Te Baibara n te Taetae ae Taabangaki Kamanenana

Taraan 1 Timoteo 3:16, n te boki ae te Codex Sinaiticus, n te ka-4 n tienture C.E.

NGKANA ko kakoauaa ae te Baibara bon ana Taeka te Atua nakoia botannaomata, e nanonaki n anne bwa e reitaki te Atua ma ngaira. . . . Ngkana e rotaki anuani maium ni kabane n am Aro, nanona ngkanne bwa e riai ni kabonganaaki n te [Baibara] te taetae ae taabangaki kamanenaana ni katoabong.” Anne ae koreaki iroun te tia rabakau i aon te Baibara ae Alan Duthie n ana boki ae Bible Translations: And How to Choose Between Them.

A boraoi n iango ma anne taan tangira Ana Taeka te Atua ma nanoia ni kabane. A kakoauaa raoi ae “E kairaki korean te Koroboki ae Tabu ni kabane iroun te Atua ao e manena ibukin te angareirei, ao ibukini boaan te aomata, ibukini kaetani bwaai, ao ibukin te reirei ni kaetieti ae boraoi ma ana kaetitaeka te Atua.” (2 Timoteo 3:16) Te Baibara bon tiaki te boki ae aki manena ma ni bane taina ae irekereke ma te taromauri. E boni ‘maiu ao e mwaaka’ n anga katokan raoi ara kangaanga ni maiura ni katoabong. (Ebera 4:12) E riai ngkanne te boki ae tabu aei n rairaki n te taetae ae taabangaki kamanenana ni katoabong, bwa e aonga ni kona n ota ao ni maiuakinaki irouia taani warekia. Bwa ni koauana, e aki koreaki te boki are aranaki bwa te Nuu Tetemanti n te taetae ni Kuriiti ae kakamanenaaki irouia taan rabakau n aroni Plato, ma e koreaki n te taetae ni Kuriiti ae kakamanenaaki riki ae te Koine. Eng, e koreaki te Baibara bwa a aonga ni kona ni warekia ao n ota iai angia aomata.

Ibukin te kantaninga aei, a a tia ni karaoaki rairai aika bati aika boou n ririki aika tibwa nako n taetae aika kakaokoro. E nakoraoi mwin anne n angiin te tai. E a tia ni katauraoaki te Baibara n te aro ae e a kai reke riki irouia aomata aika bati. Ma e ngae n anne, a bati mai buakon rairai aika boou aikai aika rangi ni kabwaka n raira ae e eti raoi ao ni katitebooi rairakin taeka iai. N te katoto, tabeman a kamabubua ana reirei te Baibara ae mataata ibukin aroia maate, ataakin aron taamnein te aomata ao ai aran te Atua ae koaua.

A rangi n ingainga nanoia taan tangira Ana Taeka te Atua kioina ngkai e a tauraoi Te Baibara ae Tabu ae te Rairai ae te Aonnaba ae Boou​—Mataio Nakon Te Kaotioti, n te taetae ni Kiribati. A katanoataa Ana Tia Kakoaua Iehova otinakon te rairai ae karaoaki n taai aikai ae otinako n Nobemba 13, 2009. E aki kabaeaki n ana koaua te Aro ao e anga te rairai ae eti raoi ae akea n ai arona ma rimoa, n te aro ae e a buokira ni karekea otara ae nano man te Baibara, ae e aki kona n reke ngkoa irouia aomata aika aki atai taetaen rimoa ake e koreaki iai te Baibara. Tao ko kona n titiraki ngkanne ni kangai, antai ae mwiokoaki n te rairai ae rangi n tamaroa aei?

Taan Rairai Aika Kamoamoaa te Atua

E ngae ngke e boou n te taetae ni Kiribati te Baibara ae Tabu ae te Rairai ae te Aonnaba ae Boou​—Mataio Nakon Te Kaotioti, ma e a kaman iai te Baibara aei man 1950. E kaotinakoaki n te tai anne n te taetae n Ingiriti n te Watch Tower Bible and Tract Society ae te international Bible Society ae e a rangi ni maan ni boreetii Baibara. E rangi ni kaokoro atun te rairai ae boou aei ma aroni bwenauaakin te Baibara ae taneiai te aba iai ae te “Oo” ao te “Nuu” Tetemanti ao anne teuana mai buakon aanga aika bati aika kaota koauan okorona. E taekinaki ae kangai n Te Taua-n-Tantani n te taetae n Ingiriti ae bwain Tebetembwa 15, 1950: “A a tia ni kaota nanoia mwaane ake a kaaina te komete n rairai . . . bwa a na teimatoa n aki ataaki ao a bon aki tangira kaotan araia ngkai a maiu, ke imwini mateia. Oin raoi te rairai aei bon ibukini karietataan aran te Atua ae koaua ae maiu.”

