Rarawa Nakon “Nanon Aon Te Aba”
“Ao ngaira ti aki anganaki nanon aon te aba, ma ti anganaki te Tamnei are mairoun te Atua.”—1 I-KORINTO 2:12.
1, 2. (a) Bukin tera bwa a katukaki ngkoa taiani mannikiba aika canary n taian nangananga ni keni kooro ake i Buritan? (b) Tera te karuanikai are a kaaitara ma ngaai Kristian?
N TE ririki 1911, ao a katea te tua taan tautaeka mai Buritan ni kaineti ma tararuani maiuia taani keni kooro. A riai n toa nangananga ni keni kooro ni kabane ma kaka uoman mannikiba aika taiani canary. Bukin tera? Bwa ngkana e a karina naba n riki te urarake n te nangananga anne, a riai ngkanne taani kakamaiu n ruo rikaaki ma mannikiba akanne. Mannikiba aika uarereke aikai a rangi ni kai kinai boini kaeti aika boitin, n aron te carbon monoxide. Ngkana e a moanna n rotakibuaka te eea, ao mannikiba akanne a na kona ni kaoti kanikina n aron ae a na ikeike buaka ke tao ni bwaka mani nneia. E rangi ni kakawaki te moani kanikina aei. Te carbon monoxide bon te kaeti ae boitin ao e aki kona n noraki ke n arokaki ma e kona ni katoka aia mwakuri taian cell aika uraura n te raraa aika uouota te eea ae te oxygen rinanon te rabwata. Ngkana a aki moantaai ni mutiakina te kanikina aei taani kakamaiu, a na kona n tong ao ni mate naba n akea ataan ae a a boitin.
2 Ni kaineti ma maiuakinan te onimaki, a kaaitara naba Kristian ma ae ai aroia taani keni kooro aikai. N te aro raa? Ngke e angania taan rimwina Iesu mwiokoaia ae tataekinan te rongorongo ae raoiroi ni kabutaa te aonnaba, e bon ataia naba bwa e a kanakoia nakon te tabo ae karuanikai, ae tautaekanaki iroun Tatan ao nanon aon te aba. (Mataio 10:16; 1 Ioane 5:19) E rangi n tabeaianga Iesu irouia taan rimwina n te aro are n te tairiki are imwaini matena ao e a tataro nakon Tamana ni kangai: “I aki tataro ba Ko na uotiia nako mai aon te aba, ma I tataro ba Ko na kawakinia mairoun teuare buakaka.”—Ioane 17:15.
3, 4. Tera te kauring are e anga Iesu nakoia taan rimwina, ao bukin tera bwa e kaineti naba nakoira?
3 E kauringia taan rimwina Iesu ni kaineti ma te karuanikai are e kona ni kairiia nakoni mamaaraia ni kaaitarai buakanakin aia onimaki, are n tokina e na bon akea aia onimaki. Iai nanon ana taeka aikai aika rangi ni kakawaki nakoira ngaira aika ti maiu n tain tokin te waaki ae ngkai. E kaumakia taan rimwina Iesu ni kangai: “Kamarurungingkami . . . ba kam aonga n tokanikai ni biri nako mani baika nangi roko ni kabane, ma n tei i matan Natin te Aomata.” (Ruka 21:34-36) Ma e kakukurei bwa e beritanna Iesu bwa Tamana e na katauraoa taamneina ae raoiroi bwa e na kakauringia ao ni kateimatoaia n tantani ma te ninikoria.—Ioane 14:26.
4 Ma tera arora ngaira ni boong aikai? E tauraoi naba te taamnei ae raoiroi anne ni buokira? Ngkana ngaia anne, ao tera ae ti riai ni karaoia bwa ti aonga ni kona ni karekea? Tera nanon aon te aba, ao e kanga ni mwamwakuri? Ao ti na kanga ni kona n tokanikai n rarawa nakon nanon aon te aba?—Wareka 1 I-Korinto 2:12.
Te Taamnei ae Raoiroi ke Nanon Aon te Aba?
5, 6. Tera ae kona ni karaoia te taamnei ae raoiroi ibukira, ao tera moa ae ti riai ni karaoia ibukini karekeana?
