Ko Kakaonimaki Ni Bwaai Ni Kabane?
“Ane kakaonimaki nakon ane moan te uarereke ao e kakaonimaki naba nakon ane ababaki.”—RUKA 16:10.
1. Tera te anga teuana mai buakon aanga ae e oti iai kakaonimakin Iehova?
NGKANA e a kaborake taai, ko ataia bwa tera ae e na riki nakon nun te kai? Eng, e bibitaki tein te nuu anne! A aki toki naba ni bibitaki aron aia kakorakora aomata ma aia berita, n aron nun te kai. N te itera are teuana, e aki bibitaki Iehova ae te Atua. E taekinna naba te tia rimwin Kristo ae Iakobo bwa te Atua bon “Taman taian oota, ae akea bitana, ao kaanga akea naba nuna ae riki n rairana.” (Iakobo 1:17) E teimatoa n aki bibitaki Iehova ao e kakaonimaki ni bwaai ni kabane n ikotaki naba ma baika moan te uarereke. Bon “te Atua ae kakaonimaki.”—Te Tua-Kaua 32:4.
2. (a) E aera ngkai ti riai n tarataraira raoi bwa ti kakaonimaki ke ti aki? (b) Baikara titiraki ni kaineti ma te kakaonimaki aika ti na rinanoi?
2 Tera ana iango te Atua ni kaineti ma kakaonimakia taan taromauriia? Titeboo ma are e taekinna Tawita ni kangai: “N na tarataraia akana kakaonimaki i aon te aba, ba a aonga ni maeka i rou: Ane nakonako n te aro ae moan te raoiroi, e na toro i rou.” (Taian Areru 101:6) Eng, E kukurei Iehova irouia ana toro aika kakaonimaki. E kabwarabwaraa bukina ae riai te abotoro Bauro ngke e korea ae kangai: “A mwiokoaki touati ba a na kakaonimaki.” (1 I-Korinto 4:2) Tera ae irekereke ma te kakaonimaki? Baikara bwaai aika ti riai ni kakaonimaki iai i nanoni maiura? Baikara kakabwaia aika a na reke man te “nakonako n te aro ae moan te raoiroi”?
Tera ae e Nanonaki n te Kakaonimaki
3. Tera ae e kaotia bwa ti kakaonimaki ke ti aki?
3 E taekinaki ae kangai n Ebera 3:5, (BK): “E kakaonimaki Mote ni kakoroa bukin nakoana.” Tera ae kaira Mote bwa e na kakaonimaki? “E karaoi bai ni kabane Mote n ai aron tuangana irouni Iawe,” ngke e katea ao ni katauraoa te umwa-n-rianna. (Te Otinako 40:16, BK) Ngkai taan taromauria Iehova ngaira, ti kaotiota te kakaonimaki ngkana ti ongeaba n toro irouna. E nanonaki n aei teimatoara ni kakaonimaki nakon Iehova, n taai ake ti kaaitara iai ma kataaki aika kangaanga ke aika kakaiaki. Ma tiaki tii tokanikaira ni kataaki aika bubura ae kaotia bwa ti kakaonimaki. E taku Iesu: “Ane kakaonimaki nakon ane moan te uarereke ao e kakaonimaki naba nakon ane ababaki: ao ane babakanikawai nakon ane moan te uarereke ao e babakanikawai naba nakon ane ababaki.” (Ruka 16:10) Ti bon riai n teimatoa ni kakaonimaki nakoni bwaai aika uarereke.
4, 5. Tera ae kaotaki n ara kakaonimaki nakon te bwai ae “moan te uarereke?”
4 Iai bukina aika uoua ae e kakawaki iai te ongeaba n te bwai ae “moan te uarereke,” ni katoa bong. Te moan, e kaotaki iai ara iango ibukin riain Iehova n tautaeka i aoni bwaai ni kabane. Iangoa aron tuoakin aia kakaonimaki te moan taanga are Atam ma Nei Ewa. Bon akea matoatoan te kaetieti are a anganaki. A anganaki te inaaomata ni kang amwarake n aekaia nako n te oo-n-aroka are Eten, ma a na tii aki kana uaan “te kai n ata te raoiroi ma te buakaka.” (Karikani Bwaai 2:16, 17) Aia kakaonimaki nakon te kaetieti ane e bebete anne, e kona ni kaotaki iai aroia ni boutokaa ana tautaeka Iehova. Touan mwin ana kaetieti Iehova n te bong teuana ma teuana, ti kaotia iai bwa ti boutokaa riain Iehova n tautaeka i aoni bwaai ni kabane.