E kaotinakoaki n 1961 te Baibara ae tabwanin raoi ae Te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou n te taetae n Ingiriti. Ao kioina ngkai a teimatoa n aki ataaki araia taan rairai ni karokoa boong aikai, akea te nanououa ngkanne ibukin nanoia ke korakoran tangiran te Atua irouia. E taekinaki ae kangai n te moantaeka n te Baibara are boreetiaki n 1984: “Rairan te Koroboki ae Tabu, nanona bon rairan ana iango ao ana taeka Iehova ae te Atua nakon te taetae teuana . . . Taan raira te Baibara aei, aika a maaka ma n tangira te Atua ae te tia Otea te Koroboki ae Tabu, a namakina mwiokoaia ni kaineti ma kaotan raoi ana iango ao ana taeka te Atua n te aro ae eti raoi.”

N aki ongea raoiroin aia iango kaain te komete aei, ma te koaua bwa a tau iai ni butimwaea te mwakuri aei? A kauntaekaia taan rabakau aika aki rau nanoia bwa ngkana a aki kaotaki araia taan rairai ao aia beeba n reirei ae rietata, e riai ngkanne ni kakeaaki aia mwakuri bwa kaanga aia mwakuri aomata aika akea rabakauia. Ma a aki iango n aron anne taan rabakau ni kabane. E korea ae kangai Alan S. Duthie: “Ngkana ti ataia bwa antai taan raira ke taani boreetia te Baibara teuana, e koaua bwa e buokira anne ni motikia bwa e raoiroi ke e buakaka te rairai anne? Tiaki ngaia anne. Te anga ae tii teuana ibukini motikan anne, boni man neneran tein ke aron taian rairai n tatabeua nako.”a

A a tia taani wareware aika nga ma nga ni karaoa aekan anne. Ni karokoa te tai aei, e a tia ni boreetiaki ni katobibia te aonnaba katoton te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou ae tabwanin raoi ke tii iterana n te mwaiti ae raka i aon 160 te mirion n taetae aika 80. Tera ae a a tia ni kunea iai taani wareware aika bati?

Te Rairai ae Katabua Aran te Atua

E reireinia taan rimwina Iesu ni Mataio 6:9, bwa a na tataro ni kangai: “Tamara are i karawa, e bia katabuaki aram.” Ma e ngae n anne, akea aran te Atua n angiin rairai, e a tii kaokaotaki naba n te nakoa ae te “Atua” ke te “Uea.” Ma bon tiaki aio arona mai mwaina. E kaotaki raoi te Atua n arana ae “Iehova” n te mwaiti ae kaania 7,000 te tai n te moani Koroboki ae Tabu n te Taetae n Ebera. (Te Otinako 3:15, BG; Taian Areru 83:18, BG) I nanon ririki ake imwina, a a katoka kabonganaan aran te Atua I-Iutaia ibukini maakakini baika akea koauaia. Imwini mateia ana abotoro Iesu, e a rotaki te ekaretia ni Kristian n te koaua aei ae boto i aoni maakakini baika akea koauaia. (Kabotaua ma Mwakuri 20:29, 30; 1 Timoteo 4:1.) A a moanna taani kaewea mwakoron te Baibara ni Kuriiti n onea mwin aran te Atua ae Iehova n taeka ni Kuriiti aika Kyʹri·os ao The·osʹ, ae nanona te “Uea” ao te “Atua.”

E kakukurei bwa e a tia te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou n toua te mwaneka ae kaokoro ibukini kaokan aran Iehova nakon te Koroboki ni Kristian ae Tabu n te Taetae ni Kuriiti (“Te Nuu Tetemanti”), n te aro are e a kaoti iai te ara anne 237 te tai. E aki boto kaokan te ara aei n oin nanoia taan rairai, ma boni mani karauan raoi rinanoakina. N te katoto, e mwaneweaki n Ruka 4:18 taeka aika koreaki n Itaia 61:1, BG. E oti te ara ae Iehova n Itaia n te moani Baibara n Ebera.b E a rairaki Ruka 4:18 n te aro ae eti raoi n te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou ni kangai: “E anganai taamneina Iehova, bwa e kabirai bwa N na tataekina te rongorongo ae raoiroi nakoia kainnano.”