5 E aki tii reke ana ibuobuoki te taamnei ae raoiroi irouia kaain te moan tienture. E bon tauraoi naba ibukira ni boong aikai taamnein te Atua ni kona ni kakorakoraira ibukini karaoan ae eti ao ni kananomatoaira n ara beku ibukin te Atua. (I-Rom 12:11; I-Biribi 4:13) E kona naba ni karikirakei i nanora aroaro aika raraoi, n aron te tangira, te atataiaomata, ao te raoiroi aika iteran naba “uaan te Tamnei.” (I-Karatia 5:22, 23) Ma e ngae n anne, e aki kona n anga taamneina ae raoiroi Iehova ae te Atua nakoia akana rawa ni butimwaeia.
6 Ngaia are e bon riai bwa ti na titirakinira i bon iroura ni kangai, ‘Tera ae I kona ni karaoia bwa I aonga ni karekea te taamnei ae raoiroi?’ Ma a kaotaki n te Baibara baika mwaiti aika ti kona ni karaoi. Te mwaneka ae rangi ni bebete karaoana ao ni kakawaki boni butiian te Atua anganakim taamneina. (Wareka Ruka 11:13.) Te mwaneka riki teuana ae rangi ni kakawaki bon neneran ao maiuakinan ana kaetieti te Atua ake n Ana Taeka are e kairaki koreana n taamneina. (2 Timoteo 3:16) Ni koauana, a bon aki karekea taamnein te Atua te koraki ake a kabwarabae ni wareka te Baibara. Ma ngkana e nenera raoi Ana Taeka te Atua te Kristian ni koaua, e kona ni karekei namakin ao iango ake a kaotaki n te Taeka ae kairaki koreana aei n taamnein te Atua. E rangi ni kakawaki naba bwa ti na kakoauaa ae e a tia Iehova n rinea Iesu bwa Ana tia tei ao ni katauraoa taamneina rinanona. (I-Korote 2:6) Ai ngaia are ti riai ni kabotoi maiura n ana katoto Iesu ma ana reirei. (1 Betero 2:21) Ngkana ti kakorakoraira ni kakairi irouni Kristo, ti a kona iai ngkanne ni karekea te taamnei ae raoiroi.
7. E kanga nanon aon te aba ni kariria aomata nako?
7 Ma ni kaitaraan anne, ao ti a kaririaki n nanon aon te aba bwa ti na kaotiota aroaron Tatan. (Wareka I-Ebeto 2:1-3.) E mwamwakuri nanon aon te aba n aanga aika mwaiti. N aron ae ti noria ni boong aikai ao e kaungaa te karitei nakon ana kaetieti nako te Atua. E karikirakea “ana kaibabaru te rabata, ma aia kaibabaru maata, ma kainikatongan te maiu aei.” (1 Ioane 2:16) E karika ana mwakuri te rabwata n aron te wene ni bure, taromauriani boua, te tabunea, te tauanen, taian un ao te mamanging. (I-Karatia 5:19-21) Ao e kauekea naba te reirei ae kabwaouaa te koaua are e kona n uruana aron te bwai ae itiaki. (2 Timoteo 2:14-18) E kakoauaki bwa ngkana e kariaia temanna bwa e na rotakibuaka n nanon aon te aba, ngkanne e na rikirake ni katotonga aroaron Tatan.
8. Tera te rinerine ae ti bane n aitara ma ngaia?
8 Ti aki kona ni kararoaira mani baika a na kona n rotibuaka ara onimaki. A riai aomata n tatabemania nako n rineia bwa antai ae e na taua aroni maiuia, te taamnei ae raoiroi ke nanon aon te aba. A kona te koraki ake a tautoronaki ngkai n nanon aon te aba n inaomata mai i aan ana kairiri, ao ni kariaia kairirani maiuia n te taamnei ae raoiroi. Ma e boni kona naba n riki ae kabitaraean anne. Bwa te koraki ake a kairiraki ngkoa n te taamnei ae raoiroi a kona naba ni manga mwane n nanon aon te aba. (I-Biribi 3:18, 19) Ti nang rinanoa ngkai arora n rarawa nakon nanon aon te aba.
Kinai Kanikina Aika Moantaai ni Kaoti
9-11. Baikara kanikina tabeua ake a kona ni kaotia bwa ti nang moanna ni burebureaki n nanon aon te aba?
9 Taani keni kooro ake mai Buritan ake a a tia n taekinaki, a kabonganai mannikiba aika uarereke aika taiani canary bwa a na moantaai ni kaota te kanikina ibukin kaotin te kaeti ae boitin. Ngkana e nora te mannikiba bwa e a bwaka mani nnena te tia keni kooro, e a ataia ngkanne bwa e a riai ni waekoa ni kakaaea rekeni maiuna. Ni kaineti ngkanne ma maiura ni Kristian, baikara kanikina tabeua aika moantaai ni kaoti ake a kaotia bwa ti a moanna n rotakibuaka n nanon aon te aba?