5 Te kauoua, e irekereke aroarora ae ti karaoia nakon te bwai ae “moan te uarereke,” ma ae ti na karaoia “nakon ane ababaki,” ngkana ti kaaitara ma kangaanga aika korakora riki i aoni maiura. Ni kaineti ma aei, iangoa are e riki ngkoa nakon Taniera ma raona ake a kakaonimaki ake I-Ebera ake teniman aika, Anania, Mitiaera ao Ataria. A uotaki nako bwa taenikai i Baburon n 617 B.C.E. A kairaki ataeinimwaane aika kaka tebwi tabun aia ririki aikai nakon ana bareti te Uea are Nebukaneta. Ikanne are a anganganaki iai “tibangaia n te bong ae koraki man ana amarake te uea aika raraoi, ao man te wain are e momoi iai, ao ba a na kakamarakeaki ten ririki; ao ngkana a koro ao a na teitei i matan te uea.”—Taniera 1:3-5.
6. Tera te kataaki are a kaaitara ma ngaia Taniera ma raona ake I-Ebera ake teniman n te bareti i Baburon?
6 Ma e a riki te amwarake are e katauraoia ueani Baburon bwa kataakia ataeinimwaane aika I-Ebera aikai. A boni bae naba ni kairaki amwarake ake a katabuaki kanakia n te Tua Rinanon Mote, ibuakon ana amwarake te uea. (Te Tua-Kaua 14:3-20) Tao a aki raoi katinakoaki raraan maan ake a tiringaki, mangaia are e urua ana Tua te Atua kanakin aeka n iriko aikai. (Te Tua-Kaua 12:23-25) Tao a a tia naba ni kareanaki amwarake aikai nakoia bouannanti, ngkai bon aei te katei ae kakaraoaki irouia taan taromauri i Baburon imwain te botaki n amwarake.
7. Tera ae e kaotaki man ongeabaia Taniera ma raona ake teniman?
7 Akea kakawakin te tua ibukin katabuan kanakin amwarake tabeua, irouia kaain ana bareti uean Baburon. Ma a matoatoa nanoia Taniera ma raona bwa a na bon aki kabarekaia ni kana te amwarake ae tabuaki kanakina n ana Tua te Atua nakoia I-Iteraera. E irekereke aroia aei ma te aantaeka ao te kakaonimaki nakon te Atua. Mangaia are a a bubutii kanaia aroka ake a oraoraaki tao n aron te kaabiti ao nimaia te ran, ao e kariaiakaki. (Taniera 1:9-14) E taraa n aki-kakawaki irouia aomata tabeman ni boong aikai te bwai are a karaoia mwaane ake aman akekei. Ma e kaotaki n ongeabaia iroun te Atua bwa a tei n te itera raa ni kaineti ma te titiraki ibukin riain Iehova n tautaeka i aoni bwaai ni kabane.
8. (a) Tera te kataaki ae kamamate ni kaineti ma tuoan te kakaonimaki are a kaaitara ma ngaia ataeinimwaanen Ebera ake teniman? (b) Tera mwin te kataaki aei, ao tera ae teretere iai?
8 Aia kakaonimaki Taniera ma raona ni baika taraa n uarereke, e kataubobongaia bwa a na kona n tokanikai i aon kataakiia ae bubura. Kauka am Baibara nakon te boki ae Taniera mwakorona 3, ao wareka aroia I-Ebera ake teniman ni kaitaraa tuuaaia are te kamateaki ibukin rawaia n taromauria te boua ae te koora are e a tia ni kateia te Uea are Nebukaneta. Ngke a a uotaki nakon te uea, ao a aki wimakiiki n taekina nanoia ni kangai: “Ngkana tao arona, ao E kona Atuara ae ti toro i Rouna ni kamaiuira man te nenikanaiai ae e ura mwaka te ai iai; ao E na kamaiuira mai nanoni baim, te uea. Ma ngkana tao E aki, ao ke e ataki aei i roum, te uea, ba ti na aki toro irouia antim, ao ti na aki taromauria te boua are te koora are ko kateia.” (Taniera 3:17, 18) E kamaiuia Iehova ke e aki? A mate taan tararuaia buure ake a karenakoia ataeinimwaane aikai nakon te nne ni kanaiai are e ura mwaaka, ma a otinako ni maiu I-Ebera aika kakaonimaki aika teniman aikai, n aki bue naba teutana! A buokaki ataeinimwaane aikai bwa a na kakaonimaki i aan te kataaki ae kamamate aei, kioina ngke ai bon anuani maiuiia te kakaonimaki nakoni bwaai ni kabane. E aki ngkanne kabwarabwaraki n aei kakawakin te kakaonimaki nakoni baika uarereke?
