E Aera Ngkai A Aki Katiteuanaki Aomata?
“Bon te moan tai mai imwin te Kauoua ni Buaka are Kabutaa te Aonnaba, are a a katiteuanaki iai botannaomata. . . . Mangaia are a a kona ngkanne aomata ni kamanena reken aia tai aei, ni kakoroa iai bukin te berita ibukin karekean te waaki i aon te aonnaba ae boou are e a kaman kariariaki.”
AIKAI ana taeka te beretitenti n te United States ake e taekin n 1990 tabun. N te tai anne, e taraa n ae bwaai ake a riiriki ni katobibia te aonnaba, a kaotia bwa e a kaan te tai are a nang katiteuanaki iai aomata. A a moanna ni bwaka tautaeka ake a kairimatoa, teuana imwin teuana. E bwaka te Berlin Wall, are e kanikinaeaki iai teiraken te waaki ae boou i Eurobe. E a bua te Soviet Union n te aro ae kamimi, ae te tautaeka rimoa ae iangoaki irouia kaain aaba aika aki-komuniti bwa te tia karikii itabarara aika rota te aonnaba ae tabwanin. E a roko n tokina te Cold War, ae te itabarara i marenan te Soviet Union ao aaba aika aki-komuniti, ao e a tataekinaki kakerikakan bwaai ni buaka, n ikotaki naba ma bwaai ni buaka aika mwaakaroiroi. Te koaua bwa e bo te buaka n te Persian Gulf, ma n taraana, te buaka anne bon tii te itabarara ae uarereke ae kakorakorai nanoia kaain te aonnaba aika mwaiti bwa a na ukoukora te rau.
Tiaki tii te waaki n tautaeka ae taraa n rikirake n raoiroi, ma a noraki katamaroa naba n itera tabeua aika rotii maiuia aomata. E a rikirake te toronibwai n aaba aika mwaiti. Ibukin rikiraken te rabakau n te aro ni kuakua, a a tia iai taokita ni kona ni karaoi mwakuri aika a n atongaki bwa kakai ngkoa. E teimatoa rikiraken kaubwain aaba aika mwaiti, n te aro are e a taraa n ae e nang buta te maiuraoi ni katobibia te aonnaba. E taraa n ae a a waaki bwaai ni kabane n aron are e kaantaningaki.
Ma ni boong aikai, are e a aki maan imwin anne, ao ti nang titiraki ni kangai: ‘Tera ae riki? E ngaa te katiteuanaki n te aonnaba are e beritanaki?’ Ma ni kaaitaran aei, n taraana e rikirake riki te aki-katiteuanaki. E a riki bwa ai kanoan beeba ni kaongora n taai nako, rongorongoia aomata aika bakabureia ni karebwetauai taiani boom, mwakuri n iowawa aika tiritiri, rikiraken mwaitin bwaai ni buaka aika korakora aia urubwai, ao bwaai tabeua aika karekea te raraoma. E a taraa ni kiriaria riki te katiteuanaki, ibukin bwaai aika ririki aikai. E taku temanna te tia katangomwane ae kakannato n taai aikai: “Ti a reketaati i buakon mwakuri n tiritiri aika kakaiaki aika rikirake ni korakora.”
A Katiteuanaki Aomata ke A Kakaokoroaki?
Ngke e kateaki te botaki ae te United Nations, bukin kateana teuana are e taekinaki bwa e na “karikirakea te inanoi i marenaia botannaomata, are e aanaki i aon te boto n reirei are a riai ni karineaki aomata ni kabane ma n anganaki te inaaomata n rinea oin aia tautaeka.” Ngkai, e a kaania 60 te ririki imwina, te koaua bwa e a tia n roko te aba n te tia ae moan te kakawaki anne? E rangi n raroa te roko iai! N onean mwin are e na ukoukoraki te “inanoi,” a a taraa n nano riki aomata ma “rinean oin aia tautaeka.” E a bwenauaki riki te aonnaba ngkai a kakorakoraia botannaomata ma baronga ni katei oin aia tautaeka, ke kinaakia irouia tautaeka ake tabeua. Ni moan katean te botaki ae te United Nations, a karin iai aaba aika 51 mwaitiia. Ni boong aikai, ai 191 mwaitin kaaina.
N aron ae ti a tia n noria, n raabanen te ka–20 n tienture, e a taonaaba kaantaningan katiteuanakia aomata. Ma n te tai arei ni karokoa ngkai, e a tia ni bitaki te kaantaninga anne nakon te bwarannano, kioina ngkai e a noraki rikiraken te kakaokoroaki i marenaia botannaomata. Te tiritiri ae kamamate are i Yugoslavia, te kairiribai i marenan Chechnya ma Rutia, te buaka i Iraq, ao teimatoan tiringaia aomata ae taonaaba n te Middle East, boni bwaai aika kaotia bwa e a korakora riki te aki-katiteuanaki n te aonnaba ngkai.
Akea te nanououa bwa a a mwaiti aaro ni kakorakora ibukin karekean te raoi, aika karaoaki ma te nano ni koaua. Ma e ngae n anne, e taraa ni kangaanga reken te katiteuanaki n te aonnaba ni kabutaa. A a mwaiti aomata aika titiraki ni kangai: ‘Bukin tera bwa e teimatoa ni kangaanga reken te katiteuanaki? E na toki iia te waaki n te aonnaba aei?’
[Picture Credit Line n iteraniba 3]
AP Photo/Lionel Cironneau
Arlo K. Abrahamson/AFP/ Getty Images