10 Ti boni bae ni wawareka te Baibara ma ingaingan nanora ngke ti moan reiakini koaua ake n Ana Taeka te Atua ao ngke ti moani katabui naba maiura nakon Iehova. E kuri katoa tai ara tataro ma nanora ni koaua. Ao ti kimwareirei ni kakaaei bobotaki n te ekaretia, ao n iangoia tarira bwa nibwani kaungaan ara onimaki, kaanga ai aron te mwanibwa ae uarereke n te rereua are e noria te aomata ae e a mate n taka. Aei are e na kona ni kainaomataira man tautoronakira n nanon aon te aba ao n teimatoa n rarawa nako iai.
11 Ti bon teimatoa naba ngkai ni kataia ni wareka te Baibara ni katoa bong? (Taian Areru 1:2) E koaua bwa ti boni katoa tai naba n tatataro mai nanora ni koaua? Ti tangiri ara botaki n te ekaretia, ao mani kaotia n arora ni kekeiaki ni kakaaei bobotaki ni kabane ni katoa wiki? (Taian Areru 84:10) Ke tao ti a tia ni moanna ni kabuai tabeua mai buakon aroaro aika raraoi aikai? Ni koauana, a bati tabera aika kainnanoa ara tai, korakorara ao e kona naba ni kangaanga kateimatoan nakoraoin ara babaire ni kaineti ma neboan te Atua. Ma ngkana ngaia bwa a a tia ni moanna ni kerikaki aroarora tabeua aika raraoi i nanoni waakinakon te tai, tiaki te koaua ngkanne bwa ti kona ni manga burebureaki n nanon aon te aba? Ti kona ngkai ni manga kakorakoraira ni kabooui riki aroaro aika raraoi ake a a tia ngkoa n reke iroura?
‘A na Tai Taonaki Nako Ami Iango’
12. Bukin tera bwa e tuangia taan rimwina Iesu bwa a na ‘kawakinia’ ao n te aro raa?
12 Tera riki ae ti kona ni karaoia bwa ti aonga ni kona n rarawa nakon nanon aon te aba? N te tai are e boaia iai taan rimwina Iesu bwa a na ‘kamarurungia’ ao e a bon tibwa tia naba ni kauringia taekani kabuanibwai tabeua ngke e kangai: “Kam na kawakiningkami, ba a kawa n taonaki ami iango n te buabeka, ma te mamanging, ma taian iango n raraomaeakini bwain te maiu aei, ao ba e rina n roko te bong arei i roumi n ai aron te ao-ni-kata-tai.”—Ruka 21:34, 35.
13, 14. Aeka n titiraki raa aika ti riai n titirakinira iai ni kaineti ma te amwamwarake ao te momooi?
13 Iangoa te kauring anne. E koaua bwa e katabua te amwarake ao te mooi Iesu? E aki! Bwa e atai naba ana taeka Toromon ake a kangai: “I ataiia ba akea te bwai ae raoiroi riki i rouia [natiia aomata], nakon te kimareirei, ma te karaoa ae raoiroi ni kabane aia bongi ni maiu. Ao aio ana bwai n akoi te Atua ba a na bane n amamarake ma ni momoi, ma n nonora ae raoiroi n ana makuri ni bane.” (Te Minita 3:12, 13) Ma e bon ataia naba Iesu bwa e kairira nanon aon te aba aei, bwa ti na kabwaka n taubaang ni kaineti ma te amwarake ao te mooi.
14 Ti na kanga ni kona ni kakoauaa raoi bwa a aki rotakibuaka nanora n nanon aon te aba n aroni karuanikain te buabeka ma te mamanging? Ti kona n titirakinira ni kangai: ‘Tera arou ngkana I wareki reirei man te Baibara ke man ara boki nako ake a kaineti ma te buabeka? I a kairaki bwa N na kaakeai manen reirei aikai kioina bwa a rangi n riaon au konaa, ke tao I karekea aonau bwa N aki kaaki arou rimoa?a Tera au iango ni kaineti ma te reirei ni kauring ibukin te mamanging, e riai bwa N na kabongana ke N na aki, ke tao N na kabongana n te aro ae riai ke N na bon rarawa nakon te “mamanging”? I kauarerekei manen reirei ni kauring aikai i aan au koaua are tabeua a aki kaineti nakoiu? I tei ibukin au eti ke tao I un ngkana a kaota tabeaiangaia tabeman n arou ni mamanging? Te koaua bwa I kaungaia tabeman bwa a na kamangora ana reirei te Baibara aei? Eng, e kaotaki man aroaron te aomata n iaiango bwa e a moanna ni burebureaki n nanon aon te aba ke e tuai.—Kabotaua ma I-Rom 13:11-14.