Te Kakaonimaki ni Kaineti ma te “Kaubwai ae Mamana te Aba”
9. A irekereke ma taeka raa ana taeka Iesu ake n Ruka 16:10?
9 E kauringia aomata ake a ongora irouna Iesu imwain atongan te kaetieti are, ane kakaonimaki nakon ane e uarereke e boni kakaonimaki naba nakon ane kakawaki ni kangai: “Karekeia raomi n te kaubwai ae mamana te aba; ba ngkana e bane, ao a na mwaneingkami n akoingkami ni nee ni maeka ake a aki mamauna.” E a manga taorimwina n ana taeka ibukin te kakaonimaki ni baika a uarereke ni kangai: “Ma ngaia aei, ngkana tao kam aki kakaonimaki nakon te kaubwai are mamana te aba, ao antai ae na mwiokoa te kaubwai ni koaua i roumi? . . . Akea te toro ae kona te toro irouia tooka uoman: ba ane e na riba temanna, ao e na tangira temanna; ke ane e na nim ma temanna, ao e na aki mutiakina temanna. Kam aki kona n toro iroun te Atua ma mammon.”—Ruka 16:9-13.
10. Ti na kanga ni kaotiota te kakaonimaki ni kabonganan ‘kaubwai aika mamana te aba’?
10 E noraki iai bwa oin raoi taekinan ana taeka Iesu are n Ruka 16:10, bon ibukin kabonganan te “kaubwai are mamana te aba” ae kaubwaira ke oin ara bwai. A atongaki bwa a mamana te aba ibukina bwa kaubwai aikai, ai moara ra riki te mwane, a tauaki aroia irouia aomata aika taani bure. Irarikin anne, e kona naba ni kairiko tangiran te kaubwai nakoni mwakuri aika bubuaka. Ti kaotira bwa ti kakaonimaki ngkana ti kamanenai kaubwaira n te aro ae wanawana. N onean mwin are ti na kabonganai n te aro ni bangaaomata, ti tangiria bwa ti na kabonganai ibukin kabutan te Tautaeka n Uea ao ibukia naba te koraki ake a kainnanoa buokaia. Ngkana ti kakaonimaki nakon aei, ti a iraorao iai ma Iehova ae te Atua ao Iesu Kristo, ake taan anganira “nee ni maeka ake a aki mamauna.” A na boni mwaneira nakon taabo aikai ao n anganira naba te maiu n aki toki tao i karawa ke n te baretaiti i aon te aba.
11. Bukin tera bwa ti aki riai ni kerikaki man kabwarabwaran ae ti kona ni butimwaei bwaintangira ibukin kabutan te mwakuri ni katobibia te aonnaba, ae karaoaki irouia Ana tia Kakoaua Iehova?
11 Iangoa naba te rongorongo ae ti tibwaia nakoia aomata ake ti angania te Baibara ke booki aika a aanaki n te Baibara, n ara tai n tataekina rongorongon te Tautaeka n Uea. Ti kabwarabwaraa nakoia aomata aikai, bwa ti kukurei ni butimwaea te bwaintangira ibukin kabutan te mwakuri, ae karaoaki ni katobibia te aonnaba irouia ana aomata Iehova. Ti aki ngkanne karekea iai aia tai ni kabongana kaubwaiia n te aro ae wanawana? E ngae ngke oin raoi taekinan Ruka 16:10, e kaineti ma aron kabonganan te kaubwai, ma te boto-n-reirei ae taekinaki iai e kona naba ni kaineti ma iteran maiura ake tabeua riki.
E Kakawaki Kararoaan te Babakanikawai
12, 13. Itera raa aika ti kona ni kakaraoa iai te raoiroi?