A kona naba aeka n rairai aikai ni buokiia taani wareware bwa a na ataa te kaokoro i marenan Iehova ae te Atua ao Natina ae ana rikitemanna ae Iesu Kristo. N te katoto, angiin rairai a raira Mataio 22:44 ni kangai: “E taku te Uea nakon au Uea.” Ma antai ae taetae ao e kataetaea antai? N etina, e mwaneweaki te kibu aei man Taian Areru 110:1, ae e kaotaki iai aran te Atua n te Taetae n Ebera rimoa. Ai ngaia are e raira te kibu aei ni kangai te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou: “E taku Iehova nakon au Uea: ‘Tekateka i angaataiu ni karokoa tiau ni kaakiia akana kairiribai nakoim, i aani waem.’” Ataakin te kaokoro ae kaotaki n te Baibara aei i marenan Iehova ae te Atua ao Natina, bon te bwai ae aki kangaanga te ota iai. (Mareko 13:32; Ioane 8:17, 18; 14:28) E rangi ni kakawaki ibukini kamaiuan te aomata. E koreaki ae kangai ni Mwakuri 2:21: “Ane taboa aran Iehova e na kamaiuaki.”

Te Rairai ae Eti ao ni Mataata Raoi

Iai riki rakan aron te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou aika rianako. E rineaki te koroboki ni Kuriiti ae e a rangi ni maan taina ae koreaki irouia Westcott ao Hort ae bati kakaitiakana, bwa e na riki bwa aan te rairai aei. E taraaki raoi bwa e na eti rairan te Taetae ni Kuriiti rimoa ao e na rairaki raoi nanona n te aro ae bebete, n te taetae ae kakabonganaaki ni boong aikai. Karaoan aei e aki tii kawakina tangiraoin ao tamaroan te koroboki n te Baibara rimoa ma e karekea naba te kai ota iai.

Nora te katoto n te kibu ae I-Rom 13:1, ike e kaumakiia iai Kristian te abotoro Bauro bwa a na ‘aantaeka irouia ake a mwiokoaki n te mwaaka n tautaeka,’ ke tautaeka n aomata. A bati rairai ake a reitianako n taekinna bwa boni “mairoun te Atua” ke a “kateaki iroun te Atua” aeka n tautaeka akanne. (Kiribati Bible Gilbertese) A a tia tabeman bwaanuea ni kamanenai aeka n rairai aikai ibukini boutokaan aia kairiri aika tuamatoa. Ma e rairaki te kibu anne nakon nanona raoi ao n te aro ae eti raoi n te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou bwa: “e kaakiia aika tautaeka ngkai te Atua ni nneia aika kakaokoro nako.”c E a kona ngkai n ataaki bwa e ngae ngke e aki rineiia taan tautaeka n te aonnaba te Atua, ma e katauia aomata akanne bwa a na karekea mwaakaia n tautaeka i aoia raoia, ma e na teimatoa ni karako riki mwaakaia nakoina.

E kataaki naba ni kabwarabwaraaki n te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou kakaokoron taiani weabe n te Taetae ni Kuriiti. N taetae aika bati ni boong aikai, a a baireaki taiani weabe bwa a aonga ni kaota te tai are e karaoaki iai te mwakuri, n aron te tai ae e a tia n nako, ae ngkai, ke ae na roko. N te Taetae ni Kuriiti, a kaotaki naba n taiani weabe aeka ni mwakuri aika irekereke iai, bwa tao a karaoaki i nanon te tai ae uarereke, e a tia raoi ke e na waakinako. Iangoa ana taeka Iesu aika ni Mataio 6:33. Te weabe n te Taetae ni Kuriiti ae nanona “ukoukora” e katerea te iango ae e na waakinako te mwakuri. E a ota raoi ngkanne ana taeka Iesu n te rairai ae kangai: “Teimatoa n ukoukora moa ana tautaeka n uea te Atua ma ana raoiroi, ao a na karekeaki baikai nakoimi.” N aron naba anne, e rairaki Mataio 7:7 ni kangai: “Teimatoa ni bubutii ao kam na anganaki. Teimatoa n ukeuke ao kam na kunea. Teimatoa ni karebwerebwe ao e na kaukaki nakoimi.”​—Nora naba I-Rom 1:32; 6:2; I-Karatia 5:15.

E korakora te mwakuri n rairan te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou n te aro bwa a na boraoi rairan taeka aika rangi ni kakawaki. N te katoto, te taeka ni Kuriiti ae lyʹtron ao taeka ake a irekereke ma te taeka aei, a rairaki bwa “kaboomwi” ke taeka aika irekereke ma “kaboomwi.” Boraoin rairan taeka n te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou, e angan te tia wareware te ota ae bati riki n iterana nako ao nanon te taeka man te Baibara ae kakawaki aei.