Tai Karibwai Ami Iango n te Raraoma
15. Tera ana kauring Iesu ni kaineti ma te bwai ae a kai rotaki iai aomata?
15 Te mwaneka riki teuana ae kakawaki ni kaineti ma te rarawa nakon nanon aon te aba, e bon irekereke ma arora ni kauarerekea te iango n raraoma. E ataia Iesu bwa kioina ngkai ti aki kororaoi, ti kai rotaki n te raraoma ibukini baika ti kainnanoi ni katoa bong. E taetae ma te tangira nakoia taan rimwina ni kangai: ‘Tai iango n raraoma.’ (Mataio 6:25) E teretere raoi bwa ti bon tabeaianga naba ni baika kakawaki, n aron arora ni kakukureia te Atua, tararuani mwiokoara ni Kristian, ao ai katauraoani baika riai ibukini maiuia kaain ara utu. (1 I-Korinto 7:32-34) Tera ngkanne ae ti kona n reiakinna man ana kauring Iesu?
16. Tera nanon aon te aba ae a rotakibuaka iai aomata aika bati?
16 Nanon aon te aba aio ae e kaatuuaki iai kainikatongan te maiu aei, e kauekea i nanoia aomata aika bati te iango n raraoma ae riao are e a kona n uruani marurungia. A kairoroira naba bwa ti na kakoauaa ae te mwane boni ngaia oin te mweeraoi ao kakawakin te aomata e aki boto man aroarona ni Kristian ma boni mani mwaitini kaubwaina. Te koraki ake a burebureaki n nanowanawanan te aonnaba aei aika kewe, a aki toki n raraomaeakina karekean aia bwai aika boou, aika rangi ni bubura, ao aika a tibwa taabangaki kamanenakiia. (Taeka N Rabakau 18:11) Aeka n iango aika kairua aikai a kona ni kauekea te raraoma are ngaia are e a karibwaa rikiraken te aomata n riki bwa te Kristian.—Wareka Mataio 13:18, 22.
17. Ti na kanga n totokoa karibwaara n te iango n raraoma?
17 Ti kona n totokoa karibwaara n te iango n raraoma ngkana ti ongeaba nakon te bwai are e tua Iesu ni kangai: “Kam na ukoukora moa uean te Atua ma ana raoiroi.” E karaui nanora Iesu n taku bwa ni karaoan aei ao ane a na kamwaitaki riki nakoira baike ti kainnanoi. (Mataio 6:33) Ti na kanga ni kaotia bwa ti onimakina te berita aei? Te anga teuana boni man ukoukorani moa te Atua ma ana raoiroi n arora n toua mwin ana kaetieti ae eti ni kaineti ma aroni kabonganakin te mwane n te aro ae riai. N te katoto, ti rawa ni babakanikawai ni karaoi beeban ara taekiti aika kewe ke tao n taekini kewe aika aongkoa a uarereke. Ti kakorakoraira ni kakororaoi nanon tabera ni kabwaka mwane ao ni kakoroa naba nanon are “Eng, [n] eng” ni kaineti ma kabwaraan ara taarau. (Mataio 5:37; Taian Areru 37:21) Te aeka ni kakaonimaki anne e aki karika te aomata bwa e na kaubwai, ma e karekea akoana iroun te Atua, e karikirakea mataniwin nanona ae itiaki, ao e rangi ni kakerikaka naba te iango n raraoma.
