E onimakina kakoroani bukin te taetae ni burabeti Taniera ake mairoun te Atua

[Taamnei n iteraniba 27]

Ko kabongana raoi am tai ni karaoa nanon Iehova?