Kaotinakoan te Koroboki ni Kristian ae Tabu n te Taetae ni Kuriiti n te taetae ni Kiribati, ai bon tibwa moanakin te mwakuri. A a tia ni karaoaki babaire bwa e na kabaneaki n rairaki te Babaira n taina ae riai. Ma a kona ni kakoauaa raoi taani wareware bwa te rairai n te taetae ni Kiribati aei e na eti raoi ao ni boraoi ma te rairai n te taetae n Ingiriti?

Eng a boni kona. E riki aei kioina ngkai e rangi n tararuaaki raoi te mwakuri n rairai iroun aia Rabwata n Tautaeka Ana Tia Kakoaua Iehova. E a tia ni baireaki n te aro ae wanawana bwa e raoiroi riki rairan te Baibara iroun te tiim ae a uaia ni buoka n iango kaaina. Ibukin anne, a a tia ni kateaki tiim n rairai n te Baibara n aaba aika bati ni kabutaa te aonnaba. E kateaki te rabwata teuana ae aranaki bwa te Translation Services ni kautun aia botaki Ana Tia Kakoaua Iehova i Brooklyn, New York, ibukin rinanoani baika a kainnanoaki irouia tiim aikai, kaekaan titiraki ni kan ota ao a na taraia raoi naba bwa a na boraoi aia rairai taetae aika kakaokoro aikai ibukin te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou. Irarikina, e karaoaki naba te bwai ni mwakuri ae rangi ni manena ae taekani bwain te kaombiuta, ae e na ibuobuoki nakoia taan raira te Baibara. Ko kona ni kakoauaa raoi aei: E teimatoa ni kainnanoaki aia kakorakora aomata n te mwakuri n rairai. Ma e a tia te mwakuri ma te kaombiuta n rangi ni kabebetea uaiakinan te tia ae kakawaki are e kateaki ibukia taan raira te Baibara, are a na raira te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou n te aro ae eti raoi ao ni boraoi rairan taeka iai ma te taetae n Ingiriti. I buakoni bwaai ake tabeua, e kaotaki ni bwain te kaombiuta anne aron rairan te Taetae n Ebera ao ni Kuriiti n te Baibara n te taetae n Ingiriti, are e a karekea te ibuobuoki ae moan te bati nakoia taan rairai n rinei taeka n oin aia taetae aika boraoi ma taetae akanne.

E rangi ni kai noraki nakoraoini babaire aikai tii man norani mwin te mwakuri n rairai. Ti kaumakingkami bwa kam na nenera te Baibara ae Tabu ae te Rairai ae te Aonnaba ae Boou​—Mataio Nakon Te Kaotioti. Kam kona ni karekea mairouia taani boreetia te maekatin aei. Ane kam na kukurei ni baika kakawaki aika bati aika mena iai: e mataata, e bebete warekani manin te koroboki iai, iai atun iteraniba akana mai eta ake a kona ni buokingkami bwa kam na baitii riki ni kakaaei kiibu aika kam rangi n atai, iai mwaabe aika mataata raoi, ao te bukinibaa ae anainano. Ma ae moan te kakawaki riki, kam kona ni wareka te Baibara aei ao n onimakinna bwa e kaotii raoi ana taeka nako te Atua n te taetae ae taabangaki kakamanenana ni katoabong.

[Kabwarabwara ae nano]

[Taamnei n iteraniba 15]

Taani korea te Baibara n aron te abotoro Bauro a korei n taetae aika taabangaki kamanenaia ni katoabong

[Taamnei n iteraniba 16]

E taraaki raoi bwa e na eti rairan te Taetae ni Kuriiti rimoa ao e na rairaki raoi nanona n te aro ae bebete, n te taetae ae kakabonganaaki ni boong aikai

E bebete te wareware ni manin te koroboki iai ao e kakukurei warekana

[Mwabe n iteraniba 16]

Iai atun iteraniba akana mai eta ake a kona ni buokingkami bwa kam na baitii riki ni kakaaei kiibu aika kam rangi n atai

Iai mwaabe aika mataata raoi aika buokiia taani wareware ni karikirakea aia atatai n rongorongon taabo aika kakaokoro n te Baibara

Baika Kakawaki Aika Mena n te Baibara ae Tabu​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou:

[Taamnei n iteraniba 18]

Bon te kakabwaia ae korakora n te mwakuri ni minita mataatan raoi te “Babaira ae Tabu ​—te Rairai ae te Aonnaba ae Boou”