18. Tera te katoto are e kateia Iesu nakoira, ao ti na kanga ni kona ni kakabwaiaki man ara kakairi irouna?
18 Moanibwaian te Tautaeka n Uea e irekereke naba ma ataakini baika kakawaki aika ti riai ni moanibwai ni maiura. Iangoa ana katoto Iesu. N taai tabetai ao e kakabonganai naba kunnikai aika bobuaka. (Ioane 19:23) E amwamwarake ma ni momooi ma te kukurei ma raoraona aika a kaani ma ngaia. (Mataio 11:18, 19) Ma taiani kaubwai ma kaakibotu a riki bwa baika aki rangi ni kakawaki i nanoni maiuna, kaanga ai aron taian rengarenga n te kuuka. Kanan Iesu bon te karaoa nanon Iehova. (Ioane 4:34-36) Ai boni kakukureira te maiu ngkana ti kakairi n ana katoto Iesu! Ti kimwareirei ngkai ti buokiia aomata ake a karawawataaki bwa a na karekea te raunnano man te Baibara. Ti karekea naba te tangira ao te boutoka man te ekaretia. Ao ti kakukureia nanon Iehova. Ngkana ti babairei raoi baika ti riai ni moanibwai ni maiura, ngkanne ti aki kona n tautoronaki n te kaubwai ma te kakukurei. Ma a na riki bwa tabonibai ke bwaai n ibuobuoki nakoira ibukin taromaurian Iehova. Ngkana ti kakorakoraira ni karaoa te mwakuri ae boutokaa Ana Tautaeka n Uea te Atua, ngkanne e na uarereke naba rotakibuakara n nanon aon te aba.
Kateimatoaa te ‘Nano ae Ana Bwai te Taamnei’
19-21. Ti na kanga ni kona ni kateimatoaa te “nano ae ana bwai te Tamnei,” ao bukin tera ngkai ti riai ni karaoa aei?
19 Iango moa imwaini karaoan te mwakuri. A taku aomata aika bati bwa mwakuri ake a karaoaki n aki iangoaki moa, a riki man nanon aon te aba. Ngaia are e kauringira te abotoro Bauro ni kaineti ma riaira ni kawakin ara iango ngke e korea ae kangai: “Akana taua bukin te rabata ao a mutiakin ana bwai te rabata; ma akana taua bukin te Tamnei ao a mutiakin ana bwai te Tamnei.”—I-Rom 8:5.
20 N te aro raa ae ti kona iai n totokoa rotakibuakan ara iango ma ara mwakuri n nanon aon te aba? Ti riai ni kawakina ara iango n arora n tiatianii raoi baika ti iangoi ma ni kakorakoraira ni kanakoa iangoan ana kewe nako te aonnaba. N te katoto, ngkana ti rinei ara bwai ni kaakibotu, ti riai n rawa bwa e na kabarekaki ara iango ni baike a karikirakea te aroaro ae e aki itiaki ke te tiritiri. Ti uringnga ae taamnein te Atua ae raoiroi ao n itiaki, e aki kona n irekereke ma te iango ae buakaka. (Taian Areru 11:5; 2 I-Korinto 6:15-18) Irarikin anne, ti kona naba ni karina nanon te Atua n ara iango, rinanon te katoa tai ni wareware n te Baibara, te tatataro, kananoan ara iango i aoni baike ti wareki ao ai kakaaeani bobotaki. Ao ngkai ti katoa tai ni boutokaa te mwakuri ni Kristian ae te uarongorongo, ti a mwamwakuri naba iai ma taamnein te Atua.
21 Mangaia are ti riai n totokoa nanon aon te aba aei ao kaibwabwaru nako ake a ueke mai iai. Bwa ni karaoan aei e na boni materaoi iai ara kakorakora, bwa e taekina ae kangai Bauro: “Te nano ae ana bwai te rabata bon te mate; ao te nano ae ana bwai te Tamnei bon te maiu ao te raoi.”—I-Rom 8:6.
[Kabwarabwara ae nano]
a Te buabeka bon te aeka n iango teuana are e kaotaki iai bwa ko mwangainrang ke ko nanonrang. Ai ngaia are e kona n oti mwangainrangim, tiaki mani marikam, ma ni boni man arom n iaiango ni kaineti ma te amwarake. E ngae ngke tao e tau raoi marikam ke ko baki ma ko boni kona naba ni mwangainrang. N te itera teuana, e kona n riki te buburakaei man te aoraki ke tao bon rikian te utu. Mangaia are e boni kona naba te aomata n rangi ni mwangainrang n te amwarake, n aki ongeia bwa burara rabwatana.—Nora te kaongora ae “Questions From Readers” n Te Taua n Tantani ae bwain Nobembwa 1, 2004, n te taetae n Ingiriti.
Ko Uringnga?
• Tera ae ti riai ni karaoia bwa e aonga n reke iroura te taamnei ae raoiroi?
• Baikara aanga tabeua aika ti kona iai n rotakibuaka n nanon aon te aba?
• Ti na kanga n rarawa nakon nanon aon te aba?
[Taamnei n iteraniba 25]
Ti riai n teimatoa ni kaitiakii ara iango, ni kateimatoai mwakuri aika riai ni kaineti ma arora ni kareke mwane, ao ni kakaraoi mwakuri aika raraoi