12 E korea ae kangai te abotoro Bauro: “Ti taku ba a raoiroi mataniwin nanora, ngkai ti kani kakaraoa ae raoiroi nakoni bwaai ni kabane.” (Ebera 13:18) “Bwaai ni kabane” e nanonaki iai itera ni kabane aika irekereke ma te mwane. Ti kabwarai ara taarau ao ara angabwai n taia aika riai n akea te babakanikawai. Bukin tera? Ti karaoa aei ibukina bwa e tuangira mataniwin nanora, ao ae e moamoa riki, bon ibukin tangiran te Atua ao ibukina naba bwa ti kan ongeaba n ana kaetieti. (I-Rom 13:5, 6) Tera arora ngkana ti kunea te bwai ae tiaki ara bwai? Ti ukoukora kaokana nakon are ana bwai. Ai raoiroira te kaotioti ae karaoaki ngkana ti kabwarabwaraa bwa tera ae kairira bwa ti na kaoki aia bwai aomata!
13 Bwainan te kakaonimaki ao kararoaan te babakanikawai e nanonaki iai bwa ti na aki babakanikawai naba n ara tabo ni mwakuri. E atikaki nanoia aomata nakon Atuara ae ti tei ibukina, ngkana ti kakaraoa ae raoiroi n ara beku. Ti aki ‘iraea’ te tai n arora n taningaroti, ma ti mwakuri korakora n aron ae kaanga ti karaoia ibukin Iehova. (I-Ebeto 4:28; I-Korote 3:23) E katautauaki bwa n aban Eurobe teuana, a bwabwaina te kewe teuana te katenimwakoro mai buakoia aomata ake a bubutii aia beeba n aoraki mairoun te taokita. A aki otoi aia kewe ana toro te Atua ibukin karekean aia motirawa man te mwakuri. N taai tabetai, a karikirakeaki Ana tia Kakoaua Iehova n aia tabo ni mwakuri irouia taani kammwakuri, ibukina bwa a noraki aroia ni kakaonimaki ao n taningamarau.—Taeka N Rabakau 10:4.
Te Kakaonimaki n Ara Mwakuri ni Minita
14, 15. Baikara aanga tabeua ake ti kona ni kaotia iai bwa ti kakaonimaki n te mwakuri ni minita?
14 Ti na kanga ni kaotiota te kakaonimaki n te mwakuri ni minita are ti mwiokoaki iai? E taku te Baibara: “Ti na tai toki n anga te karea ae karaoiroan te Atua, ae uaani matanriara aika kaota tauani bukin arana.” (Ebera 13:15) Te anga ae moan te kakawaki ibukin kaotiotan te kakaonimaki n te mwakuri ni minita, boni man kakaraoana ni katoa tai. E aera ngkai ti na kariaia banen teuana te namwakaina, ao akea ara tai iai n taekina Iehova ma ana kaantaninga? E karaoiroaki riki arora ni mwakuri ao ni kabatiaaki naba uaana ngkana ti katoa tai ni buoka te mwakuri n uarongorongo.
15 Te anga riki teuana ae tamaroa ibukin kaotiotan te kakaonimaki n te mwakuri ni minita, boni karaoan reirei ake n Te Taua-n-tantani ao te Ara Mwakuri ni Minita. Ngkana ti katauraoira raoi ma ni kabonganai reirei ake ti anganaki ke tabeua riki aika nakoraoi, tiaki te koaua bwa ti na kanakoraoa riki iai ara mwakuri ni minita? Te koaua bwa ngkana ti kaitiboo ma temanna ae kan ongora n rongorongon te Tautaeka n Uea, ti waekoa naba ngkekei n okiria bwa e aonga n rikirake kan ongorana? Ao tera aron ara reirei n te Baibara ake tao ti a tia ni moani ma aomata aika kan ongora? Ti kakaonimaki n okiokiriia n reirei ma ngaiia? E kona ni karekea te maiu nakoira ao nakoia ake a ongora iroura, arora ni kakaonimaki n te mwakuri ni minita.—1 Timoteo 4:15, 16.
Teimatoa ni Kaokoroira ma te Aba
16, 17. Aaro raa, aika ti kona iai ni kaotia bwa ti kaokoroira ma te aba?
16 E taku Iesu n ana tataro nakon te Atua ibukia taan rimwina: “I a tia n angania am taeka; ao e ribaiia te aba, ba tiaki ana bwai te aba ngaiia; n ai arou ngkai tiaki ana bwai te aba Ngai. I aki tataro ba Ko na uotiia nako mai aon te aba, ma I tataro ba Ko na kawakinia mairoun teuare buakaka. Tiaki ana bwai te aba ngaiia, n ai arou ngkai tiaki ana bwai te aba Ngai.” (Ioane 17:14-16) Ti kona n tei n nene ao ni kananomatoaira ni kaokoroira ma te aba ni kaineti ma itera aika bubura n aron teira i nuka, aia bong ni motirawa Aaro, katei, ao te wene ni bure. Ma tera ngkanne arora nakoni bwaai aika uarereke riki? E kona naba n reke ae e ngae ngkana ti aki ataia, ma ti boni kona naba ni kairarangaki nako n ana mwakuri te aba? N te katoto, ngkana ti aki taratara raoi, e na kai bitaki arora ni kunnikainira nakon te aro ae kamaamaa ao ae aki-raoiroi! Te kakaonimaki e kainnanoaki iai bwainan “te mata n aki kan taraki, ma te wanawana” n arora ni kunnikainira ao ni katamaroaira. (1 Timoteo 2:9, 10) Eng, “ti aki karika kabwakan temanna n te bwai teuana, ba e kawa ni kabuakakaki nakoara ni minita; ma ti kaotira ba ana minita te Atua ngaira aika raoiroi.”—2 I-Korinto 6:3, 4.
17 Ibukina bwa ti kani karinea Iehova, ti kunnikainira n te aro ae riai nakon bobotakin te ekaretia. Ao ai uana naba ngkana ti botaki n ara bobotaki aika bubura, n ara bwabwaro, ao ruunga. A riai n taraaraoi ao n tau ibukin te tai anne ara kunnikai. E kona n riki aei bwa te bwai ni kakoaua nakoia aomata ake a tarataraira. A taratarai naba ara mwakuri taian anera n aron are a karaoia naba nakon Bauro ao raona ni Kristian. (1 I-Korinto 4:9) Ti bon riai ni kunnikainira n te aro ae riai n taai nako. E taraa n aki-kakawaki te kakaonimaki n rineakin te kunnikai irouia tabeman, ma e boni kakawaki aei i matan te Atua.
Kakabwaia Ibukin te Kakaonimaki
18, 19. Baikara kakabwaia aika a kona n reke man te kakaonimaki?
18 A taekinaki Kristian ni koaua bwa “touati aika raoiroi aika ana touati ana akoi te Atua.” A konabwai n ‘te korakora are E angania te Atua.’ (1 Betero 4:10, 11) Irarikin anne, ngkai touati ngaira, ti a tia n anganako te bwai ae tiaki oin ara bwai n aron kaotiotan ana atataiaomata te Atua, n ikotaki naba ma te mwakuri ni minita. Ni kakoauan raoi ae bon touati ngaira aika raraoi, ti onimakina kakorakorara are mairoun te Atua, “ae moan te korakora.” (2 I-Korinto 4:7) Ai raoiroi ra te kataneiai aei ibukin buokara ni kona ni kaaitarai kataaki n aekaia nako, nakon taai aika a na roko!
19 E anene te tia areru ni kangai: “Kam na bane n tangira Iehova, ngkami akana ana aomata aika itiaki: E kawakinia akana kakaonimaki Iehova.” (Taian Areru 31:23) Ti bia kakorakoraira ni kaotia bwa ti kakaonimaki, ao ti onimakina raoi Iehova bwa “te tia kamaiuia aomata ni kabaneia, ma e tauraoi riki ni kamaiuia taan onimaki.”—1 Timoteo 4:10, BK.
Ko Uringnga?
• E aera bwa ti riai ni “kakaonimaki nakon ane moan te uarereke”?
• Ti na kanga ni kaotia bwa ti kakaonimaki
ni kaineti ma kararoaan te babakanikawai?
n te mwakuri ni minita?
ni kaokoroara ma te aba?
[Taamnei n iteraniba 18]
Te kakaonimaki nakon ane moan te uarereke, e karekea naba te kakaonimaki nakon ane abwabwaki
[Taamnei n iteraniba 21]
“Kakaraoa ae raoiroi nakoni bwaai ni kabane”
[Taamnei n iteraniba 21]
Te anga teuana ibukin kaotiotan te kakaonimaki, boni karaoan raoi ara katauraoi imwain te mwakuri ni minita
[Taamnei n iteraniba 22]
Bwaini kunnikai ao katamaroa